Kwiat lotosu w Egipcie: symbol odrodzenia i sztuki

Kwiat lotosu był w starożytnym Egipcie symbolem Górnego Egiptu, a także odrodzenia i słońca, bo rano rozkwita, a wieczorem się zamyka. Obok papirusu, który symbolizował Dolny Egipt, był najważniejszym roślinnym motywem egipskiej sztuki. Czczono przede wszystkim rodzime lilie wodne: białą i niebieską, której wizerunek zdobi kapitele kolumn, malowidła i amulety.

Kwiat ten miał ogromne znaczenie dla starożytnych mieszkańców Egiptu. Jego wizerunek stanowił popularny motyw na przedmiotach codziennego użytku, a także w sztuce i architekturze egipskiej. O drugim roślinnym symbolu kraju przeczytasz w artykule egipski papirus.

Egipt | Niebieski lotos (The Secret Life of the Blue Lotus by O Palsson na licencji CC BY 2.0)

Czym naprawdę jest egipski lotos?

Egipski lotos to w rzeczywistości lilia wodna, czyli grzybień – roślina z rodziny grzybieniowatych (Nymphaeaceae). W starożytnym Egipcie rosły dwa rodzime gatunki: biały grzybień Nymphaea lotus i niebieski Nymphaea caerulea. Trzeci, różowy lotos orzechodajny (Nelumbo nucifera), należy do innej rodziny i pochodzi z Azji – do Egiptu sprowadzili go prawdopodobnie Persowie w okresie późnym, ok. 500 r. p.n.e.

Co symbolizował lotos w starożytnym Egipcie?

Ze względu na swoją zdolność rozkwitania za dnia, zamykania się w nocy i znikania pod powierzchnią wody, lotos stał się symbolem odrodzenia i kreacji. Symbolizował czystość, regenerację i moc uzdrawiania. Według mitologii egipskiej kwiat ten symbolizował słońce oraz jego zdolność do reinkarnacji.

Które bóstwa wiązano z lotosem?

Kwiat lotosu związany był z kultem wielu bóstw m.in. Ozyrysa (jako symbol odrodzenia), boga Nefertum, który był uważany za bóstwo medycyny, uzdrowienia oraz piękna i perfum. Ukazywano go z koroną w formie kwitnącego lotosu, lub jako dziecko kroczące na lotosie. Kolejnym bóstwem powiązanym z lotosem była bogini miłości, magii i uzdrowienia – Hathor. Jej kwiatem był niebieski lotos. Jako symbol solarny lotos związany był z bóstwem Atum-Ra. Więcej o tych postaciach przeczytasz w artykule bogowie i boginie w starożytnym Egipcie.

Egipt | Olejek z lotosu był m.in. składnikiem perfum (perfume by Florian Lehmuth na licencji CC BY-SA 2.0)

Do czego Egipcjanie używali lotosu?

Starożytni Egipcjanie wykorzystywali kwiat lotosu na wiele sposobów – w kuchni,  jako afrodyzjak, środek leczniczy, kobieca ozdoba czy składnik perfum. Biały lotos wykorzystywany był podczas obrzędów pogrzebowych, tworzono z niego girlandy. Kwiat ten stanowił również najbardziej rozpowszechnioną i popularną formę ofiary, składanej w świątyni. W medycynie kwiaty wykorzystywano jako jeden z wielu składników leku na ból głowy, gorączkę. Olejek z lotosu stosowany był jako dodatek do kąpieli oraz do masażu. Olej z lotosu był także najprawdopodobniej jednym z olei, wykorzystywanych przy mumifikacji zmarłych. Z główek kwiatów moczonych w winie sporządzano specjalny trunek, spożywany później na bankietach i festiwalach. Z nasion wyrabiano mąkę na chleb.

Lotos jako amulet

Kwiat lotosu stanowił również amulet – nasiona i strąki wykorzystywane były jako antidotum na zaklęcia miłosne, a fragment kwiatu, noszony przy sobie, zapewniał bożą łaskę i pomyślność. Kobiety podczas porodu miały przy sobie amulet przedstawiający boginię Heket pod postacią żaby siedzącej na lotosie.

Egipt | Nymphaea lotus (Nymphaea lotus by llee_wu na licencji CC BY-ND 2.0)

Perfumy z olejkiem lotosowym

Egipcjanie wierzyli, że zapach pochodził od bogów. Perfumy przyrządzane z dodatkiem olejku z lotosu, wykorzystywano podczas różnego rodzaju rytuałów i ceremonii. Dodawano je zarówno do kosmetyków jak i leków i maści.

Lotos w sztuce egipskiej

Motyw lotosu można odnaleźć na wielu przykładach ze sztuki i architektury egipskiej. Przedstawienie niebieskiego lotosu i papirusu zdobią kapitele kolumn i filarów. Wizerunek kwiatu lotosu widnieje również na malowidłach, pochodzących z grobowców, na papirusach, tronach i  nakryciach głowy faraonów. Lotos zdobił także wiele przedmiotów codziennego użytku jak biżuterię, misy, naczynia na perfumy i lustra z brązu. Na glazurowanych naczyniach do wina zauważyć można wizerunek bogini Hathor w otoczeniu kwiatów lotosu.

Egipt | Kapitel z dekoracją w formie kwiatów lotosu i papirusu (The Mammisi at Edfu (II) by Institute for the Study of the Ancient World na licencji CC BY 2.0)

Najczęstsze pytania o kwiat lotosu w Egipcie

Co symbolizował lotos w starożytnym Egipcie?

Odrodzenie i słońce, bo kwiat otwiera się rano, a wieczorem zamyka. Był też symbolem Górnego Egiptu, a papirus – Dolnego.

Czy egipski lotos to naprawdę lotos?

Nie, to lilia wodna (grzybień) z rodziny Nymphaeaceae. W starożytnym Egipcie rosły biały grzybień Nymphaea lotus i niebieski Nymphaea caerulea; prawdziwy lotos orzechodajny pochodzi z Azji.

Z jakimi bogami wiązano lotos?

Z Ozyrysem jako symbolem odrodzenia, z Nefertumem, który nosił koronę z kwiatu lotosu, oraz z Hathor, której kwiatem był niebieski lotos.