Zwyczaje wielkanocne w Portugalii

Wielkanoc (Páscoa) to jedno z najważniejszych świąt w Portugalii – jednym z najbardziej katolickich krajów Europy. Najbardziej widowiskowo obchodzi się ją w Bradze, gdzie przez cały Wielki Tydzień przez miasto przechodzą procesje, a na świątecznym stole pojawia się chleb folar i pieczona jagnięcina. Wielki Piątek i Niedziela Wielkanocna są dniami wolnymi od pracy, to więc przede wszystkim czas odpoczynku i spotkań rodzinnych.

Portugalia | Wielkopiątkowa procesja pogrzebowa w Bradze – w tym mieście Wielki Tydzień obchodzi się najbardziej widowiskowo w Portugalii (Good Friday Funeral Procession 2014 06 by Joseolgon, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 3.0)

Lokalne zwyczaje

W wielu portugalskich miasteczkach istnieją wielkanocne zwyczaje, o których większość z nas z pewnością nie słyszała. Przykładowo, w miejscowości Constância obchodzi się ceremonię religijną, podczas której błogosławione są łodzie. W Niedzielę Wielkanocną w São Brás de Alportel mężczyźni noszą długie kije udekorowane kwiatami, tzw. kwietne pochodnie. W wielu regionach Portugalii ozdabia się drzwi czerwonymi chustami.

Wielkopiątkową tradycją jest rozdawanie najuboższym przez zamożne rodziny zupy fasolowej ze słonym chlebem kukurydzianym.

Najważniejszymi dniami świąt wielkanocnych są Wielki Piątek, Wielka Sobota i Niedziela Wielkanocna. Wolne od pracy w całym kraju są jednak tylko Wielki Piątek (Sexta-feira Santa) i Niedziela Wielkanocna – Wielka Sobota jest zwykłym dniem. Poniedziałek Wielkanocny to w Portugalii normalny dzień roboczy, choć część gmin obchodzi go jako lokalne święto. Pozostałe święta opisujemy w artykule Święta i wydarzenia kulturalne w Portugalii.

Wielki Tydzień w Bradze

Najsłynniejsze obchody Wielkanocy w Portugalii odbywają się w Bradze, nazywanej portugalskim Rzymem. Semana Santa w tym mieście od 23 listopada 2011 r. ma oficjalny status wydarzenia o znaczeniu turystycznym, a jej początki wiąże się z końcem IV wieku i relacją pielgrzymki Egerii o obchodach w Jerozolimie (381–384). Procesje przechodzą ulicami od soboty przed Niedzielą Palmową do Wielkiej Soboty, a najbardziej niezwykła jest nocna procesja Senhor Ecce Homo, zwana też procesją z pochodniami, w Wielki Czwartek. Otwierają ją farricocos – pokutnicy w czarnych tunikach i kapturach z dwoma otworami na oczy, niosący drewniane kołatki i metalowe kosze z płonącymi szyszkami (fogaréus) na wysokich czarnych tyczkach.

Program procesji Wielkiego Tygodnia w Bradze

• sobota przed Niedzielą Palmową – procesja Przeniesienia Pana Schodów (Senhor dos Passos) i Via Sacra,
• Niedziela Palmowa – procesja palmowa i procesja Schodów (Passos),
• środa – procesja biblijna „Będziecie moim ludem”,
• Wielki Czwartek – nocna procesja Ecce Homo,
• Wielki Piątek – procesja Złożenia do Grobu,
• Wielka Sobota – procesja Zmartwychwstania.

Co jada się na Wielkanoc w Portugalii?

Na wielkanocnym stole w Portugalii znajdziemy m.in. chleb, wino, placek folar, jagnięcinę oraz królika. Folar to tradycyjny chleb z wody, soli, jaj i mąki pszennej, którego forma i skład zależą od regionu. W Valpaços w Trás-os-Montes przygotowuje się jego wytrawną wersję, nadziewaną wieprzowiną, szynką, salpicão i kiełbasą linguiça, z dodatkiem jaj, smalcu i oliwy. Folar łączy się z przyjaźnią i pojednaniem. Więcej o tradycyjnych potrawach przeczytasz w artykule o kuchni portugalskiej.

Dawniej mieszkańcy mniejszych miast i wiosek kupowali w sklepach największe kawałki bacalhau, zapiekali je w piecach, następnie zjadali go z chlebem i zapijali winem. Towarzyszył temu śpiew oraz taniec. Po uczcie zbierano ości ryby, umieszczano w drewnianej skrzynce i urządzano pewnego rodzaju pogrzeb, który symbolizował koniec Wielkiego Postu.

Portugalia | Portugalia jest jednym z najbardziej katolickich krajów Europy (Luftaufnahme von Cristo Rei Statue von hinten in Almada Lissabon by Marco Verch na licencji CC BY 2.0)

Nieodłącznym elementem Wielkanocy w Portugalii są także jaja – zarówno kolorowo zdobione pisanki, jak i czekoladowe słodkości. Popularnym zwyczajem jest również wręczanie sobie w Wielką Niedzielę niewielkich, symbolicznych podarunków, najczęściej czekoladowych zajączków czy migdałów.

W odróżnieniu od polskiej tradycji, w Portugalii jada się nie wielkanocne śniadanie, ale wczesny obiad.

Najczęstsze pytania o Wielkanoc w Portugalii

Które dni Wielkanocy są w Portugalii wolne od pracy?

Wielki Piątek (Sexta-feira Santa) i Niedziela Wielkanocna. Wielka Sobota i Poniedziałek Wielkanocny są zwykłymi dniami, choć część gmin obchodzi poniedziałek jako lokalne święto.

Gdzie w Portugalii obchody Wielkanocy są najbardziej widowiskowe?

W Bradze. Semana Santa trwa tam od soboty przed Niedzielą Palmową do Wielkiej Soboty, a od 2011 roku ma status wydarzenia o znaczeniu turystycznym.

Co to jest folar?

Tradycyjny wielkanocny chleb z jajkami. W Valpaços robi się wersję wytrawną z mięsem, a w innych regionach jego skład bywa inny.