Kutia - tradycyjna wigilijna potrawa na Ukrainie

Kutia to słodka potrawa z gotowanej pszenicy, maku, miodu i bakalii, którą na Ukrainie podaje się jako pierwsze z dwunastu dań wieczerzy wigilijnej. Od reformy kalendarza w 2023 r. większość Ukraińców obchodzi Boże Narodzenie 25 grudnia, więc kutia trafia na stół 24 grudnia, tak jak w Polsce. Przygotowuje się ją również z okazji Dziadów oraz na stypy.

Ukraina | Kutia - tradycyjne ukraińskie danie (309/365 Holy Eve cooking by Iryna Yeroshko na licencji CC BY 2.0)

Jaką rolę kutia pełni w ukraińskiej Wigilii?

Kutię podaje się w Wigilię (ukr. Swiatyj Wečir) jako pierwszą z dwunastu postnych potraw, więc nie ma w niej mleka ani jajek. Według tradycji jako pierwszy próbuje jej gospodarz domu. Dawny zwyczaj nakazywał rzucić łyżkę kutii w sufit „żeby pszczoły się roiły”: liczba przyklejonych ziaren miała zapowiadać liczbę rojów i przychówek zwierząt w nadchodzącym roku. Obok stołu stawiano didukha, czyli snop zboża, który stał w kącie na pokuciu aż do Chrztu Pańskiego. Rytuały związane z kutią łączą ją z kultem przodków i życzeniami urodzaju.

Trzy rodzaje kutii i kutia pogrzebowa

Kutię przygotowuje się w ciągu cyklu świątecznego trzy razy, a czwarty rodzaj towarzyszy wspomnieniu zmarłych:

• bogata kutia – na Wigilię, czyli Swiatyj Wečir,
• szczodra kutia – na Szczedryj Wečir, czyli wigilię Nowego Roku według kalendarza juliańskiego, związaną z obchodami Malanki,
• głodna kutia – w wieczór przed Chrztem Pańskim; o tym dniu piszemy w tekście Jak nie zamarznąć w Przerębli,
• czarna kutia – na stypy i pominki.

Więcej o całym cyklu świąt przeczytasz w artykułach Boże Narodzenie na Ukrainie i Najważniejsze święta na Ukrainie.

Kutia - przepis

Nazwa kutia pochodzi od greckiego słowa kokkos, czyli pestka, ziarno.

Podstawowymi składnikami tej słodkiej potrawy są: pszenica, mak, miód, orzechy oraz inne słodkie dodatki. W niektórych regionach zamiast pszenicy dodaje się ryż lub gotowaną kaszę jęczmienną.

Składniki na kutię (ok. 8–10 porcji)

• 200 g pszenicy;
• 300 g maku;
• Szklanka miodu;
• 100 g suszonych fig;
• 100 g rodzynek;
• 100 g orzechów włoskich;
• 100 g orzechów laskowych;
• 100 g migdałów;

Sposób przygotowania

Ziarno pszenicy jako podstawowy składnik kutii musi być wcześniej odpowiednio przygotowane. Należy je namoczyć na noc, a później przez kilka godzin gotować do miękkości. Mak sparzamy wrzątkiem, odsączamy i po ostygnięciu dwukrotnie mielimy. Do pszenicy dodajemy mak, rozgrzany miód, posiekane owoce oraz orzechy i dokładnie mieszamy.

Tak przygotowaną kutię wstawiamy do lodówki na minimum 30 minut. Potrawa najlepiej smakuje schłodzona. Całość możemy ozdobić płatkami migdałowymi lub skórką pomarańczy.

Kutię często popija się uzwarem – kompotem z suszu. Więcej o ukraińskich potrawach przeczytasz w artykule o kuchni ukraińskiej.

Warianty regionalne

Podstawą kutii są ziarna pszenicy lub jęczmienia ugotowane w wodzie i zmieszane z miodem. W niektórych regionach rezygnuje się z maku i podaje samo ziarno z kompotem z suszu, a w innych zamiast pszenicy używa się ryżu. Kutia znana jest też poza Ukrainą – w Polsce przygotowuje się ją głównie na wschodzie kraju, przy granicy z Ukrainą i Białorusią.

Najczęstsze pytania o kutię

Z czego robi się ukraińską kutię?

Z ugotowanych ziaren pszenicy, zmielonego maku, miodu, orzechów (włoskich, laskowych, migdałów) oraz suszonych owoców i rodzynek. W niektórych regionach pszenicę zastępuje się jęczmieniem lub ryżem.

Kiedy na Ukrainie je się kutię?

Przede wszystkim w Wigilię, jako pierwsze z dwunastu dań. Od reformy kalendarza w 2023 r. większość Ukraińców świętuje Boże Narodzenie 25 grudnia, więc kutia trafia na stół wieczorem 24 grudnia. Podaje się ją też na Szczedryj Wečir, w wieczór przed Chrztem Pańskim oraz na stypy.

Czy kutia musi zawierać mak?

Nie. Mak jest typowym dodatkiem, ale w niektórych regionach kutię robi się bez niego, z samego ziarna i suszu.

Dlaczego kutię rzucano w sufit?

Według dawnego zwyczaju liczba ziaren, które przykleiły się do sufitu, zapowiadała liczbę rojów pszczół i przychówek zwierząt w nowym roku.