Katedra Łacińska we Lwowie – historia i zwiedzanie

Katedra Łacińska (Bazylika Archikatedralna Wniebowzięcia NMP) to katedra metropolitalna Lwowa i jeden z głównych zabytków miasta, stojący przy południowo-wschodnim narożniku Rynku. Jej budowę rozpoczęto za panowania Kazimierza Wielkiego ok. 1360 r. (starsze opracowania podają 1370 r.), a kolejne przebudowy sprawiły, że gotycka bryła kryje dziś wnętrze z elementami baroku, rokoka i neogotyku. To także ważne miejsce dla Polaków – w 2001 r. modlił się tu Jan Paweł II.

Ukraina | Bazylika Archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, lwowska starówka (view from City Hall Tower by Jennifer Boyer na licencji CC BY 2.0)

Historia Katedry Łacińskiej we Lwowie

Katedra znajduje się przy południowo-wschodnim narożniku lwowskiego rynku. Jej właściwa i pełna nazwa brzmi: Bazylika Archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.

Jej budowę rozpoczęto jeszcze za czasów Króla Kazimierza III Wielkiego, ok. 1360 r. (starsze opracowania podają rok 1370), co czyni ją jednym z najstarszych kościołów Lwowa. Budowa trwała przez cały XV wiek, a nawę ukończono w 1481 r.

Już wcześniej w tym miejscu wznosił się drewniany kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem Najświętszej Trójcy. Wybudowano go w roku 1344, jednak już sześć lat później doszczętnie spłonął.

Trójnawowy gmach obecnej bazyliki w stylu gotyckim, o długości 67 m i szerokości 23 m, zaprojektował według tradycji Piotr Stecher. Kościół był wielokrotnie przebudowywany i remontowany, w wyniku czego wiele cennych detali architektonicznych uległo zniszczeniu. Pierwsza taka renowacja nastąpiła po wielkim pożarze Lwowa w 1527r. Następnej dokonano za rządów arcybiskupa Wacława Sierakowskiego w latach 1765-72. Usunięto wówczas wiele starych gotyckich oraz renesansowych grobowców, epitafiów i ołtarzy. Ponadto otynkowano ściany i filary gotyckie, nadając świątyni charakter późnobarokowy z elementami rokoka. Dobudowano także dzwonnicę. W roku 1917 w Katedrze ustawiono pomnik Tadeusza Kościuszki, aby uczcić setną rocznicę jego śmierci. Są to tylko nieliczne z przykładów zmian.

Wizyta Jana Pawła II w Katedrze Łacińskiej w 2001 r.

Ostatnich renowacji dokonano na przełomie lat 1999 i 2000 przed przybyciem do Bazyliki Jana Pawła II. Artyści-konserwatorzy z Ukrainy oraz Polski wspólnymi siłami odnowili prezbiterium, główny ołtarz, zakrystię oraz kaplicę św. Józefa. Papież przybył do Katedry 25 czerwca 2001 roku. Na pamiątkę tego wydarzenia w 2003 roku na zachodniej ścianie świątyni wmurowano tablicę pamiątkową projektu Jarosława Skakuna w języku polskim, ukraińskim i łacińskim. Co ciekawe, dokładnie w tym samym miejscu wisiała wcześniej tablica upamiętniająca 500-lecie bitwy pod Grunwaldem, która została zniszczona podczas okupacji niemieckiej.

Poświęcenie, tytuł bazyliki mniejszej i odpust zupełny

Kościół został poświęcony w 1405 roku przez biskupa przemyskiego Macieja Janinę, jednak początkowo nie miał on rangi katedry, którą stał się dopiero siedem lat później. W roku 1910 Katedra została mianowana Mniejszą Bazyliką przez papieża Piusa X. Jest to tytuł honorowy nadawany kościołom, które wyróżniają się walorami zabytkowymi, liturgicznymi oraz wartością pielgrzymkową i duszpasterską. Mniejsza Bazylika ma szczególne znaczenie dla wiernych, gdyż podczas wyznaczonych dni w roku (np. 29 czerwca w trakcie uroczystości Apostołów Piotra i Pawła) w trakcie uczestnictwa w liturgii świętej uzyskuje się odpust zupełny.

