Religia na Ukrainie – wyznania i Kościoły
Opublikowano:
Aktualizacja:
Ukraina jest krajem w przeważającej mierze prawosławnym: według sondażu KIIS z 2022 r. ok. 72% mieszkańców deklaruje prawosławie, 8% to grekokatolicy, a ok. 10% nie utożsamia się z żadną religią. Największym Kościołem jest dziś Prawosławna Cerkiew Ukrainy (PCU), powołana w grudniu 2018 r., a znaczenie Cerkwi związanej z Patriarchatem Moskiewskim od 2022 r. gwałtownie spadło.
Ukraina - Kijów | Przepieknie zdobiona Cerkiew św. Michała (Kiev, Ukraine by VasenkaPhotography na licencji CC BY 2.0)
Struktura wyznaniowa (KIIS, 2022)
| Wyznanie | Odsetek mieszkańców |
|---|---|
| Prawosławna Cerkiew Ukrainy (PCU) | 54% |
| Ukraińska Cerkiew Prawosławna (dawniej Patriarchatu Moskiewskiego) | 4% |
| Prawosławni bez wskazania Cerkwi | 14% |
| Grekokatolicy | 8% |
| Rzymscy katolicy | 1% |
| Protestanci | 2% |
| Inne wyznania | 5% |
| Niewierzący | 10% |
Jeszcze w czerwcu 2021 r. do Cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego przyznawało się 18% badanych – spadek do 4% to efekt pełnoskalowej inwazji Rosji.
Prawosławie na Ukrainie
Przez lata prawosławie na Ukrainie było podzielone na trzy odłamy: Ukraińską Cerkiew Prawosławną Patriarchatu Kijowskiego, Ukraińską Autokefaliczną Cerkiew Prawosławną (obie uznawane za niekanoniczne) oraz Ukraińską Cerkiew Prawosławną Patriarchatu Moskiewskiego.
15 grudnia 2018 r. sobór zjednoczeniowy połączył dwie pierwsze wspólnoty oraz część parafii Patriarchatu Moskiewskiego w Prawosławną Cerkiew Ukrainy. 5 stycznia 2019 r. patriarcha Konstantynopola podpisał tomos o jej autokefalii. W sierpniu 2024 r. ukraiński parlament przyjął ustawę zakazującą działalności organizacji religijnych powiązanych z Rosyjską Cerkwią Prawosławną.
Najważniejsze świątynie prawosławne zobaczysz w Kijowie – to m.in. Sobór Mądrości Bożej z XI w. i złotokopułowy Klasztor św. Michała Archanioła.
Katolicy obu obrządków
Grekokatolicy, czyli wierni Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, żyją głównie na zachodzie kraju – w Galicji i na Zakarpaciu. Kościół ten powstał po unii brzeskiej w 1596 r., kiedy prawosławni w Rzeczypospolitej uznali zwierzchnictwo papieża, zachowując własną strukturę i obrządek bizantyjski; jego księża mogą zawierać małżeństwa. W 1946 r. władze sowieckie wcieliły go siłą do Cerkwi rosyjskiej, a pierwsze wspólnoty zarejestrowano ponownie pod koniec listopada 1988 r. Od 23 marca 2011 r. Kościołem kieruje arcybiskup większy kijowsko-halicki Światosław Szewczuk; według polskiej Wikipedii w 2015 r. miał ok. 4,6 mln wiernych i ok. 3240 parafii, głównie w zachodniej Ukrainie. Ich najważniejszą świątynią historyczną jest Sobór Świętego Jura we Lwowie. Rzymskich katolików jest ok. 1%; wielu z nich ma polskie korzenie, a symbolem tej wspólnoty jest lwowska Katedra Łacińska.
Protestanci na Ukrainie
Protestanci stanowią ok. 2% mieszkańców według sondażu KIIS z 2022 r. Należą do nich baptyści, zielonoświątkowcy i ewangelicy; według angielskiej Wikipedii w 2016 r. zarejestrowano na Ukrainie 9799 grup protestanckich.
Mniejszości wyznaniowe
Według zestawienia w angielskiej Wikipedii muzułmanie stanowią ok. 0,9% mieszkańców, a wyznawcy judaizmu ok. 0,4%; liczbę osób pochodzenia żydowskiego szacuje się na 100–300 tys. Buddyści, hinduiści i wyznawcy religii rodzimych to po ok. 0,1%.
W ogólnokrajowych sondażach KIIS z lat 2020–2022 odsetek muzułmanów i żydów był bliski zera; badanie Centrum Razumkowa z 2018 r. szacowało muzułmanów na 1,1%, a żydów na 0,4%. Muzułmanie to przede wszystkim Tatarzy krymscy – przed rosyjską okupacją stanowili ok. 25% mieszkańców Krymu – oraz społeczności w Donbasie i dużych miastach. Więcej o tych grupach przeczytasz w artykule Mniejszości narodowe na Ukrainie.
Ukraina | Synagoga w Żółkwi (by Bo&Ko na licencji CC BY-SA 2.0)
Najczęstsze pytania o religię na Ukrainie
Jaka religia dominuje na Ukrainie?
Prawosławie: w sondażu KIIS z 2022 r. ok. 72% mieszkańców deklarowało wyznanie prawosławne, z czego 54% wskazało Prawosławną Cerkiew Ukrainy. Grekokatolicy to 8%, rzymscy katolicy 1%, a ok. 10% badanych nie utożsamia się z żadną religią.
Czym jest Prawosławna Cerkiew Ukrainy?
Cerkwią autokefaliczną powołaną na soborze zjednoczeniowym 15 grudnia 2018 r. Tomos o autokefalii podpisał patriarcha Konstantynopola 5 stycznia 2019 r., a jej zwierzchnikiem jest metropolita Epifaniusz.
Czym różnią się grekokatolicy od rzymskich katolików?
Grekokatolicy uznają zwierzchnictwo papieża, ale zachowują obrządek bizantyjski, a ich księża mogą być żonaci. Największe skupiska mają na zachodzie Ukrainy.