Tutanchamon: życie, choroby i śmierć młodego faraona
Opublikowano:
Aktualizacja:
Tutanchamon (ur. ok. 1342–1339 p.n.e., zm. ok. 1323 p.n.e.) to faraon XVIII dynastii, który objął tron w wieku ok. 9 lat i zmarł, mając zaledwie 19 lat. Badania genetyczne i tomograficzne z 2010 r. wykazały, że był schorowanym władcą chodzącym o lasce, a do jego śmierci najpewniej przyczyniło się złamanie nogi powikłane chorobą kości i malarią. Sławę zawdzięcza niemal nietkniętemu grobowcowi KV62 w Dolinie Królów, odkrytemu przez Howarda Cartera w 1922 r.
Egipt | Złota maska Tutanchamona (13_MasqueEnOr by Claude Valette na licencji CC BY-ND 2.0)
Krótkie panowanie młodego faraona
Tutanchamon rządził Egiptem przez ok. 10 lat, w okresie powrotu do tradycyjnych kultów po rewolucji religijnej Echnatona. Zmarł nie pozostawiając żadnego dziedzica, a po jego śmierci tron objął dostojnik Aj. Więcej o tej epoce przeczytasz w tekście Starożytny Egipt: historia dynastii i faraonów.
Choroby Tutanchamona – co wykazały badania
W latach 2007–2009 zespół Zahiego Hawassa przebadał 11 mumii królewskich z Nowego Państwa (tomografia i analiza DNA), a wyniki opublikowano w lutym 2010 r. w czasopiśmie „JAMA”. Według tych badań Tutanchamon przed śmiercią bardzo cierpiał. Miał martwicę kości stopy (chorobę Köhlera), która sprawiała mu ogromny ból, lekki rozszczep podniebienia, a także stopę końsko-szpotawą. Tuż przed śmiercią złamał nogę. W jego ciele wykryto też DNA zarodźca malarii (Plasmodium falciparum), dlatego naukowcy uznali, że do zgonu przyczyniło się złamanie powikłane chorobą kości i malarią. Nie jest to jednak jedyna hipoteza – część badaczy uważa, że uszkodzenia nogi powstały dopiero podczas balsamowania ciała.
Badania wskazywały, że młody Tutanchamon nie mógł poruszać się bez laski. W jego grobowcu znaleziono ok. 130 lasek. Według części badaczy pełniły one jednak głównie funkcję symboliczną, podobnie jak berło.
Endogamia w rodzinie królewskiej
W starożytnym Egipcie jedną z przyczyn występowania wielu wrodzonych schorzeń w rodzinie królewskiej była endogamia (zawieranie małżeństw wewnątrz własnej grupy). Analiza DNA z 2010 r. wykazała, że ojcem Tutanchamona był najpewniej Echnaton (mumia z grobowca KV55), a matką tzw. Młodsza Dama z grobowca KV35 – i że rodzice byli rodzeństwem. Tutanchamon był również blisko spokrewniony ze swoją żoną. W jego grobowcu znaleziono mumie dwóch przedwcześnie urodzonych córek; być może właśnie pokrewieństwo małżonków sprawiło, że dzieci urodziły się martwe.
Żoną Tutanchamona była Anchesenamon, córka Echnatona i Nefertiti. Jej grobowiec nie został jednoznacznie zidentyfikowany. Niektórzy badacze łączą ją z jedną z mumii z grobowca KV21, inni wskazują grobowce WV23 lub KV63, ale to wciąż hipotezy.
Egipt nie był jedynym krajem, w którym popularne było królewskie kazirodztwo. Wśród zwykłych obywateli małżeństwa między najbliższymi krewnymi były zwykle zakazane, ale rodziny królewskie były z tego najczęściej wyłączone. W grę wchodziły oczywiście względy polityczne. Nie zdawano sobie jednak sprawy, jakie poważne konsekwencje może powodować kazirodztwo.
Grobowiec KV62 i skarby Tutanchamona
Tutanchamon został pochowany w Dolinie Królów na zachodnim brzegu Nilu naprzeciw Luksoru, w grobowcu oznaczonym jako KV62. Odkrył go Howard Carter w listopadzie 1922 r. – był to jedyny grobowiec faraona w Dolinie Królów znaleziony niemal nienaruszony. Więcej o dawnej stolicy, na której nekropolii spoczywa faraon, piszemy w tekście Teby: Luksor, Karnak i Dolina Królów.
Mumia faraona i jego zewnętrzny sarkofag nadal znajdują się w grobowcu, który można zwiedzać. Natomiast złota maska pośmiertna i ponad 5000 przedmiotów z wyposażenia grobu, dawniej prezentowane w Muzeum Egipskim w Kairze, są dziś wystawione w osobnych galeriach Wielkiego Muzeum Egipskiego (GEM) w Gizie, otwartego oficjalnie 1 listopada 2025 r. (stan na 2026).
Egipt | Tutanchamon zmarł w wieku 19 lat (Tutanchamun @ EXPO XXI Köln by Achim Hepp na licencji CC BY-SA 2.0)
Źródło: National Geographic, nr 09 (132) Wrzesień 2010
Najczęstsze pytania o Tutanchamona
Na co zmarł Tutanchamon?
Badania z 2010 r. wskazały, że do śmierci przyczyniło się złamanie nogi powikłane chorobą kości i malarią. Część badaczy uważa jednak, że uszkodzenia nogi powstały dopiero podczas balsamowania.
Gdzie można zobaczyć skarby Tutanchamona?
Złota maska i ponad 5000 przedmiotów z grobu są wystawione w Wielkim Muzeum Egipskim w Gizie, otwartym 1 listopada 2025 r. (stan na 2026). Mumia i zewnętrzny sarkofag pozostają w grobowcu KV62 w Dolinie Królów.
Kto był rodzicami Tutanchamona?
Analiza DNA z 2010 r. wskazała jako ojca najpewniej Echnatona, a jako matkę tzw. Młodszą Damę z grobowca KV35, która była siostrą Echnatona.