Wesele na Ukrainie

Tradycyjne wesele na Ukrainie łączy ślub cerkiewny z ludowymi obrzędami, z których wiele przetrwało stulecia. Najważniejsze z nich to błogosławieństwo młodych chlebem i solą, haftowany rusznik, na którym para staje przy ołtarzu, weselny korowaj, zabawne „czoboty” z udziałem teściowej oraz wiązanie chusty pannie młodej. Dawniej ukraińskie wesele mogło trwać nawet tydzień.

Wesele na Ukrainie | Niektóre ukraińskie obrzędy weselne nie zmieniają się od stuleci (by Jerry Proudlock na licencji FreeImages)

Tylko niektórzy młodożeńcy wnoszą pewne nowinki, albo całkiem odchodzą od uznanych reguł. Jednak większość z nich nie unika tradycyjnego błogosławieństwa chlebem i solą czy obsypania ziarnem lub monetami „na szczęście”. Wszak wszystkie te utrwalone w tradycji elementy tworzą wyjątkowy klimat dnia ślubu.

Rusznik – haftowany ręcznik na ślubnym kobiercu

Od dawna jednym z najważniejszych weselnych atrybutów jest tzw. „rusznik”, czyli ręcznie haftowany duży kawałek lnianego płótna z wyszytym ornamentem, przedstawiającym gołębie, kwiaty itp. W dzień wesela, przed wyjściem z domu, rodzice narzeczonej błogosławią parę młodą ikonami ozdobionymi „rusznikiem” – „na szczęście i na pomyślność”. Przy ołtarzu państwo młodzi zajmują miejsce na śnieżnobiałym, haftowanym ślubnym ruszniku. Podczas obrzędu ślubnego kapłan wiąże im ręce, i wtedy ten sam rusznik nazywa się „związkowym”, gdyż związał ze sobą ich losy.

Korowaj – weselny chleb i jego symbolika

Ślubny rusznik konkuruje pod względem ważności z wielkim i apetycznym korowajem, czyli tradycyjnym weselnym wypiekiem, przypominającym kołacz. Rodzice i goście witają nim młodą parę po ślubie. Kto ugryzie większy kawałek bez pomocy rąk, ten będzie rządzić w rodzinie. Na uroczystości korowaj stawia się na weselny stół i wieczorem, zanim wszyscy się rozejdą, kroi się go na kawałki i rozdaje uczestnikom wesela: środek – młodym, „przylepkę” – muzykantom, resztę – gościom. Dziewczęta, które chcą jak najszybciej wyjść za mąż, od razu zjadają swój kawałek ciasta. Korowaj zdobią figurki z ciasta: dwa ptaki oznaczają parę młodą, kolejne – rodzinę i przyjaciół, a wianki z barwinka – miłość i czystość.

Wesele na Ukrainie | Haftowane ruszniki (DSCN2126 by Bo&Ko na licencji CC BY-SA 2.0)

Czoboty – obrzęd