Kanion w Bukach – czy to na pewno jest Ukraina?

Kanion w Bukach to wyżłobiony w granitach przełom rzeki Górski Tikicz we wsi Buki w obwodzie czerkaskim, ok. 180 km od Kijowa. Ma około 5 km długości, do 20 m głębokości i 20–40 m szerokości, a przy wejściu do niego rzeka tworzy wodospad Wyr. Widząc jego zdjęcia, wielu turystów pyta: „Czy to naprawdę jest na Ukrainie?”

Ukraina | Kanion ma około 5 km długości (CNV000012 by tuyddatygl na licencji CC BY-SA 2.0)

Piękno przyrody Kanionu w Bukach

Chociaż Buki, osiedle typu miejskiego w dawnym rejonie mańkowskim (od 2020 r. rejon humański) w obwodzie czerkaskim, jest bardzo stare (pierwsze wzmianki o nim pochodzą z 1515 r.), to nie jego architektoniczne pamiątki stanowią główną atrakcję, ale otaczająca je przyroda, a przede wszystkim kanion Górskiego Tikicza (ukr. Гірський Тікич). Sama rzeka ma 167 km długości, płynie przez obwód winnicki i czerkaski, a jej koryto przecinają progi i wodospady.

Jak duży jest kanion i z czego powstał?

Sam kanion jest stosunkowo niewielki. Angielska Wikipedia podaje ok. 5 km długości, a ukraińska – ok. 2,5 km, więc przed wyjazdem nie traktuj tych liczb jako pewnika. Według ukraińskich opisów początek kanionu leży ok. 800 m poniżej zapory Buckiej Elektrowni Wodnej. Niezwykle malownicze skaliste twory tej okolicy mają ścisły związek z tzw. tarczą ukraińską, czyli wielką jednostką geostrukturalną Europy, w której krystalicznym podłożu znajdują się warstwy liczące ponad 3 mld lat. Skały tworzące tarczę – granity i granitoidy – są bardzo trwałe, dlatego rzeki potrzebowały niejednej setki milionów lat, aby wyżłobić sobie w nich drogę. Woda drąży skałę, wolno ale skutecznie, i tak wydrążyła koryto dla Górskiego Tikicza. Wiek doliny tej rzeki przewyższa dziesiątki razy wiek doliny Dniepru. Kanion ma głębokość do 20 m i szerokość miejscami 20-40 m. Jego fragment nazwano na cześć wybitnego ukraińskiego geologa „Skałą Rodionowa”. Przed wejściem do kanionu wody Górskiego Tikicza szybko zsuwają się po blokach granitu tworząc wodospad Wyr. Obok niego jeszcze w XIX wieku zbudowano duży młyn wodny, z którego zachowały się tylko fragmenty.

Skalna brama i „ukraiński Stonehenge”

Odcinki Tikicza w tych okolicach często przypominają górską rzekę, dlatego i nazywają go „górskim”. Najbardziej malownicze krajobrazy można podziwiać w okolicy wsi Buki.

W jednym miejscu skały wznoszą się wąską ścianą, miejscami grubości zaledwie metra, tworząc prawdziwą bramę. Na wierzchołku skały leży na skos ogromny kamień. Wygląda, jakby położyli go tam ludzie – taki ukraiński Stonehenge. Inne miejsce, które zasłużyło na to miano, opisujemy w artykule „Ukraiński Stonehenge”, a więcej przyrodniczych atrakcji kraju znajdziesz w tekście Rzeki i jeziora na Ukrainie.

Ochrona przyrody i co można tu robić

Kanion ma status kompleksowego pomnika przyrody o znaczeniu lokalnym – decyzją komitetu wykonawczego obwodu czerkaskiego nr 288 objęto go ochroną 13 maja 1975 r., a strefa ochronna liczy ok. 80 ha. Skały budują proterozoiczne granity sprzed ok. 2 mld lat. Według ukraińskich opisów to także strefa rekreacyjna: odsłonięte granitowe ściany wykorzystują wspinacze, a podczas wezbrań rzeką organizuje się spływy kajakowe. Kanion warto połączyć z wizytą w innych miejscach obwodu czerkaskiego, np. w Chołodnym Jarze opisanym w tekście o dębie Maksyma Żeleźniaka.

Jak dojechać do Kanionu w Bukach z Kijowa?

Miejscowość Buki znajduje się ok. 180 km od Kijowa. Dojechać tam można trasą odeską do Żaszkowa, a potem przez Ochmatów i Czerwony Kut. Przed wyjazdem sprawdź aktualne ostrzeżenia MSZ – w Ukrainie trwa wojna.

Ukraina | Kanion ma głębokość do 20 m i szerokość miejscami 20-40 m (Buky Canyon, Ukraine by Kiyanka, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)

Najczęstsze pytania o Kanion w Bukach

Gdzie leży Kanion w Bukach?

W osiedlu Buki nad rzeką Górski Tikicz w obwodzie czerkaskim, w środkowej Ukrainie, ok. 180 km od Kijowa. Rzeka tworzy tu przełom w granitach tarczy ukraińskiej.

Jak długi i głęboki jest Kanion w Bukach?

Źródła podają różne wartości: angielska Wikipedia ok. 5 km długości, do 20 m głębokości i 20–40 m szerokości, ukraińska ok. 2,5 km długości i skały wysokie do ok. 30 m. Przy wejściu do kanionu leży wodospad Wyr.

Czy kanion jest objęty ochroną?

Tak. Od 13 maja 1975 r. jest kompleksowym pomnikiem przyrody o znaczeniu lokalnym, ze strefą ochronną o powierzchni ok. 80 ha.

Co można robić w Bukach?

Oglądać granitowe ściany i wodospad, wspinać się po skałach, a podczas wezbrań wody – spływać kajakiem. Przed planowaniem wyjazdu sprawdź aktualne ostrzeżenia MSZ.