Karnak: kompleks świątyń Amona-Re pod Luksorem
Opublikowano:
Aktualizacja:
Karnak to największy zespół świątyń starożytnego Egiptu, położony ok. 3 km na północ od centrum Luksoru, na wschodnim brzegu Nilu. Był najświętszą częścią dawnych Teb, a jego sercem jest świątynia Amona-Re z Wielką Salą Hypostylową wspartą na 134 kolumnach. Cały kompleks zajmuje ponad 100 hektarów, a na zwiedzanie trzeba zarezerwować co najmniej 2–3 godziny.
Egipt | Kolumny Wielkiej Sali Hypostylowej w świątyni Amona-Re w Karnaku, pokryte reliefami i hieroglifami (Pillars of Great Hypostyle Hall in Karnak Luxor Egypt by MusikAnimal, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)
Powolne odkrywanie monumentalnych świątyń
Karnak należy do zespołu miejskiego Luksoru i jego zwiedzanie połączone jest zwykle ze zwiedzaniem Luksoru i nekropolii na zachodnim brzegu Nilu. O dziejach całego zespołu miejskiego piszemy w artykule Teby – starożytne miasto.
W Karnaku znajduje się jeden z najwspanialszych egipskich zespołów świątyń. Po tysiącleciach wciąż robi on niesamowite wrażenie, pomimo zniszczeń dokonywanych w ciągu wieków zarówno w sposób naturalny przez wody Nilu, jak i przez fanatyków religijnych oraz zwykłych ludzi, którzy wykorzystywali świątynie jako źródło darmowego budulca.
Europejczycy odkryli Karnak w XVII wieku, ale prace naukowe i archeologiczne oraz renowację świątyń rozpoczęto dopiero w wieku XIX. Ogromna przestrzeń i liczba budowli były nie lada wyzwaniem dla archeologów – na potrzeby wykopalisk trzeba było zatrudnić bardzo wielu specjalistów oraz robotników. W wielu miejscach prace wykopaliskowe trwają do dziś.
Przybytek Amona-Re
Świątynie w Karnaku były miejscem kultu bóstw tebańskich. Najważniejszą świątynią był przybytek Amona, bóstwa pierwotnie lokalnego, które w czasach Nowego Państwa stało się władcą bogów (po utożsamieniu go ze słonecznym bóstwem – Re) i bóstwem państwowym. Więcej o egipskim panteonie przeczytasz w artykule bogowie i boginie w starożytnym Egipcie.
Powierzchnia świątyni wynosi ok. 250 000 m². Do pierwszego pylonu przybytku Amona-Re prowadzi robiąca wrażenie aleja sfinksów. Tamtędy w czasach starożytnych wkraczały do świątyni procesje. Na terenie obiektu znajdują się ponadto posągi faraonów, liczne reliefy oraz kolejne pylony oddzielające poszczególne sale świątynne. Imponująca rozmiarami sala hypostylowa (czyli sala, której strop oparty jest na kolumnach) jest podparta 134 kolumnami, z których najwyższe mają 23 metry. Przy pylonach ustawiono obeliski, ale niestety nie wszystkie zachowały się do naszych czasów. Obok świątyni znajduje się święta sadzawka.
Egipt | Wielki dziedziniec świątyni Amona-Re z kolumną Taharki; za drugim pylonem zaczyna się sala hypostylowa (Templo de Karnak, Luxor, Egipto, 2022-04-03, DD 142 by Diego Delso, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)
Inne świątynie Karnaku
Świątynia Amona-Re jest najbardziej znanym i największym zabytkiem w Karnaku, ale nie jedynym. W pobliżu znajduje się jeszcze ponad 20 innych świątyń, poświęconych różnym bóstwom. Do najbardziej okazałych należą świątynie: Mut, żony Amona, oraz Chonsu – jego syna.
Sanktuarium bogini Mut
Mut była uważana za uosobienie matczynej opieki oraz patronkę królowych. Przedstawiana była najczęściej jako uskrzydlona kobieta, ale występowała również pod postaciami świętych zwierząt bądź jako kobieta ze zwierzęcą głową. Do jej świętych zwierząt należały: krowa, lwica, a czasem kot lub kobra. Naczelną kapłanką świątyni Mut była tradycyjnie królowa. Świątynia położona jest na południe od przybytku Amona-Re i jest połączona z nią aleją sfinksów.
