Walki byków w Portugalii (tourada) – jak wyglądają
Opublikowano:
Aktualizacja:
Walki byków są w Portugalii żywą tradycją, ale wyglądają inaczej niż w Hiszpanii: portugalska tourada to przede wszystkim popis jeźdźców (cavaleiros) i grupy forcados, którzy obezwładniają byka gołymi rękami. Od 1928 r. zabijanie byka na arenie jest zakazane – wyjątek od 2002 r. ma tylko Barrancos przy granicy z Hiszpanią. Najwięcej widowisk odbywa się w Ribatejo, w Vila Franca de Xira i na lizbońskiej arenie Campo Pequeno, a także na Azorach.
Portugalia | Dziarski torero, gardząc śmiercią, staje do walki z bestią (Qué gran torero en la plaza by José Luis Sánchez Mesa na licencji CC BY 2.0)
Portugalska walka byków, podobnie jak jej hiszpański odpowiednik, jest spektaklem o wielowiekowej tradycji.
Spektakularne starcie człowieka z bykiem nosi różne nazwy, np.: tourada, corrida (de touros) albo tauromaquia i odbywa się na arenach całego kraju, między innymi: w Lizbonie, Santarém i Vila Franca de Xira. Całe widowisko trwa zwykle ok. dwóch godzin, a tourady urządza się nie tylko na arenach, ale czasem także np. na zamkowych dziedzińcach. Korridę w wersji dla turystów można zobaczyć na przykład w Lagos albo w Albufeira w regionie Algarve.
Jak wygląda tourada, czyli portugalska walka byków?
Przeciwnikami w pierwszej rundzie walki są: byk z nałożonymi na rogi kapturkami i jeździec odziany w tradycyjny XVIII-wieczny strój (cavaleiro). Po tym emocjonującym pojedynku jeden na jednego, wkraczają do akcji naganiacze (forcados), mający na celu okiełznanie wycieńczonego, a zarazem rozwścieczonego zwierzęcia. Skok jednego z forcados pomiędzy bycze rogi zapiera widowni dech w piersiach… oczywiście wszystko z reguły kończy się szczęśliwie (nie dla byka rzecz jasna).
Całe widowisko składa się z trzech części:
- Występ cavaleiro – jeździec na koniu luzytańskim wbija w kark byka banderillas.
- Część środkowa – w zależności od regionu na arenie pojawia się matador albo pikador.
- Pega – drużyna ośmiu forcados okiełznuje byka gołymi rękami.
Kim są cavaleiros i jaką rolę mają w touradzie?
Cavaleiros cieszą się w portugalskich walkach byków najwyższym szacunkiem. Ci wspaniali jeźdźcy w strojach z XVIII wieku wzbudzają zachwyt tysięcy ludzi zgromadzonych na arenie korridy. Cavaleiros traktują walki byków jako pokaz nadzwyczajnego kunsztu jeździeckiego.
Po początkowej rundzie honorowej cavaleiro zazwyczaj opuszcza arenę, na którą wstępuje byk z osłonami na rogach – zwierzę wcale jeszcze nie wygląda groźnie. Teraz wybija godzina cavaleiro: na swoim pięknym i doskonale ujeżdżonym koniu jeździec wykonuje śmiałe manewry, ciągle atakując byka – touro. Jego celem jest wbić w kark i szyję byka 12 banderillas. Kolorowe wstążki na włóczniach dodatkowo drażnią zwierzę. Kiedy cavaleiro osiągnie swój cel, opuszcza arenę przy burzliwych oklaskach publiczności i następuje drugi akt spektaklu.
Czy w portugalskich walkach byków występują matadorzy i pikadorzy?
Druga część walki byków różni się w zależności od regionu. W niektórych regionach na arenę wkracza matador, podobnie jak to ma miejsce w hiszpańskiej korridzie. Matador walczy ze zwierzęciem, a czerwona chusta, którą dzierży w rękach służy do prowokowania i odwracania uwagi byka. Chociaż matadorzy narażają się na najwyższe niebezpieczeństwo, są w Portugalii znacznie mniej popularni niż w Hiszpanii, gdzie niektórzy z nich stają się supergwiazdami.
W innych regionach w drugim etapie spektaklu pojawia się pikador – jeździec z lancą, który ma za zadanie przewrócić na ziemię wściekłego i rannego byka.
Portugalia | “Taniec” z bykiem (IMG_1810 by IG8 na licencji CC BY 2.0)
Kim są forcados i na czym polega pega?
Akt trzeci jest szczególnie emocjonujący, gdyż odbywa się tu tzw. pega – walka bez broni. Zazwyczaj ośmiu forcados ustawia się jeden za drugim i prowokuje byka tak długo, aż ten pobiegnie za nimi z pochyloną głową.
Najważniejsze zadanie ma teraz forcado stojący na przedzie: aby się uratować, musi wykonać śmiały skok, najlepiej przez rogi byka. Potem wszyscy forcados próbują powalić byka na ziemię, bez użycia broni, popychając go z boku albo wieszając się całym ciężarem na ogonie zwierzęcia.
