Religia w Turcji
Opublikowano:
Aktualizacja:
Dominującą religią w Turcji jest islam, w przeważającej części sunnicki w szkole hanafickiej; drugą co do wielkości grupą są alewici. Oficjalne dane mówią o 99% muzułmanów, ale są nieścisłe: w dowodzie osobistym można wpisać tylko jedno z ograniczonej puli wyznań, a statystyki nie odróżniają sunnitów od alewitów. Turcja jest państwem świeckim, a turyści mogą swobodnie zwiedzać meczety, o ile przestrzegają kilku prostych zasad.
Turcja | Błękitny Meczet Sułtana Ahmeda w Stambule (IMG_0551 by Brian Jeffery Beggerly na licencji CC BY 2.0)
Według szacunkowych danych muzułmanie stanowią nieco ponad 96% ludności Turcji. Pozostali to głównie chrześcijanie, Żydzi, bahaiści oraz ateiści i agnostycy.
Konstytucja turecka gwarantuje wolność wyznania.
Religijne muzułmanki tureckie noszą ubrania zakrywające większość ciała oraz chusty na głowach. Przez dziesięciolecia chust nie mogły nosić urzędniczki państwowe ani studentki państwowych uniwersytetów; zakaz na uczelniach złagodzono w 2010 r., a w urzędach zniesiono go w 2013 r. Więcej o świeckich reformach państwa w artykule Atatürk i kemalizm.
Sunnici – największa grupa muzułmanów w Turcji
Większość muzułmanów tureckich (szacunkowo 70-85%) to sunnici, czyli wierni kultywujący sunnę (tradycję) proroka Mahometa oraz uznający wszystkich kalifów do 1258 r. za prawowitych następców Mahometa. W Turcji przyjęta jest szkoła hanaficka islamu, czyli ta najbardziej liberalna i otwarta. Religia wpływa też na obrzędy rodzinne – ślub religijny (imam nikâhı) nie ma w Turcji skutków prawnych, a o przebiegu wesela piszemy w artykule Moje wielkie tureckie wesele.
Alewici – druga co do wielkości wspólnota religijna
Alewici stanowią szacunkowo 15-30% wyznawców islamu w Turcji. Alewizm to ugrupowanie religijne związane z szyizmem. Podobnie jak szyici, alewici szczególną czcią otaczają Alego, zięcia Mahometa. Alewici pielęgnują wiele tradycji wywodzących się z szyizmu, turkmeńskiego szamanizmu, a także sufizmu zakonu bektaszytów.
Alewici nie modlą się w meczetach, ale w domach zwanych cem evi. Cem to nazwa obrzędu religijnego alewitów, w którym biorą udział zarówno mężczyźni, jak i kobiety.
Chrześcijanie w Turcji – kościoły różnych obrządków
Dziś chrześcijanie stanowią znacznie poniżej 1% mieszkańców Turcji. Ponad połowa z nich to chrześcijanie obrządku ormiańskiego. Swoje kościoły mają w Turcji również chrześcijanie innych obrządków wschodnich (syryjskiego, chaldejskiego), grekokatolicy, Gruzini, prawosławni Bułgarzy, katolicy rzymscy i protestanci. W Stambule ma siedzibę Patriarchat Ekumeniczny Konstantynopola, honorowe centrum prawosławia.
Żydzi w Turcji – społeczność sefardyjska
W Turcji mieszka dziś ok. 14 tys. Żydów (szacunek na 2025 r.), podczas gdy na początku XX wieku było ich ok. 200 tys. Zdecydowana większość żyje w Stambule, mniejsza społeczność – w Izmirze. Większość z nich to Żydzi sefardyjscy, potomkowie uciekinierów z Hiszpanii i Portugalii przyjętych w imperium osmańskim po 1492 r.
Turcja | W Turcji możemy bez przeszkód zwiedzać meczety (Praying by ccarlstead na licencji CC BY 2.0)
Bahaiści w Turcji – uciekinierzy z Iranu
Bahaizm to religia założona w Persji w XIX w. przez Baha’u’llaha. Jest to wiara monoteistyczna, głosząca jedność religii. Łączy w sobie elementy judaizmu, chrześcijaństwa, islamu oraz nurtu zwanego babizmem. Bahaiści wierzą, że Bóg przemawiał do ludzi poprzez posłańców, m.in. Abrahama, Buddę, Jezusa, Mahometa czy Baha’u’llaha.
Liczbę bahaistów w Turcji szacuje się na 10-20 tys. Wielu z nich to osoby, które uciekły z Iranu przed prześladowaniem. Bahaiści mają w Turcji problem z uzyskaniem wpisu swego wyznania do dowodów osobistych.
Jak zwiedzać meczety w Turcji?
W Turcji możemy bez przeszkód zwiedzać meczety. Warto zaznajomić się z kilkoma zasadami, których przestrzeganiem okażemy szacunek dla świątyni.
Przed wejściem do meczetu należy zdjąć buty. Przy często odwiedzanych meczetach dostaniemy torebkę na obuwie. Kobiety powinny mieć zakryte włosy i ramiona oraz długie spodnie bądź spódnicę. Również mężczyźni nie powinni wchodzić do meczetu w szortach.
Pięć razy dziennie muezzin śpiewa ezan, czyli wezwanie do modlitwy. W czasie jednej z tych pór modlitewnych nie zwiedzajmy meczetu. Modlitwy nie są długie, więc możemy poczekać na dziedzińcu świątyni aż wierni ją opuszczą. Jedynie piątkowa modlitwa południowa połączona jest z kazaniem i trwa dłużej, ok. pół godziny – w piątek w porze południa lepiej więc zaplanować inne atrakcje.
Szczególne miejsce to Hagia Sophia w Stambule: od 2020 r. ponownie działa jako meczet, więc obowiązują w niej te same zasady co w innych świątyniach, a zwiedzanie jest możliwe poza porami modlitw. Więcej o zabytkach miasta w artykule Top 10 miejsc, które koniecznie trzeba zobaczyć w Stambule.
Turcja | Rytualna ablucja przed Nowym Meczetem w Stambule (IMG_9974 by Brian Jeffery Beggerly na licencji CC BY 2.0)
Najczęstsze pytania o religię w Turcji
Jak się ubrać do meczetu w Turcji?
Kobiety powinny zakryć włosy, ramiona i nogi (długie spodnie lub spódnica), mężczyźni nie wchodzą w szortach. Przed wejściem zdejmuje się buty; przy popularnych meczetach dostaniemy torebkę na obuwie, a często także chustę lub okrycie. Więcej o lokalnych obyczajach w artykule Grzeczność i zwyczaje tureckie.
Czy turyści mogą wejść do meczetu w czasie modlitwy?
Nie – w czasie pięciu codziennych modlitw zwiedzanie jest wstrzymane. Modlitwy trwają krótko, więc wystarczy zaczekać na dziedzińcu. Najdłuższa jest piątkowa modlitwa południowa z kazaniem, trwająca ok. pół godziny.
Czy Hagia Sophia jest meczetem?
Tak. Od 2020 r. Hagia Sophia ponownie działa jako meczet, po 86 latach funkcjonowania jako muzeum. Turyści nadal mogą ją zwiedzać poza porami modlitw, stosując się do zasad obowiązujących w meczetach.