Egipt | W starożytności świątynie Luksoru i Karnaku łączyła aleja Sfinksów (Avenue of Sphinxes leading up to Luxor Temple by MusikAnimal, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)
Świątynia Montu
Nieco na północ od świątyni Amona znajduje się świątynia Montu, boga wojny, przedstawianego pod postacią sokoła bądź jako człowiek z sokolą głową. Przez lata ta część kompleksu była zamknięta dla zwiedzających, dlatego jej dostępność warto sprawdzić na miejscu.
Świątynia Chonsu
Wzorcowym przykładem architektury sakralnej z czasów Nowego Państwa jest świątynia Chonsu, boga księżyca. Zachwyca ona potężną kolumnadą i pięknymi dekoracjami, a zainteresować może również starożytne „graffiti” wyryte w mniej widocznych częściach ścian pylonu. Przedstawiają one popularną w starożytnym Egipcie grę w senet.
Do innych budowli sakralnych znajdujących się w Karnaku należą m.in. świątynie: Ptaha, bogini Opet czy Ozyrysa.
Aleja Sfinksów między Karnakiem a Luksorem
W starożytności świątynie w Karnaku i Luksorze łączyła licząca niemal 3 km aleja procesyjna obstawiona sfinksami. Po kilkudziesięciu latach prac archeologicznych i rekonstrukcji aleję otwarto dla zwiedzających 25 listopada 2021 roku. Dziś można przejść nią pieszo z jednej świątyni do drugiej.
Egipt | Karnak był niegdyś najświętszą częścią starożytnej stolicy Egiptu – Teb (Luxor, Egypt, Karnak by Vyacheslav Argenberg, Wikimedia Commons, na licencji CC BY 4.0)
Zwiedzanie Karnaku – praktycznie
- Bilet: 600 funtów egipskich dla dorosłego obcokrajowca; studenci z legitymacją płacą ok. połowę (stan na 2026). Karnak obejmuje też Luxor Pass, karnet na zabytki obu brzegów Nilu.
- Godziny otwarcia: od 6:00 rano; wieczorem odbywa się pokaz Światło i Dźwięk, na który kupuje się osobny bilet.
- Dojazd: z centrum Luksoru to ok. 3 km – taksówką, dorożką albo pieszo Aleją Sfinksów.
- Czas zwiedzania: co najmniej 2 godziny, a miłośnicy historii i fotografii spędzą tu spokojnie 3 godziny.
- Najlepsza pora: wczesny ranek, zaraz po otwarciu – jest chłodniej, światło jest łagodniejsze, a tłumów mniej.
Najczęstsze pytania
Ile kosztuje wstęp do Karnaku?
Bilet dla dorosłego turysty z zagranicy kosztuje 600 funtów egipskich, a studenci płacą mniej więcej połowę tej kwoty (stan na 2026). Kto planuje zwiedzać wiele zabytków Luksoru, może rozważyć Luxor Pass, który obejmuje także Karnak.
Ile czasu potrzeba na zwiedzanie Karnaku?
Na samą świątynię Amona-Re z salą hypostylową i świętą sadzawką wystarczą ok. 2 godziny. Jeśli chcesz obejrzeć też świątynie Chonsu i Ptaha oraz spokojnie fotografować, zaplanuj 3 godziny.
Jak dostać się do Karnaku z Luksoru?
Karnak leży ok. 3 km na północ od centrum Luksoru. Można dojechać taksówką lub dorożką, a od 2021 roku także przejść pieszo odnowioną Aleją Sfinksów, która łączy Świątynię Luksorską z Karnakiem.
Kiedy najlepiej zwiedzać Karnak?
Najlepiej rano, tuż po otwarciu o 6:00, zanim zrobi się gorąco i przyjadą grupy wycieczkowe. Wieczorem warto wrócić na pokaz Światło i Dźwięk, podczas którego świątynie są efektownie podświetlone.