Charków - jedno z największych miast na Ukrainie

Charków to drugie co do wielkości miasto Ukrainy – w 2022 r. liczył ok. 1,42 mln mieszkańców – położone na północnym wschodzie kraju, niedaleko granicy z Rosją. W latach 1919–1934 był stolicą radzieckiej Ukrainy, z czego do dziś zostały monumentalny Plac Swobody i konstruktywistyczny Derżprom, a także ważny uniwersytet założony w 1805 r. Miasto powstało w 1654 r. jako kozacka twierdza i już pod koniec XVII w. z błotnistej kotliny przekształciło się w prężny ośrodek handlowy.

Stan na 2026: od lutego 2022 r. Charków jest regularnie ostrzeliwany przez Rosję; według doniesień z początku 2026 r. zniszczeniu uległa ok. jedna czwarta zabudowy miasta. Polskie MSZ odradza wszelkie podróże na Ukrainę. Opisane niżej obiekty mogą być uszkodzone lub zamknięte.

Ukraina | Cerkiew Przemienienia Pańskiego w Charkowie (by Eirena na licencji Pixabay)

Historia Charkowa: od kozackiej twierdzy do stolicy Ukraińskiej SRR

W mieście i najbliższych jego okolicach zaczęły powstawać gorzelnie, fabryki słodyczy, drukarnie, zakłady tytoniowe, cegielnie itp. Z powodzeniem działały tu również banki i założony w 1805 r. uniwersytet.

Charków był od wieków miastem kosmopolitycznym. Stanowił dom nie tylko dla Ukraińców i Rosjan, ale także dla przedstawicieli wielu innych narodowości, jak choćby Żydzi, Niemcy, Tatarzy, Ormianie, Białorusini, Bułgarzy czy Grecy. Charków zamieszkiwała też dość liczna kolonia polska, którą w dużej mierze stanowili przedstawiciele inteligencji.

W czasie I wojny światowej w 1915 r. do Charkowa ewakuowano kilka tysięcy Polaków. Swoje odrodzenie miasto przeżyło w latach 1919–1934 jako stolica Ukraińskiej SRR. Powstawały tu wówczas wielkie fabryki oraz wspaniałe teatry i liczne organizacje literackie.

Po 1934 r. miasto nękane było czystkami i represjami stalinowskimi, a jego obszar stanowił pole niemiecko-sowieckich walk. Intensywną odbudowę miasta rozpoczęto w 1943 r.

Przed pełnoskalową wojną Charków liczył ok. 1,4 mln mieszkańców (szacunek z 2022 r.) i był drugim co do wielkości miastem na Ukrainie. Od 1975 r. funkcjonuje tu metro – więcej o komunikacji w artykule Charków – transport miejski.

Ukraina | Charków nocą (by Alexeev_Alexey na licencji Pixabay)

Co zwiedzić w centrum Charkowa? Plac Swobody, Derżprom i park

Sercem miasta jest słynący ze swej ogromnej powierzchni oraz nietypowego kształtu Plac Swobody. Stamtąd możemy udać się na południe do urodziwego, zielonego Parku Szewczenki.

Oprócz zabytkowych obiektów sakralnych (kościołów, soborów, synagogi) warto obejrzeć w Charkowie także inne przykłady architektury. Do najbardziej znanych należy fontanna „Lustrzany Strumień” – imponująca i piękna konstrukcja wybudowana w formie łuków w 1947 r. Plac wokół fontanny należy do ulubionych miejsc mieszkańców Charkowa.

Do znanych obiektów należy też budynek Derżpromu (Gospromu), mieszczący się przy Placu Swobody. Jest to znakomity przykład konstruktywizmu – modernistycznego prądu w architekturze, rozwijającego się bardzo prężnie w ZSRR w latach 20. i 30.

Podobnie jak w wielu innych miastach ukraińskich, w Charkowie znajdziemy miejsca poświęcone pamięci Tarasa Szewczenki, najsłynniejszego ukraińskiego poety narodowego. W Charkowie możemy odwiedzić nie tylko wspomniany park jego imienia, ale również zobaczyć pomnik poety – uznany za najpiękniejszy spośród ponad 250 wzniesionych na świecie.

