Region Wschodniej Anatolii
Opublikowano:
Aktualizacja:
Region Wschodniej Anatolii to najwyżej położona i najsłabiej zaludniona część Turcji: wyżyny i góry między Malatyą a granicami z Armenią, Iranem i Gruzją. Wznosi się tu najwyższy szczyt kraju, Ararat (tur. Ağrı, 5137 m), i leży największe jezioro Turcji, Van. Najcenniejsze zabytki regionu to ruiny ormiańskiej stolicy Ani koło Karsu (lista UNESCO od 2016 r.) i pałac Ishaka Paszy w Doğubayazıt.
Turcja | Wan (Van) największe i najgłębsze jezioro Turcji (Turkey 597 by SaraYeomans na licencji CC BY 2.0)
Przez region przebiegają uskoki tektoniczne, czyniące ze wschodniej Anatolii obszar podatny na trzęsienia ziemi. Region podzielony jest na 14 prowincji. To jeden z siedmiu regionów geograficznych Turcji – sąsiaduje m.in. z Regionem Czarnomorskim i Regionem Południowo-Wschodniej Anatolii.
Klimat i przyroda
Klimat jest tu ostry, kontynentalny. Lato jest gorące na nizinach i chłodne na wyżynach; trwa krótko. Zimy są długie, mroźne i śnieżne. W regionie występują również obszary z łagodnym mikroklimatem.
Na wschodzie znajduje się 11% wszystkich lasów Turcji. Żyją tu liczne gatunki zwierząt, a wśród tych udomowionych prym wiedzie biały kot Van o odmiennie zabarwionych oczach oraz nietypowym dla kotów zamiłowaniu do wody.
Turcja | Ararat – najwyższy szczyt Turcji (Ağrı Dağı (Ararat) by Jean & Nathalie na licencji CC BY 2.0)
Od morelowej Malatyi po zabytkowy Erzurum
Nazwa „Malatya” wywodzi się z języków dawnych mieszkańców Anatolii. Choć oznacza ona „miasto miodu”, Malatya jest znana przede wszystkim z moreli. Jest pod tym względem liderem światowym – według szacunków stąd pochodzi większość światowej produkcji suszonych moreli (więcej w artykule o tureckich morelach). W lipcu organizowany jest Festiwal Moreli. Miasto mocno ucierpiało w trzęsieniu ziemi z 6 lutego 2023 r. i wciąż jest odbudowywane.
Na wschód od Malatyi leży Harput. Dziś w tym dawnym centrum kulturalnym, niemal opustoszałym na rzecz założonego obok w XIX w. Elazığ, można podziwiać cytadelę z czasów ormiańskich i seldżuckie meczety.
Na południowy wschód od miasta leży piękne, tchniące spokojem jezioro Hazar, z którego źródła bierze rzeka Tygrys.
Erzincan to miasto słynne z niezwykle dekoracyjnego rękodzieła z miedzi.
Niedaleko, w Tercan, zobaczymy XII-wieczne mauzoleum Mama Hatun, władczyni tureckiej z dynastii Saltukidów. Na południowy zachód od Erzincanu, nad Eufratem, leży z kolei pełne zieleni miasteczko Kemaliye, ze świetnie zachowanymi budynkami osmańskimi.
Zabytki Erzurum ilustrują bogatą historię miasta. Znajdziemy tu m.in. bizantyjską fortecę i mury obronne, budynki seldżuckie oraz budownictwo osmańskie.
Turcja | Ahtamar – jedna z wysp Jeziora Van (DSC05060 by Bryce Edwards na licencji CC BY 2.0)
Pogranicze armeńskie
Kars nosi znamiona wpływów różnych kultur. Warto tu zobaczyć m.in. fortecę seldżucką, średniowieczny kościół ormiański oraz niespotykane w innych częściach Turcji domy w stylu rosyjskim.
