Memfis w Egipcie: ruiny, Ptah i Ramzes II
Opublikowano:
Aktualizacja:
Memfis było jednym z największych miast starożytnego świata i stolicą Egiptu w okresie Starego Państwa (III–VI dynastia). Jego ruiny leżą na zachodnim brzegu Nilu, ok. 20 km na południe od Kairu, przy wiosce Mit Rahina, gdzie działa muzeum pod gołym niebem z 10-metrowym posągiem Ramzesa II i alabastrowym sfinksem. Wraz z nekropolami od Gizy po Dahszur Memfis jest wpisane na listę UNESCO.
Egipt | Gigantyczny posąg Ramzesa II, Memfis (2007-06-438 by Vyacheslav Argenberg na licencji CC BY 2.0)
Historia Memfis
Założenie miasta i jego nazwy
Wedle legend i tradycji Memfis zostało założone przez Menesa – faraona, który zjednoczył Górny i Dolny Egipt. Informację taką przekazuje też Herodot.
Pierwsza nazwa miasta brzmiała Inebu-Hedż i oznaczała „Biały Mur”. W czasach Średniego Państwa upowszechniła się nazwa Anch-taui („Którym żyją oba kraje” – dwoma krajami określano zjednoczony Egipt), która podkreślała położenie miasta pomiędzy Górnym a Dolnym Egiptem.
„Memfis” jest grecką wersją nazwy „Men-nefer” („Doskonałe Trwanie”). Nazwa ta, początkowo używana tylko w odniesieniu do zbudowanej niedaleko piramidy Pepi I, za panowania XVIII dynastii utożsamiana była już z całym miastem.
Stolica Starego Państwa i jej nekropola
Miasto zyskało na znaczeniu w czasach III dynastii. Manethon, kapłan żyjący w III w. p.n.e., który napisał historię Egiptu i sporządził listę władców, nazywa III i IV dynastię dynastiami memfickimi. O wadze miasta świadczy też jego rozległa, ciągnąca się przez 30 km nekropola. Obejmuje ona Dahszur, Sakkarę, Abusir, Abu Gurab, Gizę i Abu Roasz.
Egipt | Leżący posąg Ramzesa II w Memfis (Memphis, Pharaoh Rameses II, Ancient Egypt by Vyacheslav Argenberg, Wikimedia Commons, na licencji CC BY 4.0)
Świątynia Ptaha i czasy Nowego Państwa
Najistotniejszą budowlą Memfis była świątynia Ptaha, najważniejszego bóstwa memfickiego, patrona rzemieślników i stwórcy człowieka. Świątynia została wzniesiona już w czasach Starego Państwa, a faraonowie rozbudowywali ją aż do Epoki Późnej. Niedaleko świątyni wzniesiono mniejsze budowle o charakterze religijnym oraz pałac faraona Merenptaha z XIX dynastii.
Rola miasta była wciąż bardzo duża w czasach Średniego i Nowego Państwa. Niektórzy badacze wysuwają nawet hipotezę, że w Nowym Państwie to Memfis było centrum politycznym państwa, a Teby odgrywały jedynie rolę centrum religijnego. Zresztą również w kwestiach religijnych Memfis nie pozostawało w tyle – Ptah nadal był jednym z głównych bóstw panteonu egipskiego. Miasto było ponadto ważnym ośrodkiem handlowym i edukacyjnym. Wiele budynków wzniósł w Memfis Ramzes II.
Upadek Memfis w okresie ptolemejskim i rzymskim
Choć Aleksander Wielki został koronowany na faraona w memfickiej świątyni Ptaha, a miasto utrzymało swoje znaczenie za panowania Ptolemeusza I, okres ptolemejski oznaczał dla Memfis usunięcie się w cień i ustąpienie miejsca innym ośrodkom, z Aleksandrią na czele. W epoce rzymskiej miasto miało już znaczenie marginalne, a w czasach bizantyjskich i koptyjskich praktycznie przestało istnieć.
Egipt | Częściowo ocalała piramida, Memfis (Memphis Pyramid by llee_wu na licencji CC BY-ND 2.0)
Dzisiejsze Memfis
Ruiny Memfis znajdują się na zachodnim brzegu Nilu, ok. 20 km na południe od Kairu, niedaleko wioski Mit Rahina. Dziś z ogromnego niegdyś miasta pozostały już tylko ruiny pochodzące z czasów Nowego Państwa oraz późniejszych. Wiele zabytków było stopniowo rozbieranych, a budulec wykorzystywano do wznoszenia nowszych domostw. Najwięcej kosztowało Memfis powstanie nowych stolic Egiptu arabskiego – najpierw Fustatu, a następnie Kairu.
Na terenie dawnego Memfis powstało muzeum open air, w którym obejrzeć można ocalałe zabytki oraz pozostałości starożytnych budowli. Do najbardziej imponujących artefaktów znajdujących się na terenie muzeum należą 10-metrowy wapienny posąg Ramzesa II oraz ważący ponad 80 ton alabastrowy sfinks, stojący niegdyś przed świątynią Ptaha. W muzeum można podziwiać również granitowe posągi Ramzesa II.
Oprócz wielkiego posągu sfinksa i kolosów Ramzesa niewiele pozostało z monumentalnej niegdyś świątyni Ptaha. Na terenie muzeum można obejrzeć elementy architektoniczne i posągi pochodzące ze świątyni.
W Memfis znajdują się również ruiny innych, mniejszych świątyń.
Jak zwiedzić Memfis
Do Mit Rahina nie dojeżdża wygodna komunikacja publiczna, dlatego najczęściej odwiedza się je taksówką lub z wycieczką z Kairu (ok. 45 minut jazdy), łącząc zwiedzanie z pobliską Sakkarą i Dahszurem. Na samo muzeum wystarczy ok. godziny. Według cennika egipskiego Ministerstwa Turystyki i Starożytności z listopada 2024 r. bilet dla cudzoziemca kosztuje 200 EGP (student 100 EGP), a muzeum jest czynne w godz. 8–17. Ceny zmieniają się często, więc przed wyjazdem warto je sprawdzić. Inne atrakcje w pobliżu stolicy opisujemy w tekście Kair i okolice.
Najczęstsze pytania
Gdzie leży Memfis i jak tam dojechać?
Ruiny Memfis leżą przy wiosce Mit Rahina na zachodnim brzegu Nilu, ok. 20 km na południe od Kairu. Najwygodniej dojechać taksówką, prywatnym kierowcą albo w ramach wycieczki z Kairu – jazda trwa ok. 45 minut.
Co zobaczyć w Memfis?
Najważniejsze zabytki muzeum pod gołym niebem w Mit Rahina to leżący 10-metrowy wapienny posąg Ramzesa II, ważący ponad 80 ton alabastrowy sfinks oraz granitowe posągi i fragmenty świątyni Ptaha.
Ile czasu potrzeba na zwiedzanie Memfis?
Samo muzeum można obejrzeć w około godzinę. Zwykle łączy się je z Sakkarą (piramida Dżesera) i Dahszurem w jednodniową wycieczkę z Kairu, na którą warto zarezerwować 5–7 godzin.