Ukraina | Katedrę otaczają posągi świętych, które są pozostałością po dawnym cmentarzu (The Latin Cathedral by Jennifer Boyer na licencji CC BY 2.0)

Jak wygląda Katedra Łacińska z zewnątrz?

Z zewnątrz Bazylika jest surowa. Wykonana jest z dużych bloków piaskowca i wapieni, pochodzących z okolicznych kamieniołomów. Jest to duży budynek z jedną wieżą o wysokości ok. 65 m, otynkowany na beżowo-kremowy kolor.

Gotycki charakter świątyni widać dopiero w środku. Obecnie do kościoła można wejść jedynie bocznymi bramami, gdyż brama główna została zamurowana w roku 1772, podczas protestu mieszkańców miasta przeciwko okupacji austriackiej. W miejscu tym zobaczymy czerwoną cegłę.

Wnętrze Katedry Łacińskiej i jej witraże

We wnętrzu widoczne są kluczowe elementy architektury gotyckiej: dominacja kierunku pionowego i szkieletowa struktura bryły.

Monumentalność budynku podkreślają sklepienia krzyżowo-żebrowe oraz ostrołukowe okna. Wypełnione są one kolorowymi witrażami, które przyciemniają wnętrze. Żadne z obecnych witraży nie jest średniowieczne – powstały w drugiej połowie XIX i na początku XX w. Jednym z ważniejszych jest witraż w środkowym oknie ponad głównym ołtarzem, zaprojektowany przez Edwarda Lepszego w 1902 r. i zatytułowany „Najświętsza Maryja Panna Królowa Korony Polskiej”.

Pozostałe witraże zaprojektowali:

• T. Popiel,
• J. Mehoffer,
• St. Kaczor Batowski,
• T. Kraszewski,
• J. Makarewicz,
• F. Lauferberg,
• T. Lisiewicz,
• Jan Matejko.

Ukraina | Budowę Katedry Łacińskiej rozpoczęto za czasów Króla Kazimierza III Wielkiego w roku 1370 – dziś świątynia wznosi się nad zaśnieżonymi dachami lwowskiej starówki (Lviv Latin Cathedral RB 18 by Rbrechko, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)

Wielki Ołtarz i obraz Matki Bożej Łaskawej

Jednym z głównych elementów wnętrza jest Wielki Ołtarz. Został on wzniesiony w roku 1766 i jest wykonany w stylu barokowym.

W ołtarzu znajduje się kopia niewielkiego, słynącego cudami obrazu Matki Boskiej z Dzieciątkiem, zwanej Łaskawą lub Domagaliczowską. Obraz nazywany bywa czasami także obrazem Matki Bożej “Murkowej”. Oryginał od roku 1980 znajduje się w skarbcu Katedry na Wawelu. Został on namalowany temperą przez Józefa Szoc-Wolfowicza. Reprodukcja obrazu umieszczona jest w złotej, bogato zdobionej ramie. Przedstawia on siedzącą w obłokach na tronie Matkę Boską w czerwonej szacie i zielonej pelerynie. Matka Boska trzyma małego nagiego Pana Jezusa opierając jego stopy na swoim prawym udzie.

Znajdują się tam także słowa opowiadające historię śmierci 9 letniej Katarzyny, córki Wojciecha Domahalycha. Zmarła ona w roku 1598 na nieuleczalną chorobę. Obraz ten 12 maja 1776 roku został uznany przez władze Kościoła za cudowny. Nadano mu wówczas korony papieskie.

Matka Boża Łaskawa, nazywana Śliczną Gwiazdą Lwowa, jest główną patronką archidiecezji lwowskiej. Jej święto obchodzone jest 1 kwietnia. Wielki ołtarz ozdobiony jest marmurowymi kolumnami oraz posągami w stylu rokoko wykonanymi przez rzeźbiarza Macieja Polejowskiego. Przedstawiają one czterech świętych:

• św. Augustyna,
• św. Ambrożego,
• św. Grzegorza,
• św. Hieronima.

Po lewej stronie ołtarza znajduje się loża królewska w stylu neogotyckim.

Kaplica Kampianów

Dookoła Katedry znajdują się liczne kaplice. Powstawały one od XVI do XVIII wieku, w związku z czym każda charakteryzuje się odmiennym stylem.

