Cypryjskie obiekty na liście UNESCO

Na liście światowego dziedzictwa UNESCO są trzy obiekty z Cypru (stan na 2026): Pafos (wpis w 1980 r.), obejmujące Kato Pafos, Palaepaphos w Kuklii i Grobowce Królewskie, malowane cerkwie w regionie Troodos (1985, rozszerzenie w 2001 r.) oraz neolityczna osada Chirokitia (1998). To zarówno miejsca z jednymi z najdawniejszych śladów osadnictwa na wyspie, jak i bizantyjskie świątynie z freskami z XI–XVI wieku.

Obiekt	Rok wpisu	Lokalizacja
Pafos (Kato Pafos, Palaepaphos, Grobowce Królewskie)	1980	dystrykt Pafos, zachodnie wybrzeże
Malowane cerkwie w regionie Troodos	1985, 2001	góry Troodos, środek wyspy
Chirokitia	1998	dystrykt Larnaka, ok. 6 km od południowego wybrzeża

Cypr | Chirokitia (Khirokitia) – neolityczna osada założona ok. 7000 r. p.n.e. (Khirokitia - Larnaca - Zypern by wiseguy71 na licencji CC BY-SA 2.0)

Chirokitia (wpis w 1998 r.)

Ta neolityczna osada, zamieszkana od VII do IV tysiąclecia p.n.e. (założona ok. 7000 r. p.n.e.), odnaleziona w południowej części Cypru została wpisana na listę UNESCO w 1998 r. Więcej o zwiedzaniu piszemy w artykule o stanowisku archeologicznym Chirokitia. Jest to jedna z najlepiej zachowanych i największych osad neolitycznych.

Osada znajduje się w dolinie rzeki Maroni, ok. 6 km od południowego wybrzeża wyspy. Otoczona jest z trzech stron kamiennym murem o grubości 2,5 m i wysokości 3 m w najwyższym zachowanym do dziś punkcie. Jedyna nieogrodzona strona chroniona jest w sposób naturalny korytem rzecznym. Mury miały prawdopodobnie w kilku miejscach otwory wejściowe umożliwiające dostęp do osady.

Domy mieszkańców osady były budowane na planie koła, blisko siebie. Dolna część większości budynków była kamienna. Ściany budowano z kamieni rzecznych oraz gliny. Dachy miały kształt niskich stożków lub były płaskie.

Na terenie osady odkryto pozostałości brukowanych ulic, narzędzia rolnicze (takie jak krzemienne i obsydianowe sierpy), broń wykonaną z kości, figurki bożków zrobione z andezytu, biżuterię kobiecą z muszli i kamienia, naczynia gliniane i ceramiczne.

Oprócz samej osady odnaleziono też pozostałości neolitycznych grobów.

Mieszkańcy osady zajmowali się rolnictwem, myślistwem i hodowlą zwierząt. Poza uprawami (były to głównie zboża) ludność zbierała owoce, orzechy, oliwki.

Cypr | Grobowce Królewskie w Pafos (The Tombs of the Kings - Paphos (Pafos), Cyprus by Glen Bowman na licencji CC BY-SA 2.0)

Pafos (wpis w 1980 r.)

Pafos znajduje się w południowo-zachodniej części Cypru. Współcześnie zamieszkanym, tętniącym życiem, nowoczesnym ośrodkiem jest Nowe Pafos. Historia starej części tego miasta sięga natomiast XIV w. p.n.e.

Wpis UNESCO obejmuje trzy części: starożytne miasto w Kato Pafos (zobacz Park Archeologiczny Kato Pafos), nekropolię Grobowców Królewskich oraz stare Pafos (Palaepaphos). Duża część dawnego miasta i główne stanowisko archeologiczne leży w obrębie wsi Kuklia. Można tam zobaczyć ruiny świątyni Afrodyty z Pafos oraz fortyfikacji Palaepaphos.

Na południe od wsi znajduje się średniowieczna posiadłość, w której wnętrzach urządzono muzeum archeologiczne. Można w nim oglądać artefakty znalezione w Kuklii.

Niedaleko Kuklii, blisko brzegu, z morza wystaje skała znana jako Petra tou Romiou (Skała Greka), zwana również Skałą Afrodyty. Według mitu w tym miejscu miała się narodzić bogini miłości Afrodyta.

Do istotniejszych zabytków Pafos zaliczamy ponadto starożytne mozaiki rzymskie oraz bizantyjski zamek z XIII w.

Grobowce Królewskie – część wpisu Pafos

Ta starożytna nekropolia znajduje się ok. 2 km na północny zachód od Pafos (szczegóły w artykule Grobowce Królewskie w pobliżu Pafos). Składa się z ok. 100 wykutych w skale grobowców, pochodzących z okresu od IV w. p.n.e. do III w. n.e. W niektórych grobowcach zachowały się kolumny wykonane w porządku doryckim oraz pozostałości zdobiących ściany fresków.

W obrębie tej nekropolii – wbrew nazwie – nie pochowano żadnego króla. Było to miejsce spoczynku arystokratów i dostojników, w tym zarządzających wyspą namiestników.

Nekropolia jest bardzo rozległa i robi duże wrażenie.

Cypr | Malowane cerkwie w regionie Troodos – tak skromne z zewnątrz… (Kościół Archangelos Michael w miejscowości Pedhoulas) (St Michael church Pedoulas Cyprus by RCLH, Wikimedia Commons, na licencji domena publiczna)

Cypr | Fresk w malowanej cerkwi w regionie Troodos: Matka Boska z Dzieciątkiem i aniołowie (Kalopanagiotis, Monastery of Agios Ioannis Lampadistis, Virgin and Child by Arian Zwegers na licencji CC BY 2.0)

Malowane cerkwie w regionie Troodos (wpis w 1985 r., rozszerzony w 2001 r.)

Zespół zabytkowych średniowiecznych cerkwi znajduje się w centralnej części Cypru, w górach Troodos. Pochodzą z okresu od XI do XVI w. Chociaż na zewnątrz świątynie prezentują się niezwykle prosto i skromnie, ich wnętrza zachwycają bogatymi, kolorowymi freskami oraz cennymi ikonami. Na listę UNESCO wpisano 9 cerkwi oraz 1 klasztor, chociaż obiektów sakralnych znajduje się w tym regionie jeszcze więcej.

Najczęstsze pytania o cypryjskie obiekty UNESCO

Ile obiektów z Cypru jest na liście UNESCO?

Trzy (stan na 2026): Pafos (1980), malowane cerkwie w regionie Troodos (1985, rozszerzenie 2001) i neolityczna osada Chirokitia (1998).

Czy w Grobowcach Królewskich pochowano królów?

Nie. Mimo nazwy nekropolia służyła arystokracji i dostojnikom, w tym namiestnikom wyspy. Ma ok. 100 grobowców wykutych w skale.

Ile malowanych cerkwi z Troodos jest na liście UNESCO?

Wpisano 9 cerkwi i 1 klasztor z freskami z XI–XVI wieku.