Klasztor św. Michała Archanioła w Kijowie
Opublikowano:
Aktualizacja:
Klasztor (monastyr) św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach to jeden z symboli Kijowa – błękitny sobór ze złotymi kopułami stoi na placu Michajłowskim w Górnym Mieście, naprzeciwko górnej stacji funikularu. Pierwszą murowaną świątynię wzniesiono tu na początku XII w., w latach 1935–1937 władze radzieckie rozebrały i wysadziły kompleks, a obecne budowle to rekonstrukcja z lat 1997–1998. Dla prawosławnych to ważne miejsce pielgrzymek, w którym przechowywane są relikwie św. Barbary.
Kijów był w IX–XI w. stolicą Rusi Kijowskiej, a złote kopuły cerkwi stały się symbolem miasta.
Od grudnia 2018 r. monastyr Świętego Michała Archanioła jest siedzibą Kościoła Prawosławnego Ukrainy, a rezydencję ma tu jego zwierzchnik, metropolita Epifaniusz.
Ukraina | Monastyr św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach (by oleg_mit na licencji Pixabay)
Historia i legendy
Legenda o miejscu budowy
Budowla ta została wzniesiona już w XII wieku. Według legendy, miejsce budowy nie było przypadkowe. Jak głoszą dawne przekazy, przyjęcie chrztu przez Ruś Kijowską (988 r.) nie wszyscy Ukraińcy przyjęli z entuzjazmem i widząc topienie w Dnieprze swoich słowiańskich bogów, modlili się o ich powrót. Tam, gdzie jeden z posągów został wyrzucony przez wodę na brzeg, mnisi zbudowali klasztor.
Świątynia ta wznosi się na prawym brzegu Dniepru. Losy Monasteru na przestrzeni wieków były skrajnie różne. W XIX w. mieszkało tu do 240 mnichów, a przy klasztorze działały biblioteka, szkoła i szkoła chóralna. Przez wieki wielu dobroczyńców sponsorowało jego przebudowy i renowacje.
Rozbiórka w latach 1935–1937
W jego dziejach są też czarne karty. W 1935 r. zdjęto złocone kopuły, a 14 sierpnia 1937 r. dynamitem wysadzono pozostałości soboru. Wcześniej cały kompleks został rozgrabiony, a bizantyjskie mozaiki rozdzielono między muzea. Z oryginalnego zespołu ocalał refektarz i kilka budynków pomocniczych. Z lokalnych historyków, archeologów i architektów pod planem wyburzenia monasteru nie podpisał się tylko jeden profesor – Mikołaj Makarenko, który przypłacił ten czyn życiem. Zmarł pozbawiony wolności w sowieckim więzieniu.
Odbudowa i budynki kompleksu
Obecny Monaster św. Michała jest repliką prawosławnego zespołu klasztornego, odbudowaną w latach 1997–1998 według dawnych rysunków i dokumentacji z czasów radzieckich. Sobór otwarto dla wiernych na przełomie lat 1998 i 1999, a prace nad wystrojem wnętrza trwały do 2004 r., kiedy z Rosji wróciły kolejne fragmenty XII-wiecznych fresków.
W skład kompleksu wchodzi kilka budynków: monaster, sobór św. Michała Archanioła, dzwonnica o wysokości ok. 48 m, z 23 dzwonami i platformą widokową, refektarz św. Jana Ewangelisty (1713–1715) oraz Brama Ekonomiczna z połowy XVIII w.
Początki klasztoru i fundatorzy
Poprzednikiem był klasztor św. Dymitra (Demetriusza), który według przekazów ufundował w latach 50. XI w. książę Izasław (1024–1078). Natomiast jego syn – Światopełk II Michał (1050–1113) zlecił wzniesienie murowanej świątyni, nadając jej patrona Michała Archanioła, a w klasztorze grzebani byli członkowie rodziny Światopełków, dlatego bywa on nazywany ich nazwiskiem.