Do głównych należy renesansowa kaplica Kampianów przy północnej ścianie. Wykonali ją na przełomie XVI-XVII w. artyści pochodzący z Lwowa m.in.: Paweł Rzymian i Jan Pfister. Kaplica ozdobiona jest elementami z czarnego, białego, różowego i czerwonego marmuru oraz obrazem Jezusa Chrystusa. Wewnątrz znajduje się ołtarz projektu Henryka Horsta oraz popiersia lekarzy: Pawła Kampiana i jego syna Marcina. Ozdabiają ją również płaskorzeźby apostołów, proroków i ewangelistów. Jej kopułę pokrywają freski Stanisława Stroińskiego. Pełni ona funkcję rodzinnego mauzoleum Kampianów oraz spokrewnionych z nimi rodów Ostrogórskich i Grozwajerów.

Co ciekawe, nawet z zewnątrz można zobaczyć, w którym dokładnie miejscu znajduje się kaplica, gdyż od strony fasady zdobią ją trzy kamienne płaskorzeźby.

Ukraina | Kaplica Boimów, nazywana również Kaplicą Ogrójcową – wnętrze z epitafiami rodziny Boimów i bogatą dekoracją rzeźbiarską (Boim Chapel Lviv interior by Jennifer Boyer, Wikimedia Commons, na licencji CC BY 2.0)

Kaplica Boimów

Inną interesującą kaplicą jest manierystyczna Kaplica Boimów. Kaplica ta znajduje się w pobliżu Katedry Łacińskiej i dawniej graniczyła z cmentarzem.

Podobnie jak w przypadku kaplicy Kampianów i tutaj znajdują się groby rodzinne. Początkowo było ich aż 14 i wszystkie należały do kupieckiego rodu Boimów. Całość wybudowano na początku XVII w. (1609–1615) w stylu późnego renesansu i manieryzmu.

Dawne cmentarze na Placu Katedralnym

Na terenie obecnego Placu Katedralnego niegdyś mieścił się cmentarz. Powstał on prawdopodobnie w roku 1405 i pierwotnie otaczał go mur. Cmentarz ten był położony znacznie niżej, niż obecny poziom placu. Mury cmentarne zostały zniszczone już w roku 1776. Wówczas to przeniesiono także kompleks rzeźb „Chrystus na łożu śmierci” do jednej z bram.

Siedem lat później (w roku 1783) cesarz Józef II ze względów higienicznych nakazał zlikwidowanie wszystkich przykościelnych cmentarzy i przeniesienie ich poza granice miasta. Ze starego cmentarza zachowały się jedynie posągi świętych, które umieszczono na postumentach wokół Katedry.

Na dokładne obejrzenie Katedry Łacińskiej i jej kaplic trzeba przeznaczyć sporo czasu.

Zwiedzanie Katedry Łacińskiej

Katedra jest czynną świątynią rzymskokatolicką, dlatego zwiedzać ją najlepiej poza porami mszy i z zachowaniem stosownego stroju. Wchodzi się bocznymi wejściami od placu Katedralnego. Wizytę łatwo połączyć ze spacerem po starym mieście – kilka minut drogi dzieli ją od Katedry Ormiańskiej, a więcej propozycji znajdziesz w przewodniku po Lwowie.

Najczęstsze pytania o Katedrę Łacińską

Gdzie znajduje się Katedra Łacińska we Lwowie?

Katedra stoi na placu Katedralnym, przy południowo-wschodnim narożniku lwowskiego Rynku, w samym centrum starego miasta wpisanego na listę UNESCO. Tuż obok znajduje się Kaplica Boimów.

Kiedy zbudowano Katedrę Łacińską?

Budowę rozpoczęto za panowania Kazimierza Wielkiego ok. 1360 r. (starsze opracowania podają 1370 r.) i prowadzono ją przez cały XV w. Kościół poświęcono w 1405 r., a w latach 1765–1772 nadano wnętrzu późnobarokowy charakter z elementami rokoka.

Co warto zobaczyć w środku katedry?

Najważniejsze elementy wnętrza to barokowy Wielki Ołtarz z kopią obrazu Matki Bożej Łaskawej, witraże z końca XIX i początku XX w. (m.in. projektu Józefa Mehoffera i Jana Matejki) oraz renesansowa kaplica Kampianów przy północnej ścianie.