Sobór Błagowieszczeński, Charków

Sobór Błagowieszczeński (Sobór Zwiastowania) to najważniejsza świątynia prawosławna w Charkowie, wzniesiona w latach 1888–1901 w stylu neobizantyjskim według projektu Michaiła Łowcowa. Stoi przy Błagowieszczeńskim majdanie 1, nad rzeką Charkiw, a jego 80-metrowa dzwonnica w biało-czerwone pasy jest jednym z symboli miasta.

Ukraina (Charków) | Sobór Błagowieszczeński w Charkowie (by Alexeev_Alexey na licencji Pixabay)

Historia świątyni

Kamień węgielny pod obecny sobór położono 2 października 1888 r., a świątynię poświęcono w 1901 r. Powstała w miejscu, w którym i wcześniej znajdowały się kościoły prawosławne pod tym samym wezwaniem. Architektem świątyni był Michaił Łowcow, profesor Charkowskiego Instytutu Technologicznego. Sobór podlega Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej (historycznie związanej z Patriarchatem Moskiewskim). Budowę świątyni sfinansowano z datków zamożnych kupców i wiernych z Charkowa oraz innych miast Imperium Rosyjskiego; koszt szacuje się na ok. 400 tys. rubli, a na mury zużyto około 7 mln cegieł. Sobór był jedną z największych i najwyższych katedr Imperium. Status katedry formalnie otrzymał w 1914 r.

Wcześniejsze cerkwie na tym miejscu

Pierwsza, drewniana cerkiew Zwiastowania stanęła w tym miejscu około 1655 r. Po pożarze w 1738 r. odbudowano ją w tej samej formie. W 1789 r. wzniesiono murowaną, jednokopułową cerkiew w stylu klasycystycznym, poświęconą w 1794 r. Obecny sobór jest od niej wielokrotnie większy.

Ciężkie czasy dla świątyni i wiernych nastały wraz z przejęciem władzy przez bolszewików. Kilkakrotnie planowano zamknięcie soboru; dokonano tego w końcu w 1930 r. Władze komunistyczne używały budynku jako stajni i magazynu. Ponowne otwarcie soboru dla celów religijnych nastąpiło w 1943 r. Trzy lata później świątynia uzyskała status katedry eparchii charkowskiej.

23 stycznia 2024 r. sobór został uszkodzony podczas rosyjskiego ataku rakietowego na Charków.

Charakterystyka soboru

Sobór zbudowano w całości z cegły. Wysokość budynku (mierzona od podstawy do zwieńczenia głównej kopuły) wynosi 59 m, zaś wysokość imponującej dzwonnicy – 80 m. Dzwonnica jest zwieńczona krzyżem. Żeliwny krzyż zniszczyła w 1974 r. burza z silnym wiatrem; nowy, stalowy zamontowano w 1996 r., ale już w czerwcu 1997 r. spłonął podczas prac spawalniczych. Później wieżę odrestaurowano.

Fasada soboru ma 59 m wysokości i 34 m szerokości, a elewację zdobią charakterystyczne naprzemienne pasy czerwonej cegły i jasnego tynku. Sobór Zwiastowania może pomieścić około 4000 osób.

Wnętrza i wyposażenie

Ikonostas wykonano z białego marmuru karraryjskiego; jego autorem był moskiewski mistrz Wasilij Orłow. Dwadzieścia dziewięć głównych ikon namalował Andriej Danilewski z petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. Freski na ścianach wzorowano na dekoracji soboru św. Włodzimierza w Kijowie oraz moskiewskiej cerkwi Chrystusa Zbawiciela. Boczne ołtarze poświęcono św. Janowi Wojownikowi i św. Barbarze, kontynuując wezwania starszej cerkwi, a w dolnej cerkwi znajduje się ołtarz Wszystkich Świętych.

W soborze spoczywają relikwie m.in. św. Melecjusza Charkowskiego, przeniesione w 1948 r. z Monasteru Pokrowskiego, oraz patriarchy Konstantynopola Atanazego III Patellarosa.

Inne świątynie Charkowa

Na spacer po centrum Charkowa warto połączyć wizytę w soborze z dwoma starszymi świątyniami na Wzgórzu Uniwersyteckim: najstarszym w mieście Soborem Pokrowskim z 1689 r. oraz Soborem Uspieńskim z niemal 90-metrową dzwonnicą. Trzy świątynie tworzą w Charkowie tak zwany „złoty trójkąt” soborów.

Najczęstsze pytania o Sobór Błagowieszczeński

Kiedy zbudowano Sobór Błagowieszczeński w Charkowie?

Kamień węgielny położono 2 października 1888 r., a świątynię poświęcono w 1901 r. Projekt przygotował Michaił Łowcow.

Czy sobór można zwiedzać?

To czynna cerkiew, więc wejście zależy od nabożeństw; wchodzi się w stroju zakrywającym ramiona i kolana. Charków jest od 2022 r. regularnie ostrzeliwany, a sobór uszkodzono w styczniu 2024 r., dlatego przed podróżą trzeba sprawdzić aktualne komunikaty MSZ i dostępność obiektu.

Ile osób mieści sobór?

Około 4000 osób, co czyniło go jedną z największych świątyń Imperium Rosyjskiego.