Plac Swobody w Charkowie

Plac Swobody w Charkowie to jeden z największych placów w Europie: ma ok. 12 ha powierzchni (11,9 ha według ukraińskiej Wikipedii). Otaczają go konstruktywistyczne gmachy z lat 20. i 30. XX wieku, w tym słynny Derżprom, i jest najbardziej rozpoznawalnym miejscem Charkowa.

Uwaga (stan na 2026): od 2022 r. Charków jest regularnie ostrzeliwany przez Rosję, a polskie MSZ odradza podróże na Ukrainę. 1 marca 2022 r. rosyjskie rakiety poważnie uszkodziły gmach Charkowskiej Obwodowej Administracji Państwowej przy placu i okoliczne budynki.

Ukraina | Plac Swobody w Charkowie (Central Square Kharkiv Festival Preparations by Toni Birrer na licencji CC BY-ND 2.0)

Historia Placu Swobody w Charkowie

Plac Swobody (Plac Wolności) w obecnym kształcie oraz budynki dookoła niego powstały na przełomie lat 20. i 30. XX wieku. Wcześniej teren ten nazywał się Placem Weterynaryjnym. W połowie lat 20. XX w. plac otrzymał imię Feliksa Dzierżyńskiego, twórcy radzieckiej policji politycznej (Czeka), i nosił je przez dziesięciolecia.

W czasie niemieckiej okupacji plac miał dwie tymczasowe nazwy: w 1942 r. Platz der Wehrmacht, a od marca do sierpnia 1943 r. Platz der Leibstandarte SS. Obecną nazwę – Plac Swobody, czyli Plac Wolności – nadano w 1991 r., po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości.

Pomnik Lenina i jego obalenie

Na placu stanął monumentalny pomnik Lenina odsłonięty na początku lat 60. XX w. (ukraińska Wikipedia podaje 1963 r., angielska 1964 r.). Miał ok. 20 m wysokości i przez pół wieku dominował nad tą ogromną przestrzenią. 28 września 2014 r. pomnik obalili protestujący.

Jak wygląda Plac Swobody dzisiaj?

Plac Swobody ma kształt przypominający butelkę, kolbę chemiczną lub podkowę. Składa się z dwóch części: okrągłej o średnicy ok. 380 m i prostokątnej o wymiarach ok. 400 × 120 m (według angielskiej Wikipedii). Długość całego placu źródła podają różnie, od ok. 690 do ok. 960 m, a jego powierzchnia to prawie 12 hektarów. Różnica wysokości między krańcami placu przekracza 11 m.

W części południowej znajduje się wejście do Parku Szewczenki. Plac otaczają budynki powstałe w czasach ZSRR:

• Dzierżprom (Derżprom) – arcydzieło konstruktywizmu z lat 1925–1928, uznawane za pierwszy nowoczesny drapacz chmur w ZSRR (63 m do dachu, 13 pięter);
• Dom Projektów z lat 1930–1933, dziś główny gmach Uniwersytetu Karazina;
• Dom Kooperacji, którego budowę rozpoczęto w 1929 r.;
• Hotel Charków stojący u skraju placu.

Koncerty i wydarzenia

Przed wojną plac ze względu na swoją powierzchnię był miejscem dużych imprez i wydarzeń kulturalnych. 12 września 2008 r. zagrali tu Queen z Paulem Rodgersem – koncert przyciągnął ok. 350 tysięcy widzów i został wydany na DVD.

Plac Swobody po 2022 roku

1 marca 2022 r. rosyjskie rakiety poważnie uszkodziły gmach Charkowskiej Obwodowej Administracji Państwowej przy placu i okoliczne budynki. 28 października 2024 r. rosyjska bomba lotnicza uszkodziła Dzierżprom – szczegóły opisujemy w osobnym artykule. Gmach znajduje się na wstępnej liście światowego dziedzictwa UNESCO (od 2017 r.), a w 2022 r. objęto go tymczasową wzmocnioną ochroną. Przed planowaniem podróży do Charkowa sprawdź aktualne komunikaty na gov.pl/web/dyplomacja (stan na październik 2026).

Najczęstsze pytania o Plac Swobody w Charkowie

Jak duży jest Plac Swobody w Charkowie?

Ma ok. 12 ha powierzchni i należy do największych placów w Europie. Składa się z części okrągłej (ok. 380 m średnicy) i prostokątnej (ok. 400 × 120 m).

Co stoi na Placu Swobody?

Wokół placu stoją Dzierżprom, Dom Projektów (dziś gmach Uniwersytetu Karazina), Dom Kooperacji i Hotel Charków. Do 2014 r. stał tu pomnik Lenina.

Dlaczego plac nazywano kiedyś imieniem Dzierżyńskiego?

W połowie lat 20. XX w. nadano mu imię twórcy radzieckiej Czeki. Obecną nazwę plac nosi od 1991 r.