Sobór Uspieński w Charkowie

Sobór Uspieński (sobór Zaśnięcia Matki Bożej) to XVIII-wieczna świątynia na Wzgórzu Uniwersyteckim w Charkowie, przy ul. Uniwersyteckiej 11. Jej wolno stojąca dzwonnica ma 89,5 m wysokości i aż do początku XXI w. była najwyższą budowlą w mieście, a we wnętrzu od 1986 r. działa sala muzyki organowej i kameralnej.

Ukraina | Sobór Zaśnięcia Matki Bożej, Charków (by dmvl na licencji Pixabay)

Charakterystyka soboru

Obecny sobór wybudowano w latach 1771–1777 z dobrowolnych datków mieszkańców i diecezji biełgorodzkiej. Łączy cechy baroku z elementami klasycystycznymi. Świątynia stoi na Wzgórzu Uniwersyteckim, nad rzeką Łopań.

Wcześniejsze cerkwie

Na tym miejscu wcześniej stały dwie starsze świątynie: drewniana cerkiew z połowy XVII w. i murowana cerkiew z lat 1685–1687, której stan w XVIII w. się pogorszył. Obecny sobór zastąpił je w latach 70. XVIII w. Do wzniesienia Soboru Błagowieszczeńskiego w 1901 r. był główną cerkwią Charkowa.

Dzwonnica Aleksandrowska

Młodsza jest dzwonnica soboru, zwana Aleksandrowską, zaprojektowana w stylu klasycystycznym. Kamień węgielny położono w 1821 r., a prace trwały do 1844 r.; wzniesiono ją dla upamiętnienia zwycięstwa nad armią Napoleona. Na wieży zamontowano francuski zegar z tarczą o średnicy 3,7 m, a w dzwonnicy zawieszono pierwotnie dwanaście dzwonów, z których największy ważył ponad 3 tony. Aż do wybudowania nowoczesnych wieżowców na początku XXI w. ta 89,5-metrowa wieża była najwyższą konstrukcją w Charkowie.

Rola w mieście

Od 4 listopada 1846 r. sobór był główną cerkwią eparchii charkowskiej i przejął tę funkcję od Soboru Pokrowskiego. Projekt dzwonnicy prowadził Jewhen Wasyliew, profesor architektury Uniwersytetu Charkowskiego, a od 1837 r. budowę nadzorował architekt Andrij Ton. Na mury wieży zużyto ok. 3,5 mln cegieł. Zamknięty w latach 20. XX w. sobór nie służył wiernym przez dziesięciolecia; nabożeństwa wznowiono w 1990 r.

Dawne wyposażenie

Osiemnastowieczny ikonostas z pozłacanego drewna lipowego zabrano po zamknięciu świątyni do magazynu muzeum, gdzie spłonął w czasie II wojny światowej. Z dzwonnicy zdjęto wszystkie dzwony.

Sala organowa

Władze sowieckie zamknęły sobór w latach 20. XX w., a do 1929 r. rozebrano wszystkie pięć kopuł. Na dzwonnicy zamontowano wówczas antenę pierwszej radiostacji na Ukrainie. W czasach sowieckich świątynię wykorzystywano jako magazyn i biura. W latach 70. i 80. budynek odbudowano wraz z kopułami, a w 1984 r. zainstalowano w niej czeskie organy Rieger-Kloss z 3574 piszczałkami, a 1 czerwca 1986 r. otwarto tu Dom Muzyki Organowej i Kameralnej. W 2016 r. do sali dołączył drugi instrument, organy firmy Alexander Schuke z 72 rejestrami. W 2006 r. sobór zwrócono Cerkwi prawosławnej, ale koncerty odbywają się nadal – na mocy porozumienia filharmonii charkowskiej z eparchią. Wnętrze słynie ze świetnej akustyki.

Sobór w czasie wojny

2 marca 2022 r., w pierwszych dniach rosyjskiej inwazji, w budynek uderzył rosyjski pocisk; w środku schronili się wtedy cywile. Przed ewentualną wizytą w mieście trzeba sprawdzić aktualne komunikaty MSZ.

Po sąsiedzku, przy tej samej ulicy, stoi najstarsza świątynia miasta – Sobór Pokrowski z 1689 r., a nad rzeką Charkiw neobizantyjski Sobór Błagowieszczeński. Więcej o mieście przeczytasz w przewodniku po Charkowie.

Najczęstsze pytania o Sobór Uspieński

Czy w Soborze Uspieńskim odbywają się koncerty?

Przed wojną tak: od 1986 r. działał tu Dom Muzyki Organowej i Kameralnej, a po zwrocie świątyni Cerkwi w 2006 r. koncerty kontynuowano na mocy porozumienia filharmonii z eparchią. Aktualny program trzeba sprawdzić u organizatora, bo od 2022 r. Charków jest ostrzeliwany.

Jak wysoka jest dzwonnica Aleksandrowska?

Ma 89,5 m. Do początku XXI w. była najwyższą budowlą Charkowa.

Gdzie stoi sobór?

Na Wzgórzu Uniwersyteckim, przy ul. Uniwersyteckiej 11, w centrum miasta.