Twierdza Akerman nad Limanem Dniestru

Twierdza Akerman w Białogrodzie nad Dniestrem (obwód odeski) to jedna z największych średniowiecznych warowni Ukrainy, wzniesiona w XIII–XV w. na ruinach greckiego miasta Tyras. Jej mury wzmacniały 34 baszty, z których zachowało się 26, a od strony lądu otacza ją głęboka fosa.

Z nazwą „Akerman” spotkał się chyba każdy z nas – najprawdopodobniej przy okazji omawiania „Sonetów krymskich” Adama Mickiewicza na lekcji języka polskiego.

Ukraina | Twierdza Akerman położona jest nad Limanem Dniestru (by chief39 na licencji Pixabay)

Twierdza Akerman: literatura, mury i historia

„Stepy akermańskie” Mickiewicza

W cyklu osiemnastu wierszy jednym z najbardziej znanych są „Stepy Akermańskie”, rozpoczynające się znamienitym: „Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu…”. Akcja tego wiersza ma miejsce wśród rozległych stepów w pobliżu miasta Akerman – dzisiejszego Białogrodu nad Dniestrem.

Dziś trudno by nam było „nurzać się” (cytując poetę) w zielonych stepach, gdyż ich miejsce zajmują głównie winnice i pola uprawne, ale mimo to dawny Akerman ma dla przybywających tutaj gości coś specjalnego: nad błyszczącym Dniestrem wznosi się imponująca średniowieczna twierdza.

Położenie i dzieje miejsca

Twierdza Akerman położona jest nad Limanem Dniestru, czyli nad płytką zatoką, utworzoną przez zalane ujście rzeki, odcięte od pełnego morza mierzeją Bugaz.

Ta imponująca budowla wznoszona była na przestrzeni XIII-XV wieku. Dużo wcześniej, jeszcze przed naszą erą, mieściła się w tym miejscu grecka kolonia Tyraz, później, około 56 roku n.e., osada rzymska, następnie osiedle bizantyjskie – dziś w pobliżu murów twierdzy znajduje się stanowisko archeologiczne.

Mury, fosa i baszty

Monumentalną twierdzę o murach grubych na 2-5 metrów i wysokich na 5-15 metrów z jednej strony otaczają wody Dniestru, z drugiej – głęboka na 22 i szeroka na 14 metrów fosa.

Ukraina | Akerman to dawna nazwa dzisiejszego Białogrodu nad Dniestrem (by Artem_Apukhtin na licencji Pixabay)

Wewnątrz murów zaopatrzonych w 34 baszty (niektóre miały do 20 m wysokości) znajdowała się cytadela (jej wzniesienie przypisuje się Genueńczykom), cztery dziedzińce, a nawet meczet z czasów tureckich (zachował się tylko jego minaret). Za budowniczych warowni, poza Genueńczykami, uznaje się także Turków i Mołdawian.

Oblężenie z 1484 r. i dzisiejsze muzeum

Jako miejsce o dużym znaczeniu strategicznym (kontrola żeglugi na Dniestrze), twierdza była częstym celem ataków. W 1484 roku, po dziewięciodniowym oblężeniu, zdobył ją sułtan turecki Bajazyt II, dysponujący ok. 300-tysięczną armią wspieraną przez 50 tys. żołnierzy chana krymskiego i ponad sto okrętów. To właśnie Turcy zmienili nazwę miejscowości na Akerman (co tłumaczy się jako: „Biała twierdza”), która obowiązywała do 1944 roku. Dziś w Twierdzy Akermańskiej urządzono muzeum i centrum kultury – przed wojną odbywały się tu m.in. festiwale historyczne (np. Stalowa Liga) oraz inscenizacje dziejów twierdzy i związanych z nią legend. Nie zdziwmy się więc, gdy podczas zwiedzania spotkamy tu Tatarów, tureckich sułtanów czy piękne, acz okrutne, córki mołdawskich hospodarów.

W 2009 r. twierdzę wpisano do państwowego rejestru zabytków Ukrainy, a w 2019 r. na wstępną listę kandydatów do wpisu na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Inne obiekty z tej listy opisujemy w artykule Ukraińskie obiekty na liście UNESCO, a pozostałe warownie kraju w zestawieniu Zamki na Ukrainie – 10 twierdz, które warto zobaczyć.

Jak dojechać do twierdzy Akerman?

Białogród nad Dniestrem leży ok. 80 km na południowy zachód od Odessy, skąd przed wojną kursowały regularne autobusy i marszrutki. Twierdza znajduje się nad samym limanem, w zasięgu spaceru od centrum miasta. Obwód odeski jest regularnie celem rosyjskich ataków, a MSZ RP odradza podróże na Ukrainę – godziny otwarcia i ceny biletów należy sprawdzić na miejscu tuż przed wizytą (stan na 2026).

Najczęstsze pytania

Co znaczy nazwa Akerman?

Turcy nadali ją po zdobyciu twierdzy w 1484 r. i tłumaczy się ją jako „Biała twierdza”. Obowiązywała do 1944 r., a dziś miasto nazywa się Białogród nad Dniestrem.

Ile baszt ma twierdza Akerman?

Mury wzmacniały 34 baszty, z których zachowało się 26. Z jednej strony otaczają je wody Dniestru, z drugiej fosa głęboka na 22 m i szeroka na 14 m.

Jak daleko od Odessy jest twierdza Akerman?

Białogród nad Dniestrem leży ok. 80 km na południowy zachód od Odessy. Obwód odeski jest regularnie celem rosyjskich ataków, więc przed wizytą sprawdź komunikaty MSZ (stan na 2026).