Ukraina - Kijów | Piękno detalu (by oleg_mit na licencji Pixabay)
Złote kopuły
Sobór św. Michała był prawdopodobnie pierwszą świątynią na Rusi, której kopułę pokryto złotem – od niej wzięła się nazwa monastyru. Podczas najazdu Mongołów w 1240 r. kompleks poważnie ucierpiał. W latach 1746–1754 sobór gruntownie przebudowano w stylu baroku ukraińskiego, a jego jedną kopułę zastąpiło siedem. Pozostałe budynki również nadano barokowy charakter.
Mimo licznych zewnętrznych zmian stylu budynków, zachowano bizantyjski wystrój ich wnętrz. Przebudowy wspierali m.in. hetmani kozaccy.
Relikwie św. Barbary
Dla prawosławnych wiernych Monaster św. Michała Archanioła jest jednym z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych na Ukrainie. To właśnie tutaj umieszczone są relikwie św. Barbary, która nazywana bywa także Świętą Barbarą z Nikomedii. Jest ona jedną z Czternastu Świętych Wspomożycieli, honorowaną zarówno w kościele katolickim, jak i prawosławnym.
Ponoć relikwie świętej zostały przywiezione do Kijowa z Konstantynopola w 1108 r. przez żonę księcia Światopełka II. Podczas grabieży sowieckich relikwie zostały przeniesione do kościoła Dziesięciny, a po jego rozbiórce w roku 1961 trafiły do katedry Świętego Wołodymira. Obecnie wróciły one do monasteru, gdzie przechowywane są w srebrnym relikwiarzu z 1701 r. ufundowanym przez hetmana Iwana Mazepę.
Niegdyś na terenie klasztoru produkowane były pierścienie św. Barbary, które podczas różnych świąt i odpustów wierni mogli zakupić. Po poświęceniu pierścienie zyskiwały moc talizmanów, chroniąc swoich właścicieli przed wpływem złych czarów, zachorowaniem na poważną chorobę i nagłą śmiercią. Ponadto mieszkańcy Kijowa traktowali je jako talizmany szczęścia.
Wygląd soboru – błękitne ściany i bizantyjskie wnętrze
Sobór ma ok. 39 m wysokości, błękitne ściany z białymi zdobieniami i barokową bryłę zwieńczoną złotymi kopułami. Wnętrze utrzymano w stylu bizantyjskim.
Ukraina - Kijów | Kompleks klasztorny został w czasach radzieckich zniszczony i odbudowano go dopiero w latach 1997-1998. (by RichardMc na licencji Pixabay)
Zwiedzanie klasztoru św. Michała
Monastyr jest czynnym klasztorem, dlatego do świątyń wchodzi się w stosownym stroju (kobiety zwykle z nakryciem głowy), a zwiedzanie najlepiej zaplanować poza nabożeństwami. Z dzwonnicy, na której urządzono platformę widokową, roztacza się panorama placu Michajłowskiego i okolic. Najwygodniej połączyć wizytę ze spacerem po Górnym Mieście – kilka minut drogi dzieli monastyr od Soboru Mądrości Bożej – i zjechać potem funikularem na Podole.
Najczęstsze pytania
Gdzie znajduje się Monastyr św. Michała o Złotych Kopułach?
Monastyr stoi na placu Michajłowskim w Górnym Mieście Kijowa, naprzeciwko górnej stacji funikularu (Mychajliwska). Z placu widać w oddali Sobór Mądrości Bożej, do którego prowadzi kilkuminutowy spacer.
Czy klasztor jest oryginalny?
Nie. Oryginalny kompleks władze radzieckie rozebrały i wysadziły w latach 1935–1937 – ocalał refektarz i kilka budynków pomocniczych. Obecne budowle to rekonstrukcja z lat 1997–1998, otwarta dla wiernych na przełomie lat 1998 i 1999, a prace przy wystroju wnętrz trwały do 2004 r.
Co warto zobaczyć w monastyrze?
Warto zajrzeć do soboru św. Michała, zobaczyć srebrny relikwiarz św. Barbary ufundowany przez hetmana Mazepę, wejść na platformę widokową na dzwonnicy i obejrzeć zachowany refektarz św. Jana Ewangelisty.