Askania Nowa – step, który nie zna pługa

Askania Nowa to rezerwat biosfery w obwodzie chersońskim na południu Ukrainy, w którym zachował się jeden z ostatnich w Europie fragmentów stepu nigdy nietkniętego pługiem (raz zaorany step nie wraca już do pierwotnego stanu). Rezerwat założył w 1898 r. Friedrich Falz-Fein, a od 1984 r. należy do światowej sieci rezerwatów biosfery UNESCO; obejmuje dziewiczy step, park dendrologiczny i ogród zoologiczny.

Stan na 2026: Askania Nowa od marca 2022 r. znajduje się pod okupacją rosyjską. Zwiedzanie nie jest możliwe, a rezerwat poniósł poważne straty w populacjach zwierząt i w wyniku pożarów stepu. Polskie MSZ odradza wszelkie podróże na Ukrainę. Informacje praktyczne poniżej mają charakter archiwalny.

Ukraina | Rezerwat biosfery Askania Nowa (Аскания-Нова, зоопарк by Oleksandr Byelkin na licencji CC BY-SA 2.0)

Muzeum pod gołym niebem

Jest to swego rodzaju muzeum pod odkrytym niebem: zachowały się tutaj pojedyncze stare kurhany i kamienne scytyjskie baby – antropomorficzne bloki skalne lub posągi o wysokości 1-4 m, przedstawiające wojowników albo kobiety, wykonane przez rzeźbiarzy z VI–III w. p.n.e. Cały rezerwat zajmuje ok. 33 tys. ha, a step przylega do parku leśnego ze sztucznymi stawami i kanałami, gdzie żyje wiele gatunków zwierząt i ptaków. W stepie askańskim rośnie ponad 400 gatunków traw i innych roślin.

Flora rezerwatu

Pod koniec kwietnia zakwitają tulipany, potem kosaćce, traganki, hiacynty, jaskry. W maju – goździki, rumianki. Latem step otulony srebrną mgłą ostnic przelewa się falami przy najmniejszym powiewie wiatru. Przy norkach susłów rozrastają się szaro-niebieskie kurtyny bylic. Park leśny ma powierzchnię ok 200 ha. Zdecydowanie różni się od dzikiego obszaru stepowego. Jest zorganizowany według ścisłego planu, rośnie w nim ok. 150 gatunków i odmian drzew i krzewów. Klon ostrolistny, krymska sosna, piramidalne i kolumnowe dęby, jałowce, wiąz, jesion, świerk, akacja, a nad wodą – wierzby płaczące. Centrum parku stanowi malowniczy staw.

Fauna rezerwatu

Na terenie rezerwatu można spotkać przedstawicieli ponad 60 gatunków ptaków. W stepie gniazduje 16 gatunków, wiele bywa tu przelotem. W parku leśnym jest ok. 40 gatunków, a przy zbiornikach wodnych ok. 30 gatunków ptaków. Wiosną słychać głosy łabędzi krzykliwych. Są tu białe i czarne łabędzie, flamingi, żurawie, dropie, strepety, kuropatwy, wiele gatunków skowronków. Orzeł stepowy jest rzadkim gościem, częściej można spotkać błotniaka stepowego lecącego nisko nad ziemią. W wolierach hodowane są strusie afrykańskie, emu, nandu, dropie, bażanty, pawie, koronniki, orły stepowe, papugi.

W ogrodzie zoologicznym rezerwatu występuje unikatowa kolekcja zwierząt: zebry, wielbłądy, antylopy, jelenie. Na stepie pasą się lamy, szkockie pony, tarpany, amerykańskie bizony, afrykańskie bawoły, suhaki – najstarsze kopytne, rówieśnicy mamutów. Mnóstwo małych zwierząt: myszy, chomiki, są też gryzonie z rodziny skoczkowatych, kuny, łasice, spotyka się też gronostaje.

O innych chronionych obszarach kraju przeczytasz w artykule Parki narodowe Ukrainy, a o zwierzętach stepu – w tekście Świat zwierzęcy Ukrainy.

Zwiedzanie i dojazd (informacje archiwalne, sprzed 2022 r.)

Rezerwat „Askania Nowa” znajduje się w obwodzie chersońskim, w rejonie kachowskim. Przed wojną można go było zwiedzać od 12 kwietnia do 10 listopada w godzinach od 8 do 17, a na pełne poznanie rezerwatu warto było przeznaczyć około dwóch dni.

Ukraina | Ogród zoologiczny, Askania Nowa (Аскания-Нова, зоопарк by Oleksandr Byelkin na licencji CC BY-SA 2.0)

Rodzaje wycieczek

W ofercie rezerwatu były m.in. 2,5-godzinne wycieczki po parku botanicznym, parku zoologicznym i stepie (grupy 10–15 osób) oraz 3-godzinna przejażdżka pojazdem konnym do Doliny Czapelskiej. Podawane wcześniej ceny biletów (od 10 do 120 hrywien, stan z ok. 2013 r.) są dziś nieaktualne.

Dojazd

Najbliższe stacje kolejowe to Nowa Kachowka, Armiańsk i Kałanczak, skąd do Askanii kursowały marszrutki i autobusy.

Najczęstsze pytania

Czy można dziś zwiedzać Askanię Nową?

Nie. Od marca 2022 r. rezerwat jest pod okupacją rosyjską, a zwiedzanie nie jest możliwe. Polskie MSZ odradza podróże na Ukrainę; opisy tras i godzin w tym artykule są archiwalne.

Co wyróżnia Askanię Nową?

Rezerwat obejmuje ok. 33 tys. ha, w tym dziewiczy step, który nigdy nie został zaorany, park dendrologiczny i ogród zoologiczny. Od 1984 r. należy do światowej sieci rezerwatów biosfery UNESCO.

Kiedy w Askanii Nowej kwitł step?

Pod koniec kwietnia zakwitały tulipany, a w maju goździki i rumianki. Latem step zdobiły fale srebrzystych ostnic.