Symbole Malty

Najważniejszym symbolem Malty jest ośmioramienny krzyż maltański – znak zakonu joannitów, widoczny m.in. na maltańskich monetach 1 i 2 euro. Z wyspą kojarzą się też kolorowe łodzie rybackie luzzu z okiem Ozyrysa, klasyczne autobusy, które kursowały do 2011 roku, nadziewane bułeczki pastizzi i ponad 300 kościołów. Oto nasza lista symboli Malty.

Malta | Oko Ozyrysa na łodzi luzzu (Luzzu by YXO na licencji CC BY-ND 2.0)

Łodzie luzzu – kolorowe łodzie rybackie

Luzzu (czyt. lutsu), czyli kolorowe łódki, to jeden z elementów maltańskich portów. To solidne łodzie rybackie o dwudziobowym kadłubie, dziś napędzane silnikiem diesla, a dawniej wiosłami i żaglem. Są malowane na żółto, czerwono, zielono i niebiesko, a dziób zdobi Oko Ozyrysa. Odcień bywa wskazówką, skąd łódź pochodzi – według badań prof. Anthony’ego Aquiliny (2016) ochrowa żółć oznacza Marsaxlokk i Marsascalę, a cytrynowa – Msidę lub St Julian’s. Najwięcej luzzu zobaczymy w Marsaxlokk, w południowo-wschodniej części wyspy, gdzie w niedziele wzdłuż nabrzeża odbywa się targ rybny.

Krzyż maltański – znak joannitów

Krzyż maltański (nazywany też krzyżem kawalerskim) widoczny jest na maltańskich monetach 1 i 2 euro, cywilnej banderze, standardzie prezydenta, drzwiach i pamiątkach, np. magnesach, torbach albo ręcznikach plażowych. Ma osiem końców, które tradycyjnie wiąże się z ośmioma błogosławieństwami z Kazania na Górze (Ewangelia św. Mateusza, rozdział 5) albo z ośmioma „językami” (langues), czyli narodowymi oddziałami zakonu joannitów.

Krzyż maltański początkowo miał inną formę. Joannici używali w czasach krucjat prostego krzyża łacińskiego, a ośmioramienny przyjęli na początku XVI wieku – statuty zakonu z 1489 roku wymagały od rycerzy noszenia białego krzyża o ośmiu końcach. Współczesny, ostro zakończony kształt widać na miedzianej monecie z 1567 roku, wybitej za Wielkiego Mistrza Jeana Parisota de Valette’a, od którego nazwiska pochodzi nazwa Valletty.

Malta | Jeden z wielu krzyży maltańskich na murach kamienicy (The cross of the Knights by Pedro na licencji CC BY 2.0)

Oko Ozyrysa na dziobie łodzi

Oko Ozyrysa, nazywane też okiem Horusa (Ozyrys to w mitologii egipskiej bóg śmierci i odrodzonego życia), widoczne jest na dziobach łodzi luzzu. Według tradycji chroni rybaków na morzu. Zwyczaj ten może pochodzić od starożytnych Fenicjan, a malowali oczy na łodziach także Grecy i Egipcjanie.

Flaga Malty i Krzyż Jerzego

Flaga Malty ma dwa pionowe pasy: biały przy drzewcu i czerwony. W białym polu, w lewym górnym rogu, widnieje Krzyż Jerzego (George Cross) z napisem „For Gallantry”. Brytyjski król Jerzy VI przyznał go całej Malcie 15 kwietnia 1942 roku za odwagę mieszkańców podczas II wojny światowej, a na fladze krzyż umieszczono 28 grudnia 1943 roku. Obecny wygląd flagi – z czerwoną obwódką krzyża w miejscu dawnego niebieskiego kantonu – obowiązuje od niepodległości, czyli od 21 września 1964 roku. To jedyna flaga państwowa z angielskim napisem. Biel i czerwień nawiązują prawdopodobnie do flagi joannitów, czyli białego krzyża na czerwonym tle.

Stare autobusy – żółte ikony do 2011 roku

Autobusy – mowa tu oczywiście o tych klasycznych, które przewoziły pasażerów do 3 lipca 2011 roku, gdy sieć połączeń przejęła firma Arriva, i stały się symbolem Malty. Od 1995 roku miały żółto-białe malowanie z czerwonym pasem pod oknami. Dziś kursują już tylko na specjalnych liniach zabytkowych, a Heritage Malta wykupiło 90 pojazdów, które odnawia. Ceramiczna figurka w kształcie starego, maltańskiego autobusu jest jedną z najczęściej kupowanych pamiątek.

Pastizzi – smak Malty

Smakosze kochający Maltę z pewnością myślą o ciepłych pierożkach pastizzi z ciasta francuskiego. Klasyczne nadzienia to ricotta albo purée z groszku, a ciasto ma kształt rombu lub kółka. Przekąski sprzedawane są na całej wyspie w pastizzeriach, czyli małych piekarniach. Inne lokalne specjały opisujemy w artykule Maltańskie przysmaki, czyli co warto spróbować.

Kościoły – setki świątyń na małej wyspie

Kościoły – tak, z tym też może skojarzyć się Malta, bowiem jest ich tu ponad 300! Wiele ciekawostek o wyspie zebraliśmy też w tekście Ciekawostki z Malty.

Malta | Maltańskie piwo Cisk (KLM8733_S by Konrad Lembcke na licencji CC BY-ND 2.0)

Najczęstsze pytania o symbole Malty

Jaki jest najważniejszy symbol Malty?

Ośmioramienny krzyż maltański, znak zakonu joannitów. Widnieje na monetach 1 i 2 euro, na cywilnej banderze i na standardzie prezydenta.

Co oznacza oko na łodziach luzzu?

To Oko Ozyrysa (zwane też okiem Horusa), które według tradycji chroni rybaków na morzu. Zwyczaj może sięgać czasów fenickich.

Dlaczego na fladze Malty jest krzyż?

To Krzyż Jerzego, który król Jerzy VI przyznał Malcie 15 kwietnia 1942 roku za odwagę mieszkańców w czasie II wojny światowej. Na fladze widnieje od 28 grudnia 1943 roku.