Ok. 45 km od Karsu, przy wsi Ocaklı na samej granicy z Armenią, leżą ruiny Ani – średniowiecznej stolicy ormiańskiego królestwa Bagratydów, nazywanej „miastem tysiąca i jednego kościoła”. Zachowały się tu katedra, kościoły, meczet seldżucki i mury obronne; od 2016 r. stanowisko jest wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Ozdobą Cildir (Çıldır) jest przepiękne, górskie jezioro, a z centrum sportów zimowych słynie położony wśród lasów sosnowych Sarikamis (Sarıkamış).
Biblijna góra Ararat jest doskonale widoczna z żyznych równin prowincji Iğdır. Niedaleko miasta Iğdır warto zobaczyć monumenty skalne pozostawione przez starożytnych Urartyjczyków, zabytki seldżuckie oraz XIV-wieczne grobowce władców turkmeńskiego państwa Karakoyunlu.
W okolicach Doğubayazıt zobaczyć trzeba imponujący pałac Ishaka Paszy, budowany przez 99 lat, który łączy w sobie wpływy perskie, osmańskie i seldżuckie. Niedaleko znajdziemy też kolejne zabytki urartyjskie.
Turcja | Wschodnioanatolijskie krajobrazy (Turkish Visitors on Akdamar Island - Lake Van - Turkey - 02 by Adam Jones na licencji CC BY 2.0)
Nad jeziorem Van
Okolice jeziora Van kryją pamiątki po różnych ludach zamieszkujących niegdyś te tereny. Warto zobaczyć zwłaszcza wyspę Akdamar z jej unikalnym kamiennym kościołem z X w.
Samo miasto Van przykuwa wzrok wspaniałą cytadelą z IX w. Znane jest też, podobnie jak Kars, z ręcznej produkcji kilimów.
Wspaniałe zabytki osmańskie i seldżuckie zobaczymy m.in. w Muş i Bitlis. Bingöl zachwyca natomiast cudami natury, przede wszystkim licznymi jeziorami polodowcowymi.
Jak dojechać i kiedy jechać
Najszybciej do regionu dostaniemy się samolotem – lotniska mają m.in. Erzurum, Kars, Van i Malatya, a połączenia krajowe prowadzą głównie przez Stambuł i Ankarę. Bardziej malowniczą opcją jest pociąg Doğu Ekspresi (Ekspres Wschodni), który codziennie kursuje z Ankary do Karsu przez Kayseri, Sivas, Erzincan i Erzurum; podróż trwa ok. 32 godzin (stan na 2026). Kilka razy w tygodniu jeździ też droższa wersja turystyczna z dłuższymi postojami na zwiedzanie. Więcej o połączeniach w artykule Transport w Turcji.
Ze względu na długie, mroźne zimy najlepsza pora na zwiedzanie to okres od czerwca do września; zimą przyjeżdżają tu głównie narciarze (Sarıkamış, Palandöken koło Erzurum). Przed wyjazdem w rejony przygraniczne warto sprawdzić aktualne komunikaty MSZ.
Najczęstsze pytania
Co warto zobaczyć we Wschodniej Anatolii?
Najważniejsze punkty to ruiny Ani koło Karsu (UNESCO), pałac Ishaka Paszy w Doğubayazıt z widokiem na Ararat, wyspa Akdamar z X-wiecznym kościołem ormiańskim na jeziorze Van, twierdza w Van, zabytki Erzurum oraz Harput koło Elazığ.
Jak dojechać do Karsu?
Do Karsu można dolecieć (przesiadka zwykle w Stambule lub Ankarze) albo dojechać pociągiem Doğu Ekspresi z Ankary. Pociąg jedzie codziennie, a podróż trwa ok. 32 godzin, z miejscami siedzącymi, kuszetkami i wagonami sypialnymi.
Kiedy najlepiej jechać do Wschodniej Anatolii?
Latem, od czerwca do września – wtedy przełęcze są przejezdne, a na wyżynach jest przyjemnie chłodno. Zimy są tu długie i bardzo mroźne, co sprzyja jedynie narciarstwu, np. w Sarıkamış i Palandöken.