Magusto – święto kasztanów w Portugalii (11 listopada)

Magusto, czyli portugalskie święto kasztanów, obchodzi się co roku 11 listopada, w dzień Świętego Marcina (São Martinho). To przede wszystkim wszechobecne pieczone kasztany, popijane młodym winem oraz tradycyjnym lekkim trunkiem água-pé.

Portugalia | Kasztany można przyrządzać na wiele sposobów, najbardziej popularne w Portugalii są te pieczone (Quentes e Boas by José Carlos Casimiro na licencji CC BY-SA 2.0)

Kiedy i skąd tradycja

Święto kasztanów, obchodzone w dniu Świętego Marcina, ma wieloletnią tradycję i należy do najważniejszych jesiennych świąt w Portugalii. Kasztany są w tym kraju bardzo popularne i od wieków uprawiane. W tym dniu Portugalczycy z różnych rejonów kraju zajadają kasztany przyrządzane na wiele sposobów, a w szkołach, wsiach i miasteczkach rozpala się ogniska, przy których piecze się je wspólnie.

Skąd się wzięło święto São Martinho i magusto?

Dzień 11 listopada upamiętnia świętego Marcina z Tours, rzymskiego żołnierza, który według legendy oddał połowę swojego płaszcza zmarzniętemu żebrakowi. W portugalskich wersjach opowieści śnieg zastępuje deszcz, a ustaje on dzięki Bogu, stąd bierze się powiedzenie Verão de São Martinho („lato świętego Marcina”) o ciepłych dniach późną jesienią. Popularne przysłowie mówi: „Jest dzień świętego Marcina, jemy kasztany, próbujemy wina”.

Sam zwyczaj magusto jest starszy od chrześcijaństwa i ma korzenie w tradycjach celtyckich dawnej Gallaecii, czyli obecnej Portugalii i Galicji. Etnograf Leite de Vasconcelos widział w nim pozostałość obrzędów ku czci zmarłych: rodziny przygotowywały o północy posiłek z kasztanów dla zmarłych krewnych. Magusto obchodzi się też czasem 1 listopada (Wszystkich Świętych) lub w dzień świętego Szymona.

Jak się świętuje

Pieczenie kasztanów w dniu Świętego Marcina jest w Portugalii bardzo popularne. Takie przysmaki można kupić niemal na każdej ulicy, sprzedawane z charakterystycznych pieców-wózków. Do kasztanów pije się młode wino albo água-pé – lekki napój z wytłoków winogron zalanych wodą – lub jeropigę. Przy ognisku, w którego żarze piecze się kasztany, towarzyszą im czasem figi i orzechy włoskie, a także grillowane sardynki, kiełbasa i chleb. Zabawy obejmują śpiewy, gry i żartobliwe smarowanie się popiołem.

Kasztany stanowią też główny składnik wielu lokalnych przepisów kuchni portugalskiej, w tym pieczywa, zup czy likierów.

Gdzie jechać

Najbardziej obfitymi w kasztany rejonami są okolice Chaves i Bragançy w regionie Trás-os-Montes, a także Portalegre i Guarda. Jako największych producentów kasztanów wymienia się też Vila Pouca de Aguiar i Valpaços w Trás-os-Montes, a Portugalia odpowiada za około 4% światowej produkcji tych owoców. Według danych podawanych w 2019 roku uprawy kasztanowca zajmowały w Portugalii ok. 30 tys. hektarów, a zbiory wynosiły ok. 22 tys. ton rocznie. Wśród odmian królują: Longal, Cota, Judia, Rebordã, Matainha, Bária oraz Colarinha.

Portugalia | Pieczone kasztany sprzedawane są w charakterystycznych wózkach-piecach (Chestnuts vendor by lilivanili na licencji CC BY 2.0)

Pieczone kasztany w domu

Bardzo prosto jest także przyrządzić pieczone kasztany w domu – wystarczy naciąć skorupki, wstawić je do rozgrzanego piekarnika i posypać odrobiną soli. Kasztany można także gotować, smażyć, urozmaicać nimi smak zupy, mięsa, a nawet deserów. Są bogate w węglowodany, potas, fosfor, wapń, magnez oraz błonnik.

Najczęstsze pytania o magusto

Kiedy obchodzi się magusto w Portugalii?

Najczęściej 11 listopada, w dzień świętego Marcina (São Martinho). W niektórych miejscach święto przypada 1 listopada albo w dzień świętego Szymona.

Co się pije do pieczonych kasztanów?

Młode wino, água-pé (lekki napój z wytłoków winogron zalanych wodą) lub jeropigę.

Gdzie w Portugalii rośnie najwięcej kasztanów?

W regionie Trás-os-Montes na północy kraju, m.in. w okolicach Chaves, Bragançy, Valpaços i Vila Pouca de Aguiar, a także w rejonach Portalegre i Guarda.

Co oznacza „lato świętego Marcina”?

To portugalskie określenie na ciepłe, pogodne dni w listopadzie. Według legendy taka pogoda jest darem po tym, jak święty Marcin podzielił się płaszczem z żebrakiem.