Jaśmin – kwiatowy symbol Tunezji

Jaśmin jest nieoficjalnym kwiatem narodowym Tunezji. Latem na ulicach Tunisu, Sidi Bou Saidu czy Sousse sprzedaje się go w małych bukiecikach zwanych machmoum, mężczyźni noszą gałązkę za uchem, a olejek jaśminowy trafia do perfum i kosmetyków. Od tego kwiatu zachodnie media nazwały też tunezyjską rewolucję z lat 2010–2011.

Sama nazwa jaśmin (Jasminum L.) pochodzi od perskiego słowa „yasmin”, co oznacza „pachnący kwiat”.

Tunezja | Jaśmin – narodowy kwiat Tunezji (starr-030602-0070-Jasminum_multiflorum-flowers-Haliimaile-Maui by Forest and Kim Starr na licencji CC BY 2.0)

Dlaczego jaśmin jest symbolem Tunezji?

Pod nazwą jaśmin kryje się ok. 200 gatunków roślin, pochodzących głównie z Afryki i Azji. W Tunezji jaśmin rośnie w ogrodach, na podwórzach i przy ulicach, a jego zapach kojarzy się z letnimi wieczorami w Tunisie. Dla Tunezyjczyków mieszkających za granicą to wręcz „zapach kraju” – przypomina dom i dzieciństwo. Ulicami Tunisu czy Sousse spotkamy go w wielu miejscach, nawet przy głównych ulicach.

Machmoum i zwyczaj noszenia jaśminu

Najbardziej charakterystycznym zwyczajem jest machmoum – mały bukiecik z pąków jaśminu, związanych nitką na cienkiej łodyżce. Sprzedają go uliczni sprzedawcy, zwłaszcza latem i wieczorem, w kawiarniach i na nadmorskich promenadach. Machmoum to coś więcej niż ozdoba: wręcza się go jako gest wdzięczności i radości. Z kwiatów robi się też korale i bransoletki. Wyglądają efektownie i pięknie pachną, choć niestety szybko więdną.

Często można spotkać mężczyzn z kwiatem jaśminu za uchem. Według obiegowej opinii kwiat za lewym uchem oznacza żonatego, a za prawym kawalera, choć różne źródła podają tę zasadę odwrotnie, a wielu Tunezyjczyków nie przywiązuje do niej wagi.

Skąd wziął się zwyczaj machmoum?

Zwyczaj najprawdopodobniej przywędrował z Andaluzji. W Maladze do dziś sprzedaje się podobne bukieciki z jaśminu, zwane biznaga, co po arabsku oznacza „dar Boga”. W Tunezji machmoum stał się symbolem wdzięczności, radości i optymizmu, a także tęsknoty za domem: Tunezyjczycy mieszkający za granicą często mówią o „zapachu domu”. Jaśminowi poświęcił popularną piosenkę tunezyjski kompozytor Hédi Jouini.

Tunezja | Bukieciki machmoum z pąków jaśminu i jaśminowe naszyjniki u ulicznego sprzedawcy w Sidi Bou Saidzie (Machmoum Sidi Bousaid by Smailtn, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)

Jaśmin a rewolucja jaśminowa (2010–2011)

Protesty, które wybuchły w grudniu 2010 r. i doprowadziły 14 stycznia 2011 r. do ucieczki prezydenta Zina al-Abidina Ben Alego, media zachodnie nazwały rewolucją jaśminową – właśnie od narodowego kwiatu Tunezji. W samej Tunezji ta nazwa się nie przyjęła; Tunezyjczycy mówią raczej o rewolucji godności (ثورة الكرامة, sawrat al-karama). Wydarzenia w Tunezji zapoczątkowały falę protestów nazwaną Arabską Wiosną.

Powód odrzucenia nazwy jest prosty: jaśmin kojarzy się ze słodyczą i czystością, a to nie pasowało do przemocy i napięcia, które Tunezyjczycy przeżywali w tamtych tygodniach. Dlatego w kraju mówi się po prostu o rewolucji tunezyjskiej lub rewolucji godności.

Jaśmin w kosmetykach i gdzie go kupić

Jaśmin ma szerokie zastosowanie w kosmetyce. W perfumiarstwie używa się głównie dwóch gatunków: Jasminum grandiflorum i Jasminum sambac. Wytwarza się z nich olejek, któremu przypisuje się działanie relaksujące. Największym dostawcą jaśminu dla światowego przemysłu perfumeryjnego jest według Wikipedii egipska wioska Shubra Beloula, ale zapach tego kwiatu kojarzy się w Tunezji przede wszystkim z letnim wieczorem na ulicy. Nutę jaśminu poczujemy w wielu kremach, balsamach i perfumach światowych marek. Będąc w Tunezji, warto kupić jako pamiątkę perfumy w kostce albo olejek o zapachu jaśminu – znajdziemy je na sukach i w sklepach z tunezyjskimi kosmetykami naturalnymi. Świeży machmoum kosztuje niewiele i kupimy go od ulicznych sprzedawców, a więcej pomysłów na upominki znajdziesz w artykule Pamiątki z Tunezji. Jaśmin to zresztą nie jedyny znak rozpoznawczy kraju – o pozostałych piszemy w tekście Symbole Tunezji.

Najczęstsze pytania o jaśmin w Tunezji

Co to jest machmoum?

To mały bukiecik z pąków jaśminu, związanych nitką na cienkiej łodyżce. Sprzedają go uliczni sprzedawcy, najczęściej latem wieczorem, a wręcza się go jako gest wdzięczności i radości.

Czy jaśmin jest kwiatem narodowym Tunezji?

Jest nieoficjalnym kwiatem narodowym i jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli kraju. Nazwa jaśmin pochodzi od perskiego słowa „yasmin”, czyli „pachnący kwiat”.

Czy w Tunezji mówi się „rewolucja jaśminowa”?

Rzadko. Tak nazwały wydarzenia z lat 2010–2011 zachodnie media, ale Tunezyjczycy wolą mówić o rewolucji tunezyjskiej lub rewolucji godności.