Urfa (Şanlıurfa) - miasto południowo-wschodniej Turcji
Opublikowano:
Aktualizacja:
Urfa (oficjalnie Şanlıurfa) to starożytne miasto mezopotamskie w południowo-wschodniej Turcji, które tureccy muzułmanie uważają za miejsce narodzin Abrahama i pierwsze miasto zbudowane po Potopie. Przyjeżdża się tu przede wszystkim dla świętej sadzawki z karpiami Balıklı Göl i dla leżącego ok. 12 km od miasta Göbekli Tepe – jednego z najstarszych znanych sanktuariów świata, wpisanego w 2018 r. na listę UNESCO.
Na przestrzeni wieków Urfa znajdowała się pod panowaniem różnych ludów i mocarstw. W dawnych czasach była centrum chrześcijaństwa syryjskiego, a w dziejach najnowszych zapisała się bohaterstwem podczas tureckiej wojny o niepodległość.
Turcja | Sadzawka Balıklı Göl i meczet w Şanlıurfie (by sulox32 na licencji Pixabay)
Położenie i klimat
Urfa położona jest na równinie, w południowo-wschodniej Turcji. Jest stolicą prowincji Şanlıurfa. W 2022 r. miasto liczyło ok. 597 tys. mieszkańców, a cała prowincja – ponad 2 mln. Szerzej region opisujemy w tekście Region Południowo-Wschodniej Anatolii.
Klimat Urfy charakteryzuje się bardzo upalnym i suchym latem oraz chłodną, wilgotną zimą. Urfa znajduje się ok. 80 km na wschód od rzeki Eufrat.
Historia miasta
Tradycja muzułmańska z tych stron utożsamia Urfę z biblijnym Ur – rodzinnym miastem Abrahama, chociaż niektórzy archeolodzy umiejscawiają Ur w południowym Iraku. Niemniej jednak, historia miasta jest niezwykle bogata.
Urfa znajdowała się we władaniu wszystkich cywilizacji, jakie zamieszkiwały na przestrzeni dziejów Mezopotamię, była też znana w historii pod różnymi nazwami, w tym jako: Justinopolis w czasach bizantyjskich oraz Edessa za Seleucydów. Jej obecna oficjalna nazwa, Şanlıurfa (“Chwalebna Urfa”) została nadana za bohaterską obronę w czasie tureckiej wojny o niepodległość w latach 1919-1923.
Turcja | Jezioro Balıklı Göl (Turkey 635 by SaraYeomans na licencji CC BY 2.0)
Ślady dawnych cywilizacji
W Urfie znaleźć można pamiątki po przeróżnych cywilizacjach, jakie zamieszkiwały te tereny. Ponad 10 000 lat liczy np. neolityczna osada Nevalı Çori z budowlą kultową. Stanowisko przebadano w latach 1983–1991, a następnie zalały je wody zbiornika zapory Atatürka; odkryte tam rzeźby i figurki można dziś oglądać w Muzeum Archeologicznym w Şanlıurfie.
Jeszcze starsze jest sanktuarium Göbekli Tepe, położone ok. 12 km na północny wschód od miasta. Liczy ok. 11 500 lat i należy do najstarszych znanych monumentalnych miejsc kultu na świecie – jest starsze niż pismo czy wynalazek koła. Od 2018 r. znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
W Urfie odnajdziemy miejsca, z którymi wiązane są dzieje postaci biblijnych, a zwłaszcza Abrahama. Patriarcha ten miał się urodzić w jaskini na południe od jeziora Balıklı. Dziś jaskinia ta jest celem licznych pielgrzymek. Niedaleko niej stoi meczet Mevlid Halil.
Turcja | Wieże meczetu Mevlid Halil (by mucahityildiz na licencji Pixabay)
Bardzo ważne jest również samo jezioro. Balikli Gol (Balıklı Göl), czyli „Jezioro pełne ryb”, to miejsce, obok którego król Nemrod miał wepchnąć Abrahama w ogień. To niewielkie jezioro znajduje się obecnie na dziedzińcu meczetu Halil-ur-Rahmana, wybudowanego w XIII wieku przez Ajjubidów. Kompleks uzupełnia nowszy, XVII-wieczny osmański meczet Rızvaniye.
Warte odwiedzenia są również: Wielki Meczet Urfy (Ulu Camii), wybudowany w XII wieku przez Arabów, starożytne mury miejskie oraz zamek, którego zachowane do dziś umocnienia odbudowano na początku IX wieku, w czasach panowania Abbasydów.
Okres osmański reprezentują tu liczne meczety, łaźnie oraz domy w starszych dzielnicach miasta.
Turcja | Sprzedawca pieczywa, zwanego simit, przemierzający ulice Urfy (Simit Seller by Salvatore Barbera na licencji CC BY-SA 2.0)
Kuchnia Urfy: kebab i papryka isot
Ponieważ Urfa była przez wieki pod władaniem różnych ludów, w jej okolicach mogła się rozwinąć bardzo bogata kuchnia, w której widoczne są m. in. wpływy tureckie, arabskie, ormiańskie czy syryjskie. Do najsłynniejszych dań tego rejonu należą: Urfa kebabı (o tureckich kebabach piszemy w tekście Kebab – uliczny przysmak), çiğ köfte, a także liczne dania z bakłażana (podobno w aż 100 odsłonach!) oraz niespotykane w innych regionach Turcji przystawki i słodycze z orzechów i słodkiego ciasta.
Mieszkańcy Urfy używają wielu endemicznych odmian warzyw, w tym charakterystycznej papryki isot o purpurowoczarnej barwie, której używają nawet do nadania smaku… lodom. W powszechnym użyciu jest także wiele odmian masła, a zwłaszcza klarowane masło z owczego mleka, znane jako Urfayağı („Masło z Urfy”).
Najczęstsze pytania
Jak daleko z Şanlıurfy jest do Göbekli Tepe?
Stanowisko leży ok. 12 km na północny wschód od miasta, w pobliżu wsi Örencik. Łatwo dojechać tam taksówką lub w ramach wycieczki z Şanlıurfy, więc na zwiedzanie wystarczy pół dnia. Od 2018 r. Göbekli Tepe znajduje się na liście UNESCO.
Co koniecznie zobaczyć w Şanlıurfie?
Najważniejsze miejsca to sadzawka ze świętymi karpiami Balıklı Göl przy meczecie Halil-ur-Rahmana, jaskinia uznawana za miejsce narodzin Abrahama z meczetem Mevlid Halil, Wielki Meczet (Ulu Camii) i zamek na wzgórzu. Warto też odwiedzić Muzeum Archeologiczne ze znaleziskami z Nevalı Çori.
Kiedy najlepiej jechać do Urfy?
Najprzyjemniej jest wiosną i jesienią. Lato w Urfie jest bardzo upalne i suche, co utrudnia zwiedzanie w ciągu dnia, a zima bywa chłodna i wilgotna.