„Astronomiczny” zamek w Karpatach

Zamek hrabiów Schönborn to neoromantyczny pałac myśliwski z lat 1890–1895 we wsi Karpaty między Mukaczewem a Swaliawą, w samym centrum obwodu zakarpackiego. „Astronomicznym” nazywa się go z powodu legendy o 365 oknach, 52 pokojach i 12 wejściach – tylu, ile dni, tygodni i miesięcy ma rok. Od 1946 r. mieści się w nim sanatorium „Karpaty”.

Ukraina | Zamek został wzniesiony w latach 1890-1895 (Schoenborn Palace 03 by Ilya, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 3.0)

Ród hrabiów Schönborn

Zanim opowiemy o zamku, warto wspomnieć o jego gospodarzach – rodzie hrabiów Schönborn. Do początków XVIII wieku dominium mukaczewsko-czynadijewskie (w skład którego wchodziły również ziemie obecnego rejonu mukaczewskiego) należało do przedstawicieli rodu Rakoczych. Jednak po antyhabsburskim powstaniu Ferenca II Rakoczego ten majątek został przekazany w dożywotnie władanie kanclerzowi koronnemu Lotarowi Schönbornowi. Dowodem tego jest list darowizny podpisany przez cesarza austriackiego Karola VI z dnia 13 lipca 1728 r.

Spadkobiercy kanclerza wspierali proces osiedlania się niemieckich kolonistów w górskich wioskach. Liczne przywileje, które otrzymało Mukaczewo, sprzyjały rozwojowi handlu, rolnictwa i rzemiosła. Dominium Schönbornów stało się znaczącym dostawcą produktów rolnych, winogron, wyrobów skórzanych.

Ostatni potomkowie rodu Schönborn opuścili Zakarpacie pod koniec II wojny światowej, ale pozostawiony przez nich zamek godnie uzupełnia listę wybitnych obiektów architektonicznych Ukrainy.

Historia zamku

Zamek wzniesiono w latach 1890-1895. Nigdy nie pełnił on roli obronnej; Schönbornowie często przyjeżdżali tutaj na polowanie i na odpoczynek. Początkowo w tym celu w uroczysku Bieregwar został zbudowany drewniany domek myśliwski – letnia rezydencja hrabiów, gdzie zapraszano gości z całego imperium. Później na miejscu domku powstał pałac w romantycznym stylu, zbliżony architektonicznie do francuskiego renesansu.

Zamek Schönbornów, podobnie jak wiele europejskich zamków tamtego okresu, miał według tradycji tak zwany astronomiczny układ: liczba okien odpowiadała liczbie dni w roku – 365, 52 pokoje symbolizowały tygodnie, a 12 drzwi wejściowych – miesiące (liczby te powtarza się od lat, choć nie zostały potwierdzone pomiarami). Listę skojarzeń można praktycznie rozszerzać na każdy detal pałacu. Drzwi wejściowe i okna nad nimi ozdobione są witrażami o tematyce biblijnej. Nad budynkiem wznoszą się cztery baszty o różnej formie, a na każdej z nich chorągiewka z wyciętą datą budowy – 1890.

Legenda o podejrzliwym hrabim Schönbornie

Z zamkiem związanych jest wiele legend. Najbardziej znana opowiada o podejrzliwym hrabim Schönborn, który nieustannie kontrolował wierność swojej żony. Pewnego razu wróżka poradziła mu niezawodny i całkowicie pewny sposób na sprawdzenie zdrady żony: trzeba ją mianowicie poprosić, aby zeszła z Sokolich Skał (30-metrowa skalna ściana naprzeciw zamku). Zsunąwszy się ze skał hrabina potwierdzi, że nigdy nie zdradziła męża. Kobieta śmiało opuściła się w dół, ale nie przebaczywszy mężowi takiej śmiertelnie niebezpiecznej próby, odeszła od niego. Mówią, że po śmierci hrabiny na zamku pojawiła się zjawa – kobieta w czarnej sukni.

Ukraina | Zamek hrabiów Schönborn od strony dziedzińca, z wieżą zegarową i dachami z czerwonej dachówki (Замок Шенборна - Castle of Schönborn (10464189164) by spoilt.exile from Kiev, Ukraine, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 2.0)

„Źródło młodości i urody”

Zamek otacza angielski park o powierzchni 19 ha. Jeszcze w połowie XIX w. był tu przepiękny ogród dendrologiczny z jeziorem pośrodku. W ogrodzie zebrano drzewa ozdobne z różnych stron świata, które do dzisiaj cieszą oko zwiedzającego. Można tu zobaczyć takie gatunki, jak: katalpa, bukszpan, sosna wejmutka, choina kanadyjska, japońska wiśnia – sakura, czerwony buk, glicynia, sumak i wiele innych. W ogrodzie znajduje się też „źródło młodości i urody”.

Obecnie zamek hrabiów Schönborn należy do zespołu obiektów sanatorium „Karpaty”, specjalizującego się w leczeniu chorób serca i krążenia. Od czasu swego powstania zamek praktycznie się nie zmienił. W czasach radzieckich kręcono tu sceny do filmów, m.in. „Siedemnastu mgnień wiosny”.

Zwiedzanie i dojazd

Zamek stoi przy drodze z Mukaczewa do Swaliawy, na wysokości ok. 400 m n.p.m., w otoczeniu parku z ozdobnym jeziorem. Ponieważ działa w nim sanatorium, wnętrza nie są muzeum – park i elewację można zwykle oglądać z zewnątrz, a o wejście do środka trzeba pytać na miejscu. Zakarpacie warto połączyć z innymi atrakcjami regionu, np. Doliną Narcyzów koło Chustu, a więcej zamków znajdziesz w zestawieniu TOP 10 – Zamki i twierdze na Ukrainie. Przed podróżą sprawdź aktualny komunikat MSZ – od 2022 r. resort odradza wyjazdy na Ukrainę.

Źródło: thisisukraine.org i dimukraine.com

Najczęstsze pytania

Dlaczego zamek w Karpatach nazywa się astronomiczny?

Według tradycji ma 365 okien, 52 pokoje i 12 wejść – tyle, ile dni, tygodni i miesięcy ma rok. Liczby te powtarza się od lat, choć nie zostały potwierdzone pomiarami.

Czy można wejść do środka zamku Schönbornów?

Od 1946 r. w zamku działa sanatorium „Karpaty”, więc wnętrza nie są muzeum. Park i elewację zwykle można oglądać z zewnątrz, a o wejście do środka trzeba pytać na miejscu.

Gdzie leży zamek hrabiów Schönborn?

We wsi Karpaty przy drodze z Mukaczewa do Swaliawy w obwodzie zakarpackim, na wysokości ok. 400 m n.p.m. Przed podróżą sprawdź komunikat MSZ, który od 2022 r. odradza wyjazdy na Ukrainę.