Lwowski Rynek

Rynek we Lwowie to serce Starego Miasta: prostokątny plac o wymiarach 142 × 129 m, wytyczony w XIV w., z klasycystycznym ratuszem pośrodku, czterema fontannami w narożnikach i 44 kamienicami w stylach od renesansu po modernizm. Najcenniejsze z nich – Czarna Kamienica i Kamienica Królewska – mieszczą dziś oddziały Muzeum Historycznego. Od 1998 r. Rynek wraz z całą starówką znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Każda z kamienic jest inna i każda skrywa tajemnice, które warto poznać. Przy Rynku działa też wiele kawiarni – o lwowskich tradycjach kawowych piszemy w artykule Lwów zaprasza na kawę.

Ukraina | Stary Rynek, Lwów (Market Square by Jennifer Boyer na licencji CC BY 2.0)

W samym centrum miasta

Lwowski Rynek znajduje się w samym centrum Lwowa. Ma on wiele wizualnych podobieństw do rynku w Warszawie i we Wrocławiu. Jego bazą jest prostokąt o wymiarach 142 x 129 m. Z każdego rogu rynku wychodzą promieniście po dwie ulice.

Rynek został zaprojektowany w połowie XIV wieku, po nadaniu Lwowowi praw miejskich przez króla Polski Kazimierza III Wielkiego (1356 r.). Utworzenie rynku było nieodzownie związane z typowym rozwojem centrum średniowiecznego miasta jako ośrodka handlu i kultury.

Otaczające rynek budynki gotyckie doszczętnie spłonęły podczas wielkiego pożaru Lwowa 3 czerwca 1527 roku.

Ratusz lwowski – historia i wieża widokowa

Na środku rynku stał rząd domów, do którego od strony południowej przylegał ratusz. Jednak i on został strawiony przez płomienie, podczas pożaru z 1825 roku, a pobliskie mu domy wyburzono.

Współczesny, 65-metrowy ratusz został wybudowany w roku 1835, według projektu Józefa Markla i Franciszka Treschera. Ma on typowy klasycystyczny styl. Wewnątrz wieży znajduje się dzwon, na którym widnieje łaciński cytat z ewangelii Mateusza: Vigilate nescitis enim horam (Czuwajcie, bo nie znacie godziny).

Podczas austriackich bombardowań 2 listopada 1848 r. ratusz po raz kolejny spłonął. Odbudowywano go przez rok zgodnie z wcześniejszym projektem, usuwając z planu jedyną kopułę wieńczącą wieżę.

Obecnie budynek ten pełni rolę siedziby Rady Miasta Lwowa, ale można do niego wejść i z tarasu widokowego na wieży spoglądać na miasto (dostępność wieży warto sprawdzić na miejscu, bo w czasie stanu wojennego bywa ograniczana). Ponadto w Pokoju Radnych znajduje się wielki herb miasta oraz bogata kolekcja orientalnych dywanów, świeczników, zegarów, obrazów, map itp.

Ukraina | Czarna Kamienica (Black house on the Market Square by alexeyklyukin na licencji CC BY-SA 2.0)

Pręgierz i cztery fontanny na Rynku

Dawno temu przed budynkiem ratusza stał pręgierz, do którego przywiązywano przestępców, aby pokazać ich hańbę ludowi, a następnie wykonywano przy nim wyroki. Figura, która zdobiła jego szczyt znajduje się obecnie w Kamienicy Królewskiej. Pod pręgierzem wykonano wyroki również na znanych historycznych postaciach, takich jak np. władcy Mołdawii: Stefan Tomşa I (Stefan Tomża I) (1564), Ioan Potcoavă (Jan Podkowa) (1577) i Iancu Sasul (Jan V Sas) (1582).

W każdym z czterech rogów rynku stoją fontanny – studnie. Każda z nich przedstawia inną postać z mitologii greckiej:

• Neptun – figura boga mórz,
• Artemida (Diana) – bogini łowów,
• Amfitryta – żona Neptuna,
• Adonis – młodzieniec z mitu o Afrodycie.