Ukraina | Widok na Charków (by haomao57 na licencji Pixabay)

Najważniejsze zabytki Charkowa: sobory, synagoga i uniwersytet

Do najciekawszych zabytków miasta zalicza się:

• Sobór Pokrowski (1689)
• Sobór Uspieński (1771–1777) wraz z jego dzwonnicą (1821–1848)
• Sobór Błagowieszczeński (1888–1901)
• Kościół katolicki przy ul. Hohola 4, wzniesiony w 1891 r.
• Synagoga Chóralna (Tempel) (1909–1913)
• Uniwersytet Charkowski, na którym studiował m.in. Józef Piłsudski
• Dworzec kolejowy z 1952 r.
• Teatr Dramatyczny im. Szewczenki, z przełomu XIX i XX w.

Zabytkowe kamienice w Charkowie i zmiany nazw ulic

Dużym zainteresowaniem turystów cieszą się także zabytkowe kamienice. Od 2015 r., a szczególnie po 2022 r., wiele charkowskich ulic zmieniło nazwy w ramach dekomunizacji i derusyfikacji, dlatego przy starszych adresach podajemy też dawne nazwy:

• dom mieszkalny z 1914 r. (ul. Czernyszewśka 14 – od lat 70. do 2002 r. nieoficjalnie nazywana ulicą Czernyszewśkoho)
• dom mieszkalny z początku XVIII w. (ul. Dmytriwśka 14)
• XVIII-wieczny dom mieszkalny (ul. Błahowiszczenśka 26, w latach 1922–2015 ul. Karola Marksa)
• dom mieszkalny z końca XVIII w. (ul. Hryhorija Skoworody 6, do 2024 r. ul. Puszkinśka)

Muzea w Charkowie: Muzeum Historyczne i Muzeum Sztuki

• Muzeum Historyczne (ul. Uniwersytetśka)
• Muzeum Sztuki (ul. Żon Mironosyć 11, dawniej Radnarkomiwśka) – budynek wielokrotnie ucierpiał w rosyjskich atakach, m.in. w marcu 2022 r., a 14 czerwca 2026 r. po uderzeniu drona spłonął dach i ucierpiało ok. tysiąca obrazów

Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu – miejsce pamięci polskich oficerów

W granicach miasta mieści się także Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Pjatychatkach, gdzie spoczywają ciała 4 tysięcy polskich oficerów z obozu w Starobielsku, zamordowanych przez NKWD w 1940 r.

Jak dojechać do Charkowa pociągiem?

Lotnisko w Charkowie od 2022 r. nie obsługuje lotów cywilnych, więc do miasta dojeżdża się pociągiem, najczęściej z Kijowa. Szczegóły znajdziesz w artykule Charków – dworce i lotnisko.

Ukraina - Charków | Sobór Błagowieszczeński (by Artem_Apukhtin na licencji Pixabay)

Najczęstsze pytania o Charków

Ilu mieszkańców ma Charków?

Według szacunku z 2022 r. Charków liczył ok. 1,42 mln mieszkańców i był drugim co do wielkości miastem Ukrainy po Kijowie. W czasie wojny część ludności wyjechała, a liczba mieszkańców zmienia się wraz z sytuacją na froncie.

Czy można teraz pojechać do Charkowa?

Polskie MSZ odradza wszelkie podróże na Ukrainę, a Charków, położony niedaleko granicy z Rosją, jest regularnie ostrzeliwany (stan na 2026). Lotnisko jest zamknięte, a do miasta kursują jedynie pociągi, głównie z Kijowa.

Co warto zobaczyć w Charkowie?

Najważniejsze punkty to Plac Swobody z konstruktywistycznym Derżpromem, Park Szewczenki z pomnikiem poety, sobory Pokrowski, Uspieński i Błagowieszczeński, fontanna „Lustrzany Strumień” oraz Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Piatychatkach.