Safranbolu – osmańskie miasteczko z listy UNESCO

Safranbolu to miasteczko w północnej Turcji, ok. 10 km od Karabüku, słynące z ponad tysiąca świetnie zachowanych domów i budowli osmańskich, wpisanych w 1994 r. na listę UNESCO. Z Ankary dojedziemy tu autobusem w niecałe 3 godziny, ze Stambułu w ok. 7 godzin. Niepowtarzalna atmosfera tego miejsca działa niczym wehikuł czasu i przenosi nas w świat tureckiego miasta z XVII, XVIII i XIX wieku.

Turcja | Krajobrazy Safranbolu (Safranbolu by Lukas Bergstrom na licencji CC BY 2.0)

Miasto szafranu

Safranbolu położone jest w głębi Regionu Czarnomorskiego, w zachodniej jego części, w prowincji Karabük. Miasteczko znajduje się zaledwie 10 km od miasta Karabük.

Nazwa „Safranbolu” oznacza „miasto szafranu” (safran – szafran; bolu – od greckiego polis – miasto). W czasach historycznych miejsce to słynęło z uprawy szafranu (kwiatu z rodziny krokusów). Rozwinął się tu handel tą drogą przyprawą.

Również dzisiaj, w wiosce Davutobası (22 km na wschód od Safranbolu) uprawia się kwiaty szafranu i pozyskuje jeden z najlepszych gatunków tej przyprawy na świecie. Szafranu używa się również jako naturalnego barwnika, zwłaszcza do wyrabianych w tym rejonie dywanów, a także jako dodatku do miejscowego lokum (więcej o tureckich słodyczach w artykule Tureckie desery).

Długa historia miasta

Safranbolu stanowiło część historycznej prowincji Paflagonia. Dzieje tego miejsca sięgają 3000 lat przed Chrystusem. Mieszkali tu m.in. Hetyci, Frygowie, Persowie i Grecy; ziemie te należały też do hellenistycznego królestwa Pontu, a później do Rzymian, Bizantyjczyków, Seldżuków, plemion turkmeńskich i Osmanów.

W przeszłości miasto było znane m.in. pod grecką nazwą Saframpolis oraz tureckimi Taraklı Borglu, Zağfıran Bolu i Zafranbolu.

Turcja | Malownicze uliczki Safranbolu (Safranbolu evler by Kübra Kilic na licencji CC BY-ND 2.0)

W czasach osmańskich Safranbolu było ważnym postojem na szlaku karawanowym łączącym Stambuł z wybrzeżem Morza Czarnego. Handel wpłynął na wzbogacenie się miasta, które stało się jednym z ulubionych miejsc arystokracji osmańskiej. Osoby związane z sułtanem i dworem miały tam swoje rezydencje.

Domy Safranbolu

Dziś miasto słynie nie tylko z szafranu oraz delikatnych, wyjątkowo słodkich winogron, ale przede wszystkim z 1008 bardzo dobrze zachowanych, tradycyjnych budynków osmańskich. Domy Safranbolu zostały wpisane w 1994 r. na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Wśród 1008 budowli uznanych za zabytki znajdziemy m.in. 25 meczetów, 5 grobowców, 8 fontann, 5 łaźni tureckich, 3 karawanseraje, wieżę zegarową, dawny szpital, prywatne muzeum, zegar słoneczny i setki domów mieszkalnych. Znajdziemy tu również obiekty starsze niż osmańskie, w tym pozostałości osadnictwa rzymskiego.

Turcja - Safranbolu | Miasto jest pełne magicznych zakątków (Shoe Garden02 by joepyrek na licencji CC BY-SA 2.0)

Dzięki oryginalnemu, ciekawemu kształtowi domy mieszkalne w Safranbolu otrzymały miano „domów o pięciu fasadach”. Budynki reprezentują typowo osmańskie rozplanowanie, są również tradycyjnie udekorowane oraz wyposażone w sprzęty, jakich używały dawniej mieszkające tam rodziny.

Oprócz domów prywatnych warto zwrócić uwagę m.in. na meczety: Mehmeda Köprülü (XVII w.) oraz İzzeta Mehmeda Paszy (XVIII w.), karawanseraj i łaźnię Cinci Hodży (XVII w.), czy też budynek gildii szewców.

Aby zobaczyć ogólną panoramę Starego Miasta (Çarşı), najlepiej wejść na wzgórze Hıdırlık, gdzie wstęp jest bezpłatny, albo na wzgórze zamkowe. Wnętrza dawnego domu mieszkalnego można obejrzeć w Kaymakamlar Gezi Evi, domu-muzeum otwartym codziennie w godz. 9:00–17:30 (stan na 2024).

Turcja | Safranbolu wieczorową porą (Safranbolu Cami by Kübra Kilic na licencji CC BY-ND 2.0)

Jak dojechać do Safranbolu

Najwygodniej dotrzeć tu autobusem. Ze Stambułu autobusy odjeżdżają mniej więcej co godzinę, a podróż trwa ok. 7 godzin; z Ankary kursy są co kilka godzin i jadą ok. 2 godz. 45 min (stan na 2024). Autobusy dalekobieżne często kończą trasę w Karabüku lub na dworcu w nowej części Safranbolu (Kıranköy), skąd do starówki kursują minibusy i taksówki. Najbliższa stacja kolejowa jest w Karabüku, 10–15 km od miasteczka. Więcej o podróżowaniu po kraju w artykule Transport w Turcji.

Ile czasu i gdzie spać

Na spacer po starówce i najważniejsze zabytki wystarczy jeden pełny dzień, ale warto zostać na noc lub dwie, by zobaczyć miasteczko wieczorem i wybrać się do okolicznych wiosek. Najbardziej klimatycznym noclegiem są konaki – odrestaurowane domy osmańskie zamienione w pensjonaty i małe hotele z drewnianymi wnętrzami i śniadaniem w ogrodzie.

Najczęstsze pytania

Jak dojechać do Safranbolu ze Stambułu?

Najprościej autobusem – kursy odjeżdżają ze Stambułu mniej więcej co godzinę, a podróż trwa ok. 7 godzin. Autobusy dojeżdżają do Karabüku lub nowej części Safranbolu, skąd na starówkę można dostać się minibusem lub taksówką.

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie Safranbolu?

Starówkę można obejrzeć w jeden dzień, ale najlepiej zaplanować jeden lub dwa noclegi. Pozwoli to spokojnie zajrzeć do domów-muzeów, wejść na wzgórze Hıdırlık o zachodzie słońca i poczuć atmosferę miasteczka po wyjeździe wycieczek.

Dlaczego Safranbolu jest na liście UNESCO?

Miasto wpisano na listę w 1994 r. jako wyjątkowo dobrze zachowany przykład osmańskiego miasta handlowego. Ponad tysiąc zabytkowych budowli – domów, meczetów, łaźni i karawanserajów – pokazuje, jak wyglądało życie na szlaku karawanowym w XVII–XIX wieku.