Najprawdopodobniej zaprojektował je Hartman Witwer w roku 1793.

Nazwy i numery kamienic przy Rynku

Plac rynku otoczony jest 44 kamienicami, które reprezentują style architektoniczne od renesansu do modernizmu. Obecnie budynki są ponumerowane, jednak dawniej każda kamienica miała swoją nazwę, która pochodziła albo od nazwiska jej właściciela, albo od charakterystycznego motywu dekoracyjnego, który ją ozdabiał np. „Pod Lwem”. Każda z nich jest godna uwagi, ze względu na swoją niepowtarzalną historię. Najczęściej zwiedzane to:

• nr 2 – Muzeum Historyczne (kamienica z lat 1589–93),
• nr 4 – Czarna Kamienica, drugi oddział muzeum,
• nr 6 – Kamienica Królewska, zwana „Małym Wawelem”,
• nr 10 – dawny Pałac Lubomirskich, dziś m.in. Lwowska Kopalnia Kawy,
• nr 24 – kamienica Gieblowska z oryginalnym gotyckim sklepieniem.

Muzeum Historyczne w kamienicy nr 2

Obecnie w Kamienicy pod numerem 2 znajduje się Muzeum Historyczne otwarte 28 grudnia 2005 roku. Kamienica ta została wybudowana w latach 1589-93. W kamienicy funkcjonowała poczta, którą w roku 1629 otworzył urodzony we Florencji Włoch Roberto Bandinelli. W roku 1737 rozpoczęła się dwuletnia przebudowa budynku. Kamienicę zdobią cztery białe delfiny (w rzeczywistości zupełnie ich nieprzypominające), które miały chronić kupiecką działalność jej właściciela. Ściany kamienicy pomalowane są na kolor żółto-beżowy, a elementy zdobnicze są białe. Budynek ma typowy renesansowy charakter. Ciekawostką jest fakt, że mieszkał tutaj Kornel Ujejski – ostatni wielki poeta romantyczny Polski.

Ukraina | W 1998 roku Rynek wraz z całą starówką został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO (DMarket Square by Jennifer Boyer na licencji CC BY 2.0)

Kamienica Czarna (Rynek 4)

Inną niezwykle ciekawą kamienicą renesansową jest Kamienica Czarna znajdująca się pod numerem 4. Również w tej kamienicy znajduje się jeden z oddziałów Lwowskiego Muzeum Historycznego. Ten, jeden z najcenniejszych zabytków Lwowa, zaprojektowany został przez Piotra Barbona. Andrzej Podleśny był prawdopodobnie twórcą niezwykłej czarnej elewacji kamienicy. Jej kolor nie zawsze był tak ciemny. Diamentowa rustyka z piaskowca została najprawdopodobniej pomalowana na czarno lub, jak twierdzą niektórzy, pociemniała ze starości.

Wytłumaczeń koloru elewacji jest wiele, a niektóre są zupełnie nieprawdopodobne. Kamienice zdobią białe rzeźby. Jedną z postaci jest św. Stanisław Kostka, mający chronić to miejsce przed pożarami, inną św. Marcin osłaniający kawałkiem swojej szaty żebraka. Niegdyś w budynku tym mieściła się pierwsza lwowska apteka.

Kamienica Królewska (Rynek 6) – „Mały Wawel”

Jedną z najpiękniejszych kamienic jest Kamienica Królewska spod numeru szóstego. Przez wielu odwiedzających bywa ona nazywana „Małym Wawelem”. Nazwa ta pochodzi od urzekającego arkadowego dziedzińca, który do złudzenia przypomina dziedziniec Wawelski. Podobnie jak dwie poprzednie kamienice i ta została wybudowana w stylu renesansowym.

