Boże Narodzenie na Ukrainie

Boże Narodzenie na Ukrainie od 2023 r. obchodzi się oficjalnie 25 grudnia, a najważniejszym momentem świąt jest wieczerza wigilijna – Swiatyj Weczir – z 12 postnymi potrawami, kutią, siankiem na stole i snopem zboża zwanym diduchem. Wiele zwyczajów przypomina polskie, bo część z nich wywodzi się jeszcze z czasów przed przyjęciem chrześcijaństwa w 988 r., które Kościół zaadaptował do nowej religii. Poniżej wyjaśniamy, czym ukraińskie święta różnią się od naszych.

Kiedy Ukraińcy obchodzą Boże Narodzenie?

Ukraina | Bombka ze świątecznym obrazkiem na choince (2010 December O3,Christmas. by gardener41 na licencji CC BY-SA 2.0)

Przez dziesięciolecia prawosławne i greckokatolickie Boże Narodzenie (prawosławie jest na Ukrainie religią dominującą) przypadało według kalendarza juliańskiego 7 stycznia – trzynaście dni później niż w rodzinach katolickich. To się zmieniło: od września 2023 r. Prawosławna Cerkiew Ukrainy i Ukraiński Kościół Greckokatolicki stosują dla świąt stałych nowy (poprawiony) kalendarz juliański, a ustawą podpisaną 28 lipca 2023 r. jedynym państwowym dniem Bożego Narodzenia stał się 25 grudnia. Część wiernych, zwłaszcza związanych z Ukraińskim Kościołem Prawosławnym, nadal świętuje 7 stycznia, ale nie jest to już dzień wolny (stan na 2026).

Swiatyj Weczir, sianko i didukh

Centralnym punktem wigilijnego wieczoru jest Swiatyj Weczir (Святий Вечір), czyli uroczysta kolacja, obchodzona dziś zwykle 24 grudnia (w rodzinach trzymających się starego kalendarza – 6 stycznia). Z tej okazji ukraińskie stoły przyozdabia się siankiem na pamiątkę żłóbka w Betlejem, a kiedy dzieci wypatrzą na niebie pierwszą gwiazdkę, można rozpoczynać wieczerzę…

W rodzinach trudniących się rolnictwem ojciec lub inny mężczyzna pełniący funkcję głowy rodziny przynosi kłos pszenicy o nazwie didukh, który symbolizuje obfite plony pszenicy i… związek z przodkami. Didukh oznacza dosłownie „duch dziadka”, więc nawiązuje do przodków rodziny i stanowi umowny, tradycyjny symbol więzi z bliskimi zmarłymi. W wielu domach bliscy dzielą się ze sobą prosforą, czyli specjalnym chlebkiem, poświęconym wcześniej w cerkwi.

Następnie odmawiana jest modlitwa i członkowie rodziny wymieniają między sobą świąteczne życzenia, którym towarzyszą często radosne okrzyki: Chrystos rodywsia! (Chrystus się rodzi!) i odpowiedź Sławimo Joho! (Wysławiajmy Go!).

12 potraw wigilijnych

Jeśli chodzi o potrawy, jest ich – podobnie jak na naszych stołach – 12. Wśród świątecznych smakołyków obowiązkowe pozycje stanowią: kutia, gołąbki z kaszą gryczaną, barszcz, ryba przyrządzana na różne sposoby, a także kompot z suszu.

Ukraina | Specjalny, poświęcony w cerkwi chlebek - prosfora, zamiast opłatka (Work is done by Ted na licencji CC BY-SA 2.0)

Kolędy i kolędowanie

Podczas wieczerzy często śpiewane są kolady, czyli ukraińskie kolędy. Najpopularniejszą jest Boh Predwicznyj, z piękną melodią i tekstem. Dawna ukraińska tradycja obejmuje także wesołe kolędowanie od domu do domu, organizowane przez grupy młodych ludzi i członków kościołów. Podczas kolędowania zbierane są datki. Większość rodzin podczas Świąt uczestniczy także w uroczystych mszach w kościele.

Sam dzień Bożego Narodzenia upływa zwykle w cichej i spokojnej atmosferze. Główne przesłanie tej uroczystości brzmi: „Pokój na Ziemi! Pokój dla ludzi dobrej woli!”

Święty Mikołaj

Wreszcie postać Świętego Mikołaja… Ponieważ jest on stałą częścią Bożego Narodzenia wszystkich narodów, znajdziemy go także na Ukrainie. I także tutaj poczciwy dziadunio jest przede wszystkim symbolem hojności i pokoju. Mimo że ukraiński Święty Mikołaj nosi strój biskupa, podczas gdy amerykański Santa Claus jest wesołym starszym panem w czerwono-białym futrze, nie różnią się od siebie rolą, jaką odgrywają… Mikołaje, niezależnie od wyglądu, zawsze i wszędzie uszczęśliwiają miłymi drobiazgami.

Przeczytaj także: Ukraiński Sylwester, czyli Malanka oraz Najważniejsze święta na Ukrainie. Świąteczną atmosferę miast opisujemy w tekście o jarmarku bożonarodzeniowym we Lwowie.

Ukraina | Świąteczny jarmark we Lwowie – stoisko z ceramicznymi dzwoneczkami i pamiątkami (Львівський різдвяний ярмарок 2011 2 by Johnny, Wikimedia Commons, na licencji CC BY 3.0)

Najczęstsze pytania o Boże Narodzenie na Ukrainie

Kiedy Ukraińcy obchodzą Boże Narodzenie?

Oficjalnie 25 grudnia – ustawę w tej sprawie podpisano 28 lipca 2023 r. Część wiernych nadal świętuje 7 stycznia, ale nie jest to już dzień wolny (stan na 2026).

Co to jest didukh?

To snop zboża wnoszony do domu w wigilijny wieczór; nazwa znaczy dosłownie „duch dziadka”. Symbolizuje obfite plony i związek z przodkami.

Ile potraw jest na ukraińskiej wieczerzy wigilijnej?

Tradycyjnie 12, wszystkie postne. Obowiązkowa jest kutia, a do tego m.in. barszcz, gołąbki z kaszą gryczaną, ryba i kompot z suszu.