Forcados podzieleni są na drużyny po ośmiu zawodników. Każda ósemka forcados ma wyraźną organizację. W tym sensie przypomina drużynę piłkarską: w grupie są „obrońcy”, „pomocnicy” i „napastnicy”. Przed walką na rogi byka zakładają specjalne skórzane ochraniacze, mające łagodzić uderzenia. Niestety żadne osłony nie uratują forcado, jeśli zrobi choć jeden fałszywy ruch – najmniejsza pomyłka może skończyć się utratą zdrowia, a nawet życia.
W przeciwieństwie do matadorów i cavaleiros forcados nie są profesjonalistami – występują z zamiłowania i dla podtrzymania tradycji, a członkowie grupy muszą mieć do siebie pełne zaufanie. Ich rola ma zresztą długą historię: dawniej arenę łączyły schody z podestem, na którym zasiadała rodzina królewska lub możni, a forcados najmowano, by pilnowali, żeby byk nie wbiegł na te schody.
Portugalia | W spektaklu bierze udział zwykle ośmiu forcados (Agarralo, Agarralo!! by Pablo Covarrubias na licencji CC BY-SA 2.0)
W portugalskich walkach byków nie wolno zabijać zwierzęcia
Zakaz zabijania byka w trakcie walki wprowadzono w Portugalii ustawą z 1928 r., a jego złamanie grozi wysokimi karami finansowymi. Jedynie w Barrancos, w pobliżu Hiszpanii, obowiązuje od 2002 roku wyjątkowe prawo, uwzględniające starą i nieprzerwaną lokalną tradycję zabijania byków na arenie.
Tourada budzi w Portugalii coraz większe kontrowersje. Publiczna telewizja RTP przestała transmitować walki byków w 2021 r., a obrońcy zwierząt regularnie składają w parlamencie projekty zakazu – jak dotąd odrzucane w imię tradycji i wolności wyboru (stan na 2026).
Portugalskie walki byków nie są więc tak brutalne jak w Hiszpanii, a głównym celem toreadora jest tu przewrócenie byka na ziemię. Największym centrum tego typu rozrywki dla turystów o mocnych nerwach jest Ribatejo. Jeśli ktoś woli lżejsze sporty, może zadowolić się obserwacją gonitw byków – na przykład ulicznych touradas à corda na wyspie Terceira, gdzie byka prowadzi się na długiej linie.
Portugalia | Tourada w miejscowości Pombal (Touro! by IG8 na licencji CC BY 2.0)
Dlaczego tourada jest zjawiskiem społeczno-kulturowym?
Portugalska korrida nie jest zwyczajnym przedstawieniem, które można oglądać, aby umilić sobie wieczór w towarzystwie przyjaciół i znajomych. Jest to fenomen społeczno-kulturowy, zadziwiające połączenie widowiskowego sportu i wysokiej sztuki – to show i obrzęd religijny w jednym, w którym biorą udział tylko ludzie wyjątkowo odważni.
Głównymi aktorami spektaklu są wspomniani wyżej cavaleiros i forcados. Ci pierwsi – doskonali jeźdźcy – wywodzili się w minionych wiekach wyłącznie z arystokracji. Odziani w paradne stroje harcują na koniach wbijając w kark byka specjalne, krótkie włócznie, doprowadzające zwierzę do wściekłości przed wejściem na arenę zespołu forcados.
Forcados nie mają tak drogich strojów, jak cavaleiros – w przeciwieństwie do jeźdźców-arystokratów pochodzili zawsze z prostego ludu.
Wierzchowce biorące udział w walkach byków to osobny temat. Na zwykłym koniu nie ma co wjeżdżać na arenę – na widok szalejącego byka, zrzuciłby z siodła każdego jeźdźca. Dlatego już od XVIII wieku w korridzie biorą udział tylko konie luzytańskie. Równać się z luzytanami pod względem charakteru nie może żadna inna rasa – odznaczają się niezwykłą wytrzymałością i fenomenalną odwagą. Taki koń wart jest fortunę. Więcej o tradycyjnych rozrywkach Portugalczyków przeczytasz w tekście o popularnych portugalskich sportach.
… i oto nadchodzi dzień korridy: trybuny pełne, cavaleiro w siodle, forcados czekają na sygnał. Rozpoczyna się portugalska walka byków!
Najczęstsze pytania
Czy w Portugalii zabija się byki na arenie?
Nie. Od 1928 r. zabijanie byka w trakcie walki jest zakazane, a jedynym wyjątkiem jest Barrancos przy granicy z Hiszpanią, gdzie od 2002 r. obowiązuje lokalna zgoda.
Kim są forcados?
Ośmioosobową drużyną amatorów, którzy w ostatniej części widowiska, zwanej pega, obezwładniają byka gołymi rękami. Ten, który stoi na przedzie, skacze między rogi zwierzęcia.
Gdzie można zobaczyć tourady w Portugalii?
Najwięcej odbywa się w Ribatejo, w Vila Franca de Xira i na lizbońskiej arenie Campo Pequeno, a uliczne tourady na linie – na wyspie Terceira na Azorach.