Boże Narodzenie w Portugalii

Boże Narodzenie w Portugalii obchodzi się podobnie jak w Polsce: rodziny spotykają się na wieczerzy wigilijnej (consoada), o północy idą na pasterkę, a pod choinką stoi szopka. Na wigilijnym stole króluje jednak suszony dorsz, w pierwszy dzień świąt je się indyka, a okres świąteczny kończy się 6 stycznia ciastem bolo rei.

Jak wygląda wigilia (consoada) w Portugalii?

Portugalia | Arvore do Natal, czyli tradycyjnie przystrojona, portugalska choinka (Merry Christmas by Anderson Mancini na licencji CC BY 2.0)

W wigilijny wieczór, czyli Véspera do Natal spotykają się całe rodziny, których członkowie zjeżdżają się z najodleglejszych zakątków kraju. Celebrują wszelkie radosne tradycje i zwyczaje, a o północy – podobnie jak Polacy – idą na pasterkę, która w Portugalii nazywana jest Missa do Galo (Msza Koguta). Świąteczny okres kończy się dopiero Świętem Trzech Króli – 6 stycznia, kiedy zgodnie z tradycją gospodynie pieką “królewski tort”, zwieńczony koroną z kandyzowanych owoców, kryjący w środku fasolę (tort bolo rei).

Świąteczne potrawy i desery

Na wigilijnym stole króluje dorsz – bacalhau de consoada, gotowany z ziemniakami, kapustą i jajkiem (inne sposoby przyrządzania tej ryby, np. bacalhau à Brás, znajdziemy w restauracjach przez cały rok). Poza tym przyrządzane są liczne potrawy z darów morza, jagnięcina lub koźlęcina – borrego, cabrito – krokiety rybne oraz wiele ciast i deserów. Typowe z nich to: ryż na mleku z cynamonem (arroz doce), rabanadas – czyli smażone grzanki maczane w słodkim mleku, sonhos – smażone pączki z ciasta parzonego, filhoses – smażone placuszki (w niektórych regionach z dynią), pastéis de grão, czyli ciasteczka nadziewane słodką masą z ciecierzycy, oraz broas de mel – korzenne ciastka z miodem, przypominające piernik. Tradycyjnym daniem w Boże Narodzenie jest nadziewany indyk, spożywany podczas wystawnego obiadu, urządzanego najczęściej w domu seniora rodziny.

Portugalia | Tradycyjne rabanadas, czyli smażone grzanki maczane w słodkim mleku.. (Rabanadas, Christmas cakes by Francisco Antunes na licencji CC BY 2.0)

Co jada się w poszczególnych regionach?

Nazwa consoada wywodzi się od łacińskiego słowa oznaczającego pocieszenie. Wigilijny posiłek różni się w zależności od regionu:

• cała Portugalia – bacalhau, gotowany lub pieczony w piecu,
• część północy – duszona ośmiornica z kapustą i ziemniakami,
• Trás-os-Montes – pieczony indyk, rosół z ryżem i kurczakiem, jagnięcina lub wieprzowina,
• Beira Alta – pieczone koźlę.

Na deser, poza wymienionymi wyżej słodyczami, podaje się też aletrię, czyli słodki makaron nitki z mlekiem i cynamonem.

Bolo rei – ciasto z fasolą

Tradycja ciasta z ukrytą fasolą sięga rzymskich Saturnaliów, gdy ten, kto znalazł ziarno, zostawał „królem uczty”; później Kościół powiązał ją z Bożym Narodzeniem i Objawieniem Pańskim. We Francji ciasto było znane na dworze Ludwika XIV, a do Portugalii trafiło w drugiej połowie XIX wieku: wypiekać je zaczęła lizbońska cukiernia Confeitaria Nacional, ok. 1869–1870 roku, według przepisu francuskiego cukiernika. Kto trafi na fasolę, ma kupić następne ciasto; drobny upominek ukryty w cieście zapowiadał szczęście.

Choinka i szopka (presépio) w portugalskich domach

Portugalczycy nie wyobrażają sobie Świąt bez strojnej choinki. Na północy kraju przystraja się choinki, zwane Árvore de Natal, a w regionach, gdzie trudno zdobyć świąteczne drzewko, wykonuje się je z papierowej masy. Pod portugalskimi choinkami często stoją szopki i żłóbki – presépio. Są one charakterystycznym elementem portugalskiej tradycji.

Kto przynosi prezenty w Portugalii?

W Boże Narodzenie, po tradycyjnym obiedzie, dzieci otrzymują gwiazdkowe prezenty. Przynosi je albo Święty Mikołaj, zwany tu Pai Natal (w Brazylii Papai Noel), albo Dzieciątko Jezus, które Mikołajowi pomaga (w rodzinach bardziej tradycyjnych). Przy tej okazji przydadzą się życzenia bożonarodzeniowe w języku portugalskim.

Sylwester i Święto Trzech Króli

Po Bożym Narodzeniu przychodzi kolejna okazja do rodzinnego biesiadowania – Sylwester i Nowy Rok (Passagem de Ano). Obchody są gwarne i radosne, a na stole pojawiają się zimne przekąski, ciasta, wino i owoce. Tradycyjnie o północy zjada się dwanaście rodzynek lub winogron, wypowiadając przy każdym jedno życzenie na nowy rok. Największe pokazy fajerwerków odbywają się w Lizbonie, Porto i Funchal na Maderze.

Świąteczny okres kończy się dopiero 6 stycznia. W przeddzień Święta Trzech Króli dzieci wystawiają buty na parapety lub pod drzwi i wkładają do nich marchewkę i siano – przysmak dla koni Trzech Mędrców zmęczonych długą podróżą. Rano znajdują w butach drobne podarunki, najczęściej słodycze i kandyzowane owoce.

Portugalia | Noworoczne dekoracje w Lizbonie (Happy New Year 04 by Shadowgate na licencji CC BY 2.0)

Dni wolne w okresie świątecznym

Planując wyjazd na święta, miej na uwadze, że 24 grudnia nie jest w Portugalii dniem ustawowo wolnym od pracy. Wolne są natomiast: 1 grudnia (Dzień Odnowienia Niepodległości), 8 grudnia (Niepokalane Poczęcie), 25 grudnia i 1 stycznia. W 2026 roku Wigilia wypada w czwartek, a pierwszy dzień świąt w piątek, co daje długi weekend (stan na 2026).

Najczęstsze pytania o Boże Narodzenie w Portugalii

Co Portugalczycy jedzą na wigilię?

Tradycyjnie bacalhau, czyli suszonego dorsza, gotowanego lub pieczonego. W niektórych regionach północy podaje się też ośmiornicę z kapustą i ziemniakami, a w Trás-os-Montes pieczonego indyka. Na deser pojawiają się m.in. rabanadas, filhós i aletria.

Co to jest bolo rei?

To okrągłe „królewskie ciasto” z kandyzowanymi owocami, pieczone od Bożego Narodzenia do Święta Trzech Króli (6 stycznia). Zgodnie z tradycją ukrywa się w nim fasolę – kto ją znajdzie, kupuje następne ciasto.

Czy 24 grudnia jest dniem wolnym w Portugalii?

Nie, Wigilia jest zwykłym dniem pracy. Dniami wolnymi są natomiast 25 grudnia i 1 stycznia, a także 1 i 8 grudnia (stan na 2026).