Złota Brama w Kijowie
Opublikowano:
Aktualizacja:
Złota Brama to zabytek Kijowa – główna, południowa brama grodu Jarosława Mądrego, zbudowana w latach 1017–1024 i odtworzona w 1982 roku na 1500-lecie miasta. Wewnątrz działa muzeum, oddział Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”, w którym zobaczymy zachowane fragmenty XI-wiecznych murów. Zabytek stoi w centrum miasta, tuż przy stacji metra Zołoti Worota.
Trochę historii
Ukraina | Złota brama w Kijowie jest rekonstrukcją średniowiecznej bramy wjazdowej do grodu Jarosława I Mądrego (978 – 1054) (Golden Gate by Ira Smirnova na licencji CC BY 2.0)
Złota brama jest rekonstrukcją średniowiecznej bramy wjazdowej do grodu Jarosława I Mądrego (978 – 1054). Była ona jedną z trzech bram, które w połowie XI wieku prowadziły do miasta. Nazywana była wówczas po prostu Bramą Południową. Brama Lechicka i Żydowska nie przetrwały próby czasu i uległy całkowitemu zniszczeniu.
Bramę wzniesiono w latach 1017–1024 za panowania księcia kijowskiego Jarosława I Mądrego. Budowniczowie inspirowali się prawdopodobnie Złotą Bramą w Konstantynopolu.
Pod koniec XI w. Bramę Południową przemianowano na Złotą Bramę. Stało się to po tym, jak w pobliżu bramy wybudowano Kościół Zwiastowania ze złotymi kopułami. Brama wznosi się na rogu ulicy Jarosława i Władimira. Nazwa Złota Brama używana jest także jako nazwa stacji metra (Zołoti Worota, otwartej w 1989 r.) oraz teatru znajdującego się w pobliżu zabytku. Jak poruszać się po mieście metrem, podpowiadamy w artykule Kijów – transport miejski.
Zniszczenia i odbudowy
W roku 1240 Złota Brama została częściowo zniszczona podczas ataku wojsk Batu-chana, a w kolejnych stuleciach stopniowo popadała w ruinę. Ruiny bramy w roku 1755 zostały zasypane na rozkaz władz rosyjskich.
Mimo iż została ona odkopana w roku 1832, rekonstrukcję rozpoczęto dopiero pod koniec lat 70. XX wieku.
Z okazji 1500-lecia Kijowa Złota Brama została całkowicie przebudowana (1982 rok). Rekonstrukcja budzi spory, bo nie zachowały się żadne wizerunki oryginalnej bramy, a historycy proponowali różne warianty jej wyglądu. W roku 1997 na zachodniej ścianie bramy odsłonięto pomnik Jarosława I Mądrego. Figura wykonana jest z brązu. Książę Jarosław I trzyma w dłoniach miniaturę Sofii Kijowskiej.
Ukraina | Złota brama w Kijowie (Kiev: Golden Gate by Jorge Franganillo na licencji CC BY 2.0)
Uwieczniona na obrazie Matejki
Złotą Bramę uwiecznił polski malarz Jan Matejko. W roku 1884 namalował on obraz pt. „Bolesław Chrobry ze Światopełkiem przy Złotej Bramie w Kijowie”. Obraz przedstawia wydarzenia z roku 1018, kiedy to Bolesław Chrobry wjechał do Kijowa po zwycięskiej wyprawie. Efektem wyprawy było przywrócenie na Rusi władzy Światopełka będącego zięciem Bolesława Chrobrego. Główne postacie na obrazie to oczywiście Bolesław Chrobry, z uniesionym w ręce legendarnym mieczem o nazwie Szczerbiec. Po lewej stronie króla na koniu znajduje się Światopełk, natomiast po prawej – żona Światopełka. Ponadto na obrazie widoczny jest biskup Reinbern, znajdujący się za żoną Światopełka oraz biskup Atanazy w kapie i mitrze.
Obraz ten stał się podstawą legendy, według której Bolesław Chrobry wyszczerbił swój miecz o bramę. W rzeczywistości król nie mógł wjechać do Kijowa przez Złotą Bramę – w 1018 r. jeszcze jej nie było – tradycja wiąże jego wjazd z Wielką Bramą.
Muzeum w Bramie
Wewnątrz bramy działa muzeum, oddział Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”. Mieści ono zbiory związane z historią Złotej Bramy oraz mur datowany na XI wiek, który zachował się do naszych czasów. Na górze odtworzono wnętrze cerkwi nadbramnej z posadzką mozaikową wzorowaną na dawnych zdobieniach soboru Mądrości Bożej.
W 2006 roku uliczni wandale zniszczyli i oszpecili bramę licznymi graffiti. Podjęto wówczas decyzję o zamknięciu muzeum i rozpoczęciu prac renowacyjnych, a w 2009 roku muzeum ponownie rozpoczęło działalność. Aktualne godziny otwarcia najlepiej sprawdzić przed wizytą na stronie rezerwatu. Więcej zabytków stolicy opisujemy w przewodniku po Kijowie.
Najczęstsze pytania
Czy Złota Brama w Kijowie jest oryginalna?
Nie w całości. Oryginalną bramę zbudowano w latach 1017–1024, ale obecna budowla to rekonstrukcja z 1982 roku, wzniesiona nad zachowanymi fragmentami XI-wiecznych murów, które można obejrzeć w muzeum.
Jak dojechać do Złotej Bramy?
Zabytek stoi w centrum Kijowa, na rogu ulic Jarosława i Władimira. Najwygodniej dojechać metrem do stacji Zołoti Worota, której wyjście znajduje się tuż obok bramy.
Skąd legenda o wyszczerbieniu Szczerbca o Złotą Bramę?
Legendę spopularyzował m.in. obraz Jana Matejki z 1884 r. W rzeczywistości Bolesław Chrobry wkroczył do Kijowa w 1018 r., zanim zbudowano Złotą Bramę, więc nie mógł uderzyć w nią mieczem.