Skansen we Lwowie – Szewczenkiwski Gaj

Szewczenkiwski Gaj („Gaj Szewczenki”, ukr. Шевченківський гай) to potoczna nazwa skansenu we Lwowie – Muzeum Architektury Ludowej i Życia Wiejskiego im. Klemensa Szeptyckiego. Na zalesionym wzgórzu w północno-wschodniej części miasta zgromadzono 124 zabytki drewnianego budownictwa, w tym sześć cerkwi, pogrupowane w 54 zagrody. Muzeum odwiedza ponad 300 tys. osób rocznie.

Ukraina | Lwowskie Muzeum Architektury i Kultury Ludowej (Скансен “Шевченківський Гай” by Dmytro37, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 3.0)

Jak powstał skansen i co obejmuje?

Początki muzeum sięgają 1966 r., gdy w Muzeum Etnografii i Rzemiosła Artystycznego utworzono dział budownictwa ludowego. W 1972 r. skansen oficjalnie otwarto dla zwiedzających. Pomysł stworzenia muzeum na wolnym powietrzu pojawił się już pod koniec lat 20. XX w., a jego autorem był badacz Ilarion Swiencicki. Park zajmuje ok. 84 ha, a w zbiorach jest około 20 tys. przedmiotów codziennego użytku i sztuki ludowej. Od 1 grudnia 2016 r. muzeum nosi imię Klemensa Szeptyckiego.

Muzeum położone jest pośród lasu Kajzerwald (Park Krajobrazowy Znesinnia), w najbardziej malowniczym pod względem przyrody zakątku Lwowa, w północno-wschodniej części miasta. Jest to muzeum na wolnym powietrzu. Na jego terenie znajdują się 124 obiekty, w tym 6 drewnianych cerkwi. Najstarsze drewniane budynki pochodzą z XVIII wieku.

Domy i cerkwie znajdujące się w muzeum przywołują na myśl obraz dawnej ukraińskiej wsi z rejonu transkarpackiego, Bukowiny, ziem zamieszkiwanych przez Łemków, Bojków i Hucułów.

We wnętrzach domów mieszkalnych znajdują się sprzęty domowe używane niegdyś przez mieszkańców wsi. W budynkach gospodarczych natomiast znajdziemy m. in. narzędzia niezbędne dawniej podczas pracy na roli.

Muzeum podzielone jest na sekcje etnograficzne, które reprezentują poszczególne regiony zachodniej Ukrainy, m.in. Bojkowszczyznę, Łemkowszczyznę, Huculszczyznę, Bukowinę, Podole i Lwowszczyznę.

Ukraina | Шевченківський гай – muzeum położone jest w lesie w północno-wschodniej części Lwowa (Дерев’яна церква. Шевченківський гай на Чернечій горі by ЛКвасова, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)

Które zabytki skansenu są najcenniejsze?

Najstarszym budynkiem znajdującym się na terenie muzeum jest dom z wioski karpackiej, wybudowany w 1749 r. Do najsłynniejszych natomiast należy drewniana cerkiew św. Mikołaja, wybudowana przez Bojków we wsi Krywka w 1763 r. Świątynię przeniesiono do Lwowa w 1930 r. Angielska Wikipedia datuje ją na 1761 r. i wiąże jej ocalenie z działaniami metropolity Andrzeja Szeptyckiego i jego brata Klemensa; różnica dat wynika z różnych źródeł. Poza chatami i cerkwiami w skansenie stoją m.in. kuźnia, szkoła, tartak, młyn wodny i wiatrak. Cerkiew ta, wraz z inną drewnianą świątynią zbudowaną w 1863 r., robi wrażenie swoimi oryginalnymi kształtami.

Pokazy, festiwale i liturgie w skansenie

Oprócz prezentacji i konserwacji budynków i ich wyposażenia bardzo istotną sferą działalności muzeum jest promowanie wiedzy na temat kultury ludowej zachodniej Ukrainy. Muzeum organizuje pokazy przybliżające życie dawnych mieszkańców wsi.

Co roku na terenie Szewczenkiwskiego Gaju odbywa się ponadto festiwal folklorystyczny.

W dawnych cerkwiach wciąż odprawia się liturgie (szczególnie warte uwagi są nabożeństwa Bożego Narodzenia i Wielkanocy w cerkwi z Krywki). Święta na Ukrainie opisujemy szerzej w artykułach o Bożym Narodzeniu na Ukrainie i Wielkanocy na Ukrainie.

Jak zwiedzać skansen we Lwowie? Informacje praktyczne

Skansen mieści się przy ul. Czernecza Góra 1, w północno-wschodniej części Lwowa, na zboczach lasu Kajzerwald. Centrum informacyjno-edukacyjne otwarto tu 29 września 2024 r. (według angielskiej Wikipedii). Według oficjalnej strony muzeum kasa czynna jest w godz. 10:00–19:00, ekspozycja plenerowa jest dostępna codziennie, a wnętrza zagród i galerie – od środy do niedzieli do 18:00. Bilet normalny kosztuje 200 hrywien, ulgowy 100 hrywien, a rodzinny 500 hrywien; w ostatnią środę miesiąca wstęp jest bezpłatny dla wszystkich (stan na październik 2026). Godziny mogą się zmieniać sezonowo, a podczas alarmu przeciwlotniczego zwiedzanie jest przerywane, więc przed wizytą zajrzyj na lvivskansen.org.

Ukraina | We wnętrzach domów zgromadzonych w Lesie Szewczenki znajdują się sprzęty używane niegdyś przez mieszkańców wsi (Львів. Шевченківський гай. Внутрішній інтер’єр хати з с.Бережонка by Olexiyy, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 3.0)

Najczęstsze pytania

Gdzie jest skansen we Lwowie?

Skansen Szewczenkiwski Gaj leży w północno-wschodniej części Lwowa, w lesie Kajzerwald na terenie Parku Krajobrazowego Znesinnia. Adres to ul. Czernecza Góra 1, kilka kilometrów od lwowskiego Rynku.

Co można zobaczyć w Szewczenkiwskim Gaju?

Skansen prezentuje 124 zabytki drewnianej architektury wiejskiej z zachodniej Ukrainy, pogrupowane w 54 zagrody, m.in. z Bojkowszczyzny, Łemkowszczyzny, Huculszczyzny i Bukowiny. Najcenniejsza jest bojkowska cerkiew św. Mikołaja z Krywki z 1763 r.

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie skansenu?

Teren muzeum jest duży i pagórkowaty, dlatego na spokojny spacer między zagrodami i cerkwiami warto zarezerwować co najmniej 2–3 godziny oraz wygodne obuwie.