Kino po turecku

Kino tureckie od lat zdobywa nagrody na najważniejszych festiwalach świata. Najbardziej znanym tureckim reżyserem jest Nuri Bilge Ceylan, którego „Zimowy sen” otrzymał Złotą Palmę w Cannes w 2014 r. – jako pierwszy turecki film od czasu „Drogi” („Yol”) z 1982 r. Poniżej przedstawiamy reżyserów i aktorów tureckiego kina.

Turcja | Plakaty filmowe w Turcji w 1958 (Perzie_1958_309-01 by IISG na licencji CC BY-SA 2.0)

Tureccy reżyserzy nagradzani na festiwalach

Filmy Nuriego Bilge Ceylana regularnie nagradza festiwal w Cannes. Reżyser zdobył Grand Prix za „Uzak” (2002) i „Pewnego razu w Anatolii” (2011), nagrodę za reżyserię za „Trzy małpy” (2008) oraz Złotą Palmę za „Zimowy sen” (2014). Za rolę w jego filmie „O zeschłych trawach” (2023) Merve Dizdar otrzymała w Cannes nagrodę aktorską.

Do klasyków dawnego kina tureckiego należał Ömer Lutfi Akad. Zadebiutował filmem „Vurun Kahpeye” („Zabijcie rozpustnicę”). Łącznie wyreżyserował ponad 40 filmów.

Ömer Lutfi Akad zmarł 19 listopada 2011 r. w wieku 95 lat.

Reżyserem jest też Zeki Demirkubuz, który zadebiutował filmem „Blok C” (1994 r.). Inne filmy wyreżyserowane przez niego to: „Niewinność” i „Poczekalnia”. Film „Zazdrość” otrzymał w 2010 roku nagrody za rolę kobiecą i zdjęcia. Zeki Demirkubuz sam pisze scenariusze, bywa scenarzystą, autorem zdjęć, a czasem nawet aktorem.

Reha Erdem wyreżyserował „Kosmos”. Film zdobył wiele nagród, m.in.: Nagrody SİYAD (m.in. za reżyserię, film i montaż), Nagrody Yeşilçam (za reżyserię i montaż), FF w Erywaniu (za film), 2009: FF w  Antalyi (za reżyserię, film i scenografię).

Rezan Yeşilbaş należy do młodego pokolenia reżyserów. W 2008 roku ukończył Wydział Filmu i Telewizji, na Uniwersytecie Marmara w Stambule. Jego debiutem był krótkometrażowy film „Wyrok” („Hüküm”), który prezentowany był na wielu międzynarodowych festiwalach. W 2012 roku zdobył Złotą Palmę dla filmu krótkometrażowego na Festiwalu Filmowym w Cannes za film „Cisza” („Sessiz”).

Reżyserem jest też Emin Alper, twórca filmu „Za wzgórzem”. Film zdobył wiele nagród, m.in. za scenariusz i jako film turecki. Otrzymał także nagrodę FIPRESCI na Festiwalu Filmowym w Stambule, a także wyróżnienie w konkursie debiutów oraz nagrodę Caligari na Festiwalu Filmowym w Berlinie.

Turcja | Wiele filmów, reżyserów i aktorów nagradzanych jest na festiwalach międzynarodowych (Vancouver Film School Summer Intensives 2010 by Vancouver Film School na licencji CC BY 2.0)

Tureccy aktorzy znani polskim widzom

Taner Birsel urodził się w 1959 roku. W Turcji znany jest głównie jako aktor teatralny. Sztuki z jego udziałem to m.in.: „Król Lear”, „Hamlet” czy „Śmierć Dantona”. Taner Birsel zdobył też wiele nagród filmowych za role np. „The Confession” czy w „A Run for Money”. Polscy widzowie mogą go znać z roli prokuratora w filmie „Pewnego razu w Anatolii”.

Tamer Levent znany jest polskim widzom z roli irackiego pułkownika w filmie „Operacja Samum”. Aktor urodził się w 1950 roku w Izmirze. Ukończył Konserwatorium Teatralne w Ankarze. Zagrał też rolę Faika w filmie „Za wzgórzem” Emina Alpera.

Nesrin Cavadzade urodziła się w 1982 r. w Baku (Azerbejdżan). Gdy miała 11 lat wraz z matką przeprowadziła się do Stambułu. Ukończyła Uniwersytet Marmara na Wydziale Filmu i Telewizji. Zagrała główną rolę w serialu telewizyjnym „The Roofless” i wielu filmach fabularnych.

Nihal Yalçın ukończyła Wydział Aktorski na Uniwersytecie w Stambule. Tureccy widzowie po raz pierwszy zobaczyli ją w filmie fabularnym „Dlaczego zginął Hacivat Karagoz?”. Występuje w wielu serialach telewizyjnych oraz filmach fabularnych. Znana też jest jako piosenkarka.

Jeśli szukasz filmów, w których Turcja gra ważną rolę, zajrzyj do zestawienia Filmy z Turcją w tle i do recenzji „Stambuł” – film, który trzeba obejrzeć. Fanów tureckich produkcji telewizyjnych zainteresuje tekst o tureckim serialu o Sulejmanie.

Źródła: muranow.gutekfilm.pl, Towarzystwo Kultury i Sztuki Latarnia Morska

Najczęstsze pytania

Który turecki reżyser dostał Złotą Palmę w Cannes?

Nuri Bilge Ceylan, za „Zimowy sen” w 2014 r. Wcześniej Grand Prix w Cannes dostał za „Uzak” (2002) i „Pewnego razu w Anatolii” (2011).

Od jakiego tureckiego filmu zacząć?

Dobrym wyborem jest „Pewnego razu w Anatolii” Ceylana, w którym polscy widzowie zobaczą też aktora Tanera Birsela. Inne tytuły z Turcją w tle opisujemy w zestawieniu Filmy z Turcją w tle.

Kim jest Merve Dizdar?

Turecką aktorką, która za rolę w filmie Ceylana „O zeschłych trawach” (2023) dostała w Cannes nagrodę aktorską.