Katedra w Zagrzebiu – Wniebowzięcia NMP
Opublikowano:
Aktualizacja:
Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Zagrzebiu (po chorwacku: Katedrala Uznesenja Blažene Djevice Marije i svetih Stjepana i Ladislava) to główna świątynia archidiecezji zagrzebskiej i najwyższy kościół Chorwacji – jej dwie neogotyckie wieże mierzyły ok. 108 m. Trzęsienie ziemi z 22 marca 2020 r. uszkodziło iglice, które częściowo rozebrano; katedra pozostaje otwarta dla zwiedzających, ale wciąż trwa jej odbudowa (stan na 2026). Stoi na wzgórzu Kaptol w centrum Zagrzebia.
Chorwacja | Widok na Katedrę Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Zagrzebiu (Cathedral of the Assumption of the Blessed Virgin Mary by Gord Webster na licencji CC BY-SA 2.0)
Historia katedry
Za czas budowy pierwszej świątyni na miejscu dzisiejszej katedry uważa się wiek X. Przedromańska budowla została podniesiona do rangi katedry po tym, jak węgierski król Władysław założył tutaj w 1093 r. biskupstwo. Stopniowo, krok po kroku, stary kościół zastąpiła romańska katedra, której budowę ukończono w 1217 r.
Podczas najazdu Tatarów w 1242 r. katedra została w znacznym stopniu zniszczona. W latach 1264-1284 powstała, z zachowaniem romańskich pozostałości, budowla w stylu gotyckim.
Prace rozpoczęto od wschodniej strony katedry, nadając jej formę bazyliki. Chór i wschodnią nawę ukończono w 1300 r. W drugiej połowie XV wieku prascy budowniczowie ukończyli również nawę zachodnią w stylu późnogotyckim. Następnie, zanim przystąpiono do budowy wież, trzeba było zebrać siły do obrony przed osmańską ekspansją na Europę Południowo-Wschodnią. Katedrę otoczono potężnymi murami z wieżami obronnymi i bramami. Mimo przebudowy w XVIII na barokową rezydencję biskupów, ta budowla jest dobrze rozpoznawalna do dzisiaj. Jedynie zachodnie skrzydło przed fasadą wieży zostało w XIX wieku zburzone, aby powiększyć plac.
W XVII wieku, kiedy skończyło się tureckie zagrożenie, katedra otrzymała wczesnobarokową dzwonnicę na południowej stronie, która nadawała jej charakter przez 200 lat. Następnie powstało też wewnętrzne wyposażenie katedry, które w większości zachowało się do dzisiaj.
W swojej historii katedra wielokrotnie ucierpiała na skutek trzęsienia ziemi. Wstrząsy w 1880 r. były tak silne, że runęła nawa główna i dzwonnica. Odbudowę w neogotyckim stylu wykonano według planów Friedricha von Schmidta z Wiednia i jego ucznia Hermanna Bollégo.
W kolejnych dekadach dały mocno znać o sobie wpływy pogody, zanieczyszczenie powietrza i zaniechania w czasach komunizmu. Filigranowe elementy budowli, zwłaszcza na fasadzie wieży, zostały bezpowrotnie utracone. W 1990 r. rozpoczęła się gruntowna renowacja katedry.
Trzęsienie ziemi w 2020 r. i odbudowa
Renowację przerwało trzęsienie ziemi z 22 marca 2020 r. (magnituda 5,3–5,5). Wierzchołek południowej iglicy odłamał się i spadł na dach sąsiedniego Pałacu Arcybiskupiego, a pochyloną północną iglicę zdjęto już 17 kwietnia 2020 r. W kolejnych latach obie wieże obniżono o ok. 30 m, a uszkodzone kamienne bloki zastępuje się nowymi, m.in. z trawertynu. Na odbudowę katedry przeznaczono ok. 42 mln euro (dane z 2025 r.). Świątynia jest otwarta dla zwiedzających, ale prace wciąż trwają, a data ich zakończenia nie jest znana (stan na 2026).
Chorwacja | Wnętrze katedry z Zagrzebiu (Zagreb Cathedral by Jorge Láscar na licencji CC BY 2.0)
Wyposażenie katedry
Bogate wyposażenie katedry pochodzi z baroku XVIII w. i neogotyku XIX w. Tutejsze organy należą do najcenniejszych instrumentów w tej części Europy. Zbudowała je firma Walcker z Ludwigsburga, a zakupił w 1855 r. arcybiskup Juraj Haulik. Pierwotnie miały 52 głosy na trzech manuałach i jednej klawiaturze nożnej. Po przebudowach zwiększono liczbę głosów do 78, a manuałów do czterech; instrument ma ponad 6 tys. piszczałek. Skarbiec katedry zgromadził kosztowny zbiór sprzętu liturgicznego, z których najstarsze egzemplarze pochodzą z zagrzebskiego biskupstwa z XI wieku.
W katedrze pochowani są chorwacki ban Petar Zrinski oraz książę Fran Krsto Frankopan. Z katedry na Kaptolu łatwo dojść do głównego placu miasta – placu bana Josipa Jelačicia; inne atrakcje stolicy opisujemy w tekście Top 10 miejsc, które warto odwiedzić w Zagrzebiu.
Chorwacja | Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Zagrzebiu (Kathedrale - Zagreb - 2010 by avda-foto na licencji CC BY-SA 2.0)
Najczęstsze pytania
Czy katedrę w Zagrzebiu można zwiedzać?
Tak, katedra jest otwarta dla zwiedzających i wiernych, choć od trzęsienia ziemi z 2020 r. trwa jej odbudowa, a część wnętrza i otoczenia może być wyłączona z ruchu. Data zakończenia prac nie jest znana (stan na 2026).
Jak wysokie są wieże katedry w Zagrzebiu?
Przed trzęsieniem ziemi z 2020 r. obie neogotyckie wieże mierzyły ok. 108 m, co czyniło katedrę najwyższą budowlą sakralną w Chorwacji. Podczas odbudowy iglice obniżono o ok. 30 m; mają zostać zrekonstruowane.
Kto jest pochowany w katedrze zagrzebskiej?
W katedrze spoczywają m.in. chorwacki ban Petar Zrinski i książę Fran Krsto Frankopan, straceni w 1671 r. po nieudanym spisku przeciw Habsburgom. Ich szczątki przeniesiono do Zagrzebia w 1919 r.