Portugalscy pisarze

Najsłynniejsi portugalscy pisarze to renesansowy poeta Luís de Camões, autor eposu Luzjady, XIX-wieczny powieściopisarz Eça de Queirós, modernista Fernando Pessoa oraz José Saramago – jedyny portugalskojęzyczny laureat literackiej Nagrody Nobla (1998). Z autorów współczesnych warto sięgnąć po António Lobo Antunesa i Gonçalo M. Tavaresa, których książki ukazały się także po polsku.

Portugalia | Figurka z podobizną José de Sousa Saramago (A casa de José by dr_zoidberg na licencji CC BY-SA 2.0)

Luís Vaz de Camões

Największy poeta portugalskiego renesansu, żyjący w XVI w. (zm. 1580). Jego epos Os Lusíadas (Luzjady) opiewa wyprawę Vasco da Gamy do Indii i dzieje Portugalii. Dzień jego śmierci, 10 czerwca, jest dziś portugalskim świętem narodowym, a imię poety nosi najważniejsza nagroda literacka świata portugalskojęzycznego – Prémio Camões.

José Maria de Eça de Queirós

Najwybitniejszy portugalski powieściopisarz XIX wieku (1845–1900), mistrz realizmu i ironii. W powieściach takich jak Zbrodnia księdza Amaro czy Kuzyn Bazyli krytycznie portretował portugalskie społeczeństwo, duchowieństwo i mieszczaństwo swoich czasów.

José de Sousa Saramago

José Saramago urodził się 16 listopada 1922 w Azinhaga, zmarł 18 czerwca 2010 w Tías. Był laureatem wielu nagród literackich w tym Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1998 rok). Saramago pisał powieści, sztuki teatralne, opowiadania, wiersze, kroniki i przewodniki. Do najważniejszych powieści należą: Baltazar i Blimunda, Rok śmierci Ricarda Reisa, Historia oblężenia Lizbony, Miasto ślepców, Wszystkie imiona. Na podstawie powieści Miasto ślepców w 2008 roku powstał film o tym samym tytule, w reżyserii Fernando Meirellesa oraz z Markiem Ruffalo i Julianne Moore w rolach głównych. Akcja Roku śmierci Ricarda Reisa toczy się w Lizbonie, dlatego to dobra lektura przed zwiedzaniem stolicy.

António Lobo Antunes

Pisarz urodzony 1 września 1942 w Lizbonie, zmarły 5 marca 2026 r., z wykształcenia lekarz psychiatra. Laureat wielu nagród, m.in. Związku Pisarzy Portugalskich, Austriackiej Nagrody Państwowej w dziedzinie Literatury Europejskiej (2000), Nagrody Jerozolimskiej (2005) i Nagrody Camõesa (2007). Był autorem wielu powieści, w tym wydanych w języku polskim Karawele wracają oraz Podręcznik dla inkwizytorów.

Gonçalo M. Tavares

Tavares urodził się w 1970 r. w Luandzie w Angoli. Napisał szereg powieści, wierszy i sztuk teatralnych. W Polsce ukazały się jego książki pod tytułem Panowie z dzielnicy oraz Jerusalém. Za swoją twórczość Tavares był wielokrotnie nagradzany zarówno w kraju, jak i za granicą. Otrzymał m.in. nagrodę Prémio José Saramago (2005) za powieść Jerusalém.

Portugalia | Antonio Lobo Antunes (FLIP - 2009 by Monica na licencji CC BY-ND 2.0)

Fernando António Nogueira Pessoa

Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli literatury portugalskiej XX wieku. Urodził się 13 czerwca 1888 w Lizbonie, zmarł 30 listopada 1935. Poeta, pisarz, krytyk literacki, tłumacz i filozof. Swoją poezję publikował zarówno pod własnym nazwiskiem jak i wieloma pseudonimami m.in. Alberto Caeiro, Ricardo Reis, Álvaro de Campos, Bernardo Soares. Do ważniejszych dzieł wydanych w Polsce należą: Mensagem – Przesłanie oraz Księga niepokoju.

José António Afonso Rodrigues dos Santos

Urodzony 1 kwietnia 1964 roku pisarz, wykładowca akademicki i dziennikarz telewizyjny. Autor wielu powieści historycznych i sensacyjnych, w tym wydanego w języku polskim Kodeksu 632.

Śladami pisarzy w Portugalii

Z lekturą warto połączyć zwiedzanie, bo kilka miejsc związanych z pisarzami jest otwartych dla turystów:

• Casa Fernando Pessoa w lizbońskiej dzielnicy Campo de Ourique to ośrodek kultury w budynku, w którym poeta mieszkał w latach 1920–1935. Otwarto go 30 listopada 1993 roku.
• Casa dos Bicos w Alfamie od czerwca 2012 roku jest siedzibą Fundacji José Saramago, która prowadzi tam stałą wystawę o życiu i twórczości pisarza.
• Livraria Lello w Porto, księgarnia otwarta w 1906 roku, słynie z secesyjnego wnętrza i schodów. Od lipca 2015 roku pobiera opłatę za wejście, więc aktualną cenę biletu sprawdźmy przed wizytą.

Od czego zacząć lekturę? Dla wielu czytelników najłatwiejszym wstępem jest Miasto ślepców Saramago albo Księga niepokoju Pessoi, dostępne po polsku. Kto woli zacząć od ekranu, może obejrzeć film Raoula Ruiza oparty na powieści Camila Castelo Branco, o którym piszemy w tekście Tajemnice Lizbony.

Sylwetki innych wybitnych postaci znajdziesz w tekście o znanych Portugalczykach.

Najczęstsze pytania o portugalskich pisarzy

Który portugalski pisarz dostał Nagrodę Nobla?

José Saramago w 1998 roku. Jest jedynym laureatem literackiego Nobla piszącym po portugalsku.

Od którego autora zacząć czytanie literatury portugalskiej?

Dobrym wyborem są powieści Saramago, np. Miasto ślepców, albo poezja Pessoi. Kto woli XIX-wieczny realizm, może sięgnąć po Kuzyna Bazylego Eçi de Queirósa.

Kiedy w Portugalii obchodzi się święto związane z Camõesem?

10 czerwca, w rocznicę jego śmierci. To Dzień Portugalii, Wspólnot Portugalskich i Camõesa, czyli święto narodowe.

Portugalia | Wizerunek Antóniaa Nogueira Pessoa (Fernando Pessoa’s Graffiti (Portuguese Poet) by Pedro Ribeiro Simões na licencji CC BY 2.0)