Wrześniowy Festiwal Barszczu
Opublikowano:
Aktualizacja:
Festiwal Barszczu to święto kulinarne organizowane we wrześniu w Borszczowie – niewielkim mieście na Podolu (obwód tarnopolski), którego nazwa brzmi jak nazwa najsłynniejszej ukraińskiej zupy. Na centralnym placu miejscowe gospodynie rywalizują w gotowaniu barszczu według własnych receptur, a miasto staje się na ten czas stolicą ukraińskiej gastronomii. Od 2022 r. kultura gotowania barszczu ukraińskiego figuruje na liście niematerialnego dziedzictwa UNESCO wymagającego pilnej ochrony.
Ukraina | Na Ukrainie nawet czerwony barszcz może mieć swoje święto (borscht served by liz west na licencji CC BY 2.0)
Ukraińskie miasto o intrygującej nazwie Borszczów (Борщів) leży na Podolu w obwodzie tarnopolskim.
Początki miasta sięgają XII wieku – już wtedy istniała tutaj umocniona osada należąca do Księstwa Galicyjsko-Wołyńskiego. Od XIV stulecia przeszła ona pod władanie królów polsko-litewskich. Pierwsza pisana wzmianka o Borszczowie i jego właścicielach, Dudzińskich, pochodzi z 1456 roku. W 1629 r. Borszczów uzyskał prawa miejskie.
Nazwa miasta pochodzi prawdopodobnie od występujących w tym regionie wysokich roślin z rodziny baldaszkowatych (barszcz), których młode liście i łodygi używane są w lokalnej kuchni do zup i sałatek.
Ukraina | Borszczów (Борщев) – Dom Ludowy (Народный дом) (Borshchiv culture house 1 by V1snyk, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)
Nieco inną etymologię nazwy miasta prezentują nam tutejsze legendy. Jedna z nich, nieco mroczna i krwawa, opowiada o rezolutnej gospodyni i nietypowym zastosowaniu kubła barszczu:
Kiedy Turcy zajęli to niepozorne miasteczko, zapragnęli skosztować miejscowej kuchni. Jedna z gospodyń ugotowała im duży gar barszczu, jednak Turkom cały czas coś nie smakowało. Wreszcie zdenerwowana kucharka uderzyła ich atamana czerpakiem po głowie i utopiła w barszczu. Stąd też nazwa miasteczka – Barszczów.
Festiwal Barszczu w Borszczowie
Festiwal Barszczu (Борщів) w 2011 r. odbył się w dniach 17 i 18 września. W ramach imprezy zorganizowano konkurs-wystawę gotowania barszczu, podczas którego każda wieś regionu przedstawiała gościom do oceny tę aromatyczną zupę przyrządzoną według własnej receptury. Każdy smakosz znalazł tu coś dla siebie – w 2011 r. doliczono się aż 50 różnych odmian tej potrawy. Jak przygotować tę zupę w domu, opisujemy w artykule Barszcz ukraiński – prawdziwy smak Ukrainy, a więcej regionalnych potraw znajdziesz w tekście o kuchni ukraińskiej.
W lipcu 2022 r. UNESCO wpisało kulturę gotowania barszczu ukraińskiego na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego wymagającego pilnej ochrony, uznając to za przypadek skrajnie pilny ze względu na skutki wojny dla społeczności, które tę tradycję pielęgnują.
Co jeszcze zobaczyć w Borszczowie?
Miasto leży w rejonie czortkowskim obwodu tarnopolskiego, na wysokości ok. 290 m n.p.m. W 2017 r. liczyło 11 077 mieszkańców. Do najważniejszych zabytków należą:
- Dom Ludowy (Narodnyj Dim), w którym działa muzeum regionalne,
- kościół Świętej Trójcy z 1763 r., stojący na miejscu dawnego zamku chroniącego przed najazdami tatarskimi,
- pomnik Adama Mickiewicza z 1898 r. obok kościoła,
- prawosławna kaplica z 1886 r.
W Borszczowie działało też przed wojną polskie gimnazjum (od 1909 r.), a z miasta pochodzi m.in. generał Bolesław Duch.
Barszcz w tradycji i dziś
UNESCO opisuje barszcz ukraiński jako wielowiekową potrawę na bazie wywaru z buraków ćwikłowych, buraków cukrowych lub kwasu buraczanego, występującą w licznych regionalnych odmianach. Wiedzę o jego gotowaniu przekazuje się w rodzinach z pokolenia na pokolenie, a barszcz ma też funkcję obrzędową – na Podolu trzeci dzień wesela nazywano dawniej „odwiedzinami synowej na barszcz”. Według UNESCO od lutego 2022 r. wojna zakłóca przekazywanie tej tradycji przez przesiedlenia i utratę dostępu do lokalnych warzyw. Organizacja wpisała ją na listę dziedzictwa wymagającego pilnej ochrony w 2022 r.
Czy festiwal w Borszczowie odbywa się obecnie, nie udało się nam potwierdzić; daty z 2011 r. nie są aktualnym terminarzem, a w czasie wojny imprezy bywają odwoływane (stan na 2026).
Najczęstsze pytania o Festiwal Barszczu
Gdzie odbywa się Festiwal Barszczu?
W Borszczowie, w obwodzie tarnopolskim na Podolu. W 2011 r. trwał 17 i 18 września.
Skąd nazwa miasta Borszczów?
Prawdopodobnie od barszczu – rośliny z rodziny baldaszkowatych rosnącej w regionie. Lokalna legenda wiąże ją z gospodynią, która utopiła w garnku barszczu tureckiego atamana.
Czy barszcz ukraiński jest na liście UNESCO?
Tak. W 2022 r. kultura gotowania barszczu ukraińskiego została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa wymagającego pilnej ochrony.