Michaił Wrubel w Kijowie – freski, Demon i zielony nos
Opublikowano:
Aktualizacja:
Michaił Wrubel (1856–1910), jeden z najwybitniejszych malarzy przełomu XIX i XX wieku, zaproszenie do Kijowa dostał jesienią 1883 r., a w 1884 r. podjął tu pracę jako nikomu nieznany student Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. W XII-wiecznej Cerkwi Cyrylowskiej odnawiał freski i namalował własne malowidła oraz ikony, które zachowały się do dziś. Z Kijowa wyjechał w 1889 r. do Moskwy – jako artysta z wyrobionym stylem i z pierwszymi wariantami „Demona”.
Ukraina | “Demon” Michaiła Wrubla w Galerii Trietiakowskiej (Tretyakov Gallery, Demon Seated, Vrubel by Кирилл Чеботарь na licencji CC BY 2.0)
Michaił Aleksandrowicz Wrubel (vel Wróbel) urodził się 17 marca 1856 r. w Omsku.
Jak Wrubel trafił do Kijowa
Wróbla zaprosił do Kijowa jesienią 1883 r. Adrian Prachow, profesor miejscowego uniwersytetu, który kierował odnową XII-wiecznej Cerkwi Cyrylowskiej (Kiryłłowskiej). Zaproszenie poprzedziła rekomendacja Pawła Czystiakowa, nauczyciela malarza z petersburskiej Akademii.
Według wstępnej umowy Wrubel miał w ciągu 76 dni namalować cztery ikony, za 300 rubli za każde 24 dni pracy. Później Prachow podniósł honorarium za cztery ikony do 1200 rubli. Wrubel zatrzymał się w Kijowie na lata i nigdy nie ukończył studiów w Akademii.
Freski i ikony Wrubla w Cerkwi Cyrylowskiej
Cerkiew Cyrylowska powstała w latach 40. XII w. z fundacji księcia czernihowskiego Wsiewołoda II Olgowicza i jest dziś zabytkiem architektury o znaczeniu narodowym. Wrubel namalował w niej freski, m.in. „Zesłanie Ducha Świętego na apostołów” (źródła podają rok 1884 lub 1885), „Opłakiwanie Chrystusa” i „Wjazd Pański do Jerozolimy”. Cztery ikony do marmurowego ikonostasu – Chrystusa, Matki Bożej z Dzieciątkiem, św. Cyryla i św. Atanazego – wykonał w Wenecji na blachach cynkowych. Znajdują się w cerkwi do dziś.
W Kijowie powstały też pierwsze warianty „Demona”, który później przyniósł mu sławę – duch, który nigdzie nie może znaleźć spokoju, to motyw, do którego artysta wracał przez następne lata.
Kryzys w Kijowie i wyjazd
Biografie opisują w kijowskim okresie głęboki kryzys emocjonalny: w 1884 r. Wrubel zakochał się bez wzajemności w żonie Prachowa, Emilii. Mecenas Sawwa Mamontow zorganizował mu wtedy wyjazd do Włoch, gdzie malarz studiował sztukę bizantyjską i późnorzymską w Rawennie i Wenecji. Do Moskwy przeniósł się we wrześniu 1889 r., gdy w Kazaniu zachorował jego ojciec.
Ukraina | Dzieła Wróbla, takie jak: „Bez”, „Carewna Łabędź”, „Pan” i inne, można dziś zobaczyć w Galerii Tretiakowskiej (Tretyakov Gallery by olpol na licencji CC BY 2.0)
Anegdoty i zielony nos
O Wróblu krąży anegdota, że gdy namalował kiedyś rękę z przedziwnie skonstruowanym stawem i zwrócono mu uwagę na tę anatomiczną niezgodność, odpowiedział, że wprawdzie człowiek takowego stawu nie posiada, ale bez niego niemożliwy jest swobodny lot.
Do kijowskiego folkloru należy też opowieść, że Wrubel malował sobie nos na jasnozielony kolor i tak spacerował po Chreszczatyku – głównej ulicy miasta, która prowadzi do dzisiejszego Majdanu Niepodległości. Biografie, do których dotarliśmy, tej historii nie potwierdzają, więc traktuj ją jako legendę. Choroba psychiczna dotknęła artystę dopiero w latach 1903–1906.
W Kijowie Wrubel malował też szkice „Opłakiwania” do Soboru św. Włodzimierza, ale Prachow odrzucił je jako zbyt odmienne stylistycznie od reszty wystroju.
Gdzie zobaczyć dzieła Wrubla
W Kijowie najważniejszym miejscem są freski i ikony Wrubla w Cerkwi Cyrylowskiej, m.in. „Zesłanie Ducha Świętego”, „Opłakiwanie” i „Matka Boża z Dzieciątkiem” (1885) w ikonostasie. Cerkiew stoi przy ul. Oleny Teliha 12 (stan według ukraińskiej Wikipedii); przed wizytą sprawdź godziny otwarcia i komunikaty o bezpieczeństwie na gov.pl/web/dyplomacja (stan na październik 2026). Jego znakomite obrazy sztalugowe, takie jak „Bez”, „Carewna Łabędź”, „Pan” czy „Demon siedzący” (1890), znajdują się w Galerii Tretiakowskiej w Moskwie.
Michaił Wrubel zmarł 14 kwietnia 1910 roku w Petersburgu.
Ciekawostka: rodzina artysty miała polskie korzenie (według angielskiej Wikipedii pradziadek malarza pochodził z Białegostoku), a nazwisko Wrubel pochodzi od polskiego słowa „wróbel”.
Najczęstsze pytania o Wrubla w Kijowie
Co Wrubel namalował w Kijowie?
Freski w Cerkwi Cyrylowskiej, m.in. „Zesłanie Ducha Świętego na apostołów”, oraz cztery ikony do ikonostasu: Chrystusa, Matki Bożej z Dzieciątkiem, św. Cyryla i św. Atanazego. W Kijowie powstały też pierwsze warianty „Demona”.
Gdzie zobaczyć „Demona siedzącego” Wrubla?
Obraz z 1890 r. znajduje się w Galerii Tretiakowskiej w Moskwie, a nie w Kijowie.
Jak długo Wrubel mieszkał w Kijowie?
Zaproszenie dostał jesienią 1883 r., a z miasta wyjechał w 1889 r. do Moskwy – spędził więc w Kijowie kilka lat.
Źródło: http://www.ua-today.com/