Morelowy zawrót głowy, czyli słodki przysmak z Turcji

Turcja jest największym producentem moreli na świecie – w 2023 r. zebrano tu ok. 750 tys. ton, czyli mniej więcej 20% światowych zbiorów. Centrum tureckiej uprawy jest Malatya we wschodniej Anatolii, słynąca przede wszystkim z suszonych moreli. Morele potrzebują dużej ilości światła i ciepła.

Turcja | Suszone morele na straganie w Malatyi, tureckiej stolicy moreli (Dried apricots - Malatya kuru kayısı 01 by Zeynel Cebeci, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)

Skąd pochodzą morele i kto je uprawia najwięcej?

Ten soczysty, mięsisty owoc o pomarańczowej skórce z lekkim rumieńcem został udomowiony w Azji Środkowej i Chinach, a stamtąd trafił do Azji Zachodniej, Europy i Afryki Północnej. Łacińska nazwa Prunus armeniaca odwołuje się do Armenii, choć badania genetyczne wskazują na inne miejsce udomowienia. Obecnie uprawia się je w wielu krajach Europy.

Choć morela nie pochodzi z Turcji, to właśnie ten kraj jest dziś jej największym producentem. Według danych FAO w 2023 r. świat zebrał ok. 3,7 mln ton moreli, z czego Turcja – 750 tys. ton (ok. 20%).

Kraj	Zbiory moreli w 2023 r.
Turcja	750 tys. ton
Uzbekistan	ok. 500 tys. ton
Iran	ok. 318 tys. ton
Włochy	ok. 207 tys. ton

Dlaczego Malatya nazywana jest morelową stolicą Turcji?

Tureckim miastem, które zasługuje na miano „morelowego”, jest Malatya w Anatolii Wschodniej, nazywana „Krainą Moreli” (Kayısı Diyarı). Według Wikipedii prowincja daje ok. 50% tureckich moreli świeżych i ok. 95% suszonych, a w skali świata – 10–15% zbiorów moreli świeżych i 65–80% produkcji moreli suszonych. Jedną z podstawowych odmian regionu jest Hacıhaliloğlu.

Morele zajmują ważne miejsce w kuchni regionu i spotkamy je w wielu daniach – od mięsnych kebabów po słodkie desery. Owoce suszą się w słońcu, a kuliste, pomarańczowe morele na straganach to częsty widok. Od 1978 r. w lipcu w Malatyi odbywa się festiwal moreli z koncertami, zawodami sportowymi i konkursami moreli.

Morele jada się na surowo, w formie suszonej i w postaci przetworów, np. dżemów, ciast i nadzień. Miasto obsługuje lotnisko Erhaç, ok. 26 km na zachód od centrum. Więcej o tej części kraju piszemy w artykule o regionie Wschodniej Anatolii.

Turcja | Drzewo morelowe dorasta zwykle do ok. 8 m wysokości (by olvasmm0 na licencji Pixabay)

Co zawierają suszone morele i ile mają kalorii?

Suszenie odbiera owocom większość wody (w suszonych morelach jest jej ok. 31%, w świeżych ok. 86%), dlatego są znacznie bardziej kaloryczne od świeżych i najlepiej jeść je z umiarem, np. jako przekąskę zamiast słodyczy. Według Wikipedii 100 g suszonych moreli dostarcza ok. 240 kcal i 63 g węglowodanów (w tym 53 g cukrów), a także pokrywa ok. 29% dziennego zapotrzebowania na witaminę E, 38% na miedź i 39% na potas.

Suszone morele to też jedna z najpopularniejszych jadalnych pamiątek z Turcji – najtaniej kupimy je na bazarach, gdzie sprzedaje się je na wagę, obok suszonych fig i rodzynek.

Turcja | Suszone owoce na targu w Malatyi (by AKIN HOS na licencji FreeImages)

Wartość odżywcza suszonych moreli (w 100 g)

Składnik	Ilość
Energia	ok. 240 kcal
Węglowodany	63 g
w tym cukry	53 g
Witamina E	29% dziennego zapotrzebowania
Miedź	38% dziennego zapotrzebowania
Potas	39% dziennego zapotrzebowania

Skład konkretnych produktów może się różnić, dlatego sprawdzaj etykietę.

Najczęstsze pytania o morele z Turcji

Skąd pochodzą najsłynniejsze tureckie morele?

Z Malatyi w Anatolii Wschodniej. Prowincja daje ok. 95% tureckich moreli suszonych, a w skali świata 65–80% produkcji moreli suszonych.

Ile moreli produkuje Turcja?

W 2023 r. ok. 750 tys. ton, czyli ok. 20% światowych zbiorów (dane FAO). To najwięcej na świecie.

Kiedy odbywa się festiwal moreli w Malatyi?

W lipcu; od 1978 r. miasto organizuje coroczne wydarzenie z koncertami, zawodami sportowymi i konkursami moreli.

Czy suszone morele są zdrowe?

Zawierają witaminę E, miedź i potas, ale są też kaloryczne – ok. 240 kcal w 100 g, w tym 53 g cukrów – więc najlepiej jeść je z umiarem.