W XV wieku w miejscu tym stały dwie kamienice gotyckie i to właśnie na ich fundamentach powstała w roku 1580 Kamienica Królewska. Możliwość wybudowania kamienicy o podwójnych rozmiarach z 6 oknami była ogromnym przywilejem za wybitne zasługi dla miasta i kraju. Nikt inny nie dostąpił takiego honoru, ani nie mógł tego zrobić za żadne pieniądze.

Przez lata budowla przechodziła na własność kolejnych osób, a jedną z najbardziej nam znanych był król Jan III Sobieski. To jemu zawdzięczamy obecny wygląd pałacu, a w szczególności komnat i sali audiencyjnej. Królewskie komnaty są wykorzystywane do eksponowania rokokowych mebli i zegarów, zbioru medalionów i cennych srebrnych trofeów. Attyka kończąca elewację ozdobiona jest rzeźbą króla i licznych zbrojnych rycerzy.

W kamienicy tej 21 grudnia 1686 r. doszło do zaprzysiężenia traktatu pokojowego z Rosją. Polskę reprezentował król Jan III Sobieski a Rosję poselstwo. Pokój ten nazywany jest pokojem Grzymułtowskiego.

Wiosną i latem na przepięknym dziedzińcu można usiąść w kawiarni, a nawet posłuchać koncertu, nie tylko muzyki tradycyjnej, ale również jazzowej.

Ukraina | Kamienica Baczewskich (Market Square by Jennifer Boyer na licencji CC BY 2.0)

Kamienica Gieblowska i pozostałe kamienice Rynku

Ciekawostką dotyczącą kamienicy numer 24 jest fakt, że jej sklepienie jest oryginalnym sklepieniem gotyckim, które ocalało z pożaru w roku 1527. Również w tej kamienicy, nazywanej Gieblowską, można podziwiać eksponaty muzealne.

Aby poznać tajemnice pozostałych kamienic, najlepiej udać się do Lwowa choćby na weekend. Z Rynku to tylko kilka kroków do Katedry Łacińskiej i przylegającej do niej Kaplicy Boimów.

Historyczne wydarzenia na lwowskim Rynku, wpis UNESCO i renowacja

Na przełomie wieków Rynek był miejscem wielu historycznych wydarzeń:

• 1387 – król Władysław Jagiełło przyjął hołd lenny od Piotra I Musztowicza, hospodara mołdawskiego w latach 1375/1377–1391,
• 1848 – w trakcie Wiosny Ludów powstała tu Polska Gwardia Narodowa,
• 30 czerwca 1941 – w budynku Pałacu Lubomirskich Jarosław Stećko, przywódca Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, ogłosił niepodległość Ukrainy.

Rynek wraz z całą starówką został w roku 1998 uhonorowany wpisaniem na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO. Po renowacji wykonanej w 2006 roku rynek jest jeszcze piękniejszy. Kompleksowo odnowiono wówczas nawierzchnię Rynku oraz wszystkie cztery fontanny. Po rosyjskiej inwazji, w 2023 r., UNESCO wpisało historyczne centrum Lwowa na listę światowego dziedzictwa w zagrożeniu.

Najczęstsze pytania

Jak duży jest Rynek we Lwowie i ile kamienic go otacza?

Plac ma wymiary 142 × 129 m i jest otoczony 44 kamienicami w stylach od renesansu po modernizm. Wytyczono go w połowie XIV w., po nadaniu miastu praw miejskich w 1356 r.

Które kamienice przy Rynku warto zobaczyć?

Najczęściej zwiedza się nr 2 (Muzeum Historyczne), nr 4 (Czarna Kamienica) i nr 6 (Kamienica Królewska, zwana „Małym Wawelem”). W nr 10 mieści się Lwowska Kopalnia Kawy.

Czy można wejść na wieżę ratusza?

Ratusz z 1835 r. ma 65 m, a z tarasu widokowego na wieży widać miasto. W czasie stanu wojennego dostępność wieży bywa ograniczana, więc sprawdź ją na miejscu (stan na 2026).