Zamek Niewicki

Ruiny Zamku Niewickiego (Newyckiego) stoją na wulkanicznym wzgórzu nad doliną rzeki Uż, ok. 12 km na północ od Użhorodu, w pobliżu wsi Newyćke i Kamianycia na Zakarpaciu. Pierwsza wzmianka o królewskiej twierdzy pochodzi z 1274 roku, a kamienny zamek na miejscu drewnianych umocnień strzegł szlaku handlowego przez przełęcz Użocką. Z zamkiem wiążą się lokalne legendy, m.in. o Złej Pani.

Ukraina | Ruiny Zamku Niewickiego (2017 - Закарпаття - Невицький замок by Moahim, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)

Jak wyglądał plan Zamku Niewickiego?

Plan powierzchni budowli wynika z obrysu górnego tarasu wzniesienia, zbliżonego do owalu.

Wzdłuż muru obronnego były rozmieszczone dwupiętrowe budynki, tworząc wąski dziedziniec zamkowy z galeriami, którego wymiary wynosiły ok. 35x12 metrów.

Najbardziej umocniona ze wszystkich zamkowych obiektów była, zbudowana na planie kwadratu, czteropiętrowa baszta-donżon (w ówczesnych zamkach: baszta ostatecznej obrony), położona na południowo-wschodniej stronie umocnień.

Brama wjazdowa zamykała dziedziniec od południa. Zamek był otoczony wałem ziemnym i głęboką fosą.

Przebudowy Zamku Niewickiego w XIV–XVI wieku

Pod koniec XIV i na początku XV wieku na szczycie wału wzniesiono mur obronny z czterema basztami, z których trzy były na planie podkowy, a jedna – trójkąta. Znacząco wychodziły one poza linię murów obronnych, były przewidziane do flankowego ostrzału nieprzyjaciela z łuków albo lekkiej broni palnej, o czym świadczą dwa typy zachowanych basztowych ścian, ze szczelinowymi i kwadratowymi strzelnicami.

Kolejny etap przebudowy zamku na przełomie XV-XVI wieku związany jest z umocnieniem jego centrum poprzez nadbudowę murów oraz wzniesieniem nowej, sześciobocznej baszty wjazdowej. W ten sposób powstał wąski, umocniony wjazd do zamku poprzez most zwodzony nad fosą.

Dlaczego Zamek Niewicki jest ruiną?

Pomimo niedostępności budowli, w rezultacie rodowych intryg władców zamku, transylwański wojewoda Jerzy Rakoczy zdobył go w 1644 roku i zamienił w ruinę.

Od tej pory zamku nie odbudowywano. Do naszych czasów zachowały się tylko jego fragmenty i resztki obronnych murów i baszt. W marcu 2019 r. zawaliła się część donżonu, a w 2021 r. przeprowadzono częściową rekonstrukcję wieży.

Zamek Niewicki stanowi doskonały przykład architektury obronnej na ziemiach Zakarpacia oraz możliwość porównania rozwoju fortyfikacji i techniki bojowej na przestrzeni trzech stuleci. Inne warownie warte odwiedzenia opisujemy w zestawieniu TOP 10 – Zamki i twierdze na Ukrainie, a wycieczkę można połączyć z wędrówką po Karpatach ukraińskich.

Ukraina | Malownicze otoczenie zamku (Невицький замок 11 by Oleksandr Malyon, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)

Legenda o Złej Pani z Zamku Niewickiego

Z Zamkiem Niewickim związana jest legenda o „Złej Pani”:

Podczas budowy zamku Zła Pani nakazała mieszkańcom okolicznych wsi przynosić mleko i jajka do zaprawy murarskiej.

Kto próbował się sprzeciwiać, tego bezlitośnie karała. Skargi na nią dotarły do samego króla. Król wezwał kobietę do sądu, a kiedy właścicielka zamku się nie pojawiła, stanął na czele wojska, aby ją ukarać.

Zła Pani zdążyła już jednak na tyle umocnić Niewicki zamek, że królewskie wojska nie odważyły się wziąć go szturmem.

Król jednak był nie tylko sprawiedliwy, ale i sprytny, postanowił więc zdobyć zamek podstępem. Nakazał zebrać wszystkie krowy z okolicy, przyczepić im dzwonki i kołatki, a żołnierzom zapalić pochodnie i wszcząć hałas wokół zamkowych murów.

Jego plan się powiódł. Zła Pani uznała, że krzyki, hałas i pochodnie, to początek szturmu i uciekła z zamku. Sam król wyruszył w pościg i dogonił ją przy wyjściu z doliny rzeki Uż. Kobieta próbowała wykorzystać ostatnią szansę, swoją urodę, ale króla nie darmo nazywali sprawiedliwym – błysnęła szabla w jego ręce i głowa Złej Pani potoczyła się po ziemi.

Ukraina | Kamienny zamek na miejscu wcześniejszych drewnianych umocnień wzniesiono w XIII wieku (Panorama of Nevytsky Castle by Катерина Байдужа, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)

Najczęstsze pytania

Gdzie leży Zamek Niewicki?

Ruiny stoją na wulkanicznym wzgórzu nad doliną rzeki Uż, ok. 12 km na północ od Użhorodu, między wsiami Newyćke i Kamianycia, przy drodze H13 prowadzącej w stronę przełęczy Użockiej.

Kiedy zbudowano Zamek Niewicki?

Twierdza jest wzmiankowana już w 1274 roku jako zamek królewski. Obecny kształt zawdzięcza przebudowom z przełomu XIV i XV wieku oraz z początku XVI wieku, gdy należała do rodu Drugethów.

Dlaczego zamek jest w ruinie?

W 1644 roku twierdzę zdobył i zniszczył Jerzy Rakoczy z Siedmiogrodu. Zamku nigdy nie odbudowano – przetrwały fragmenty murów, baszt i donżonu, którego część zawaliła się w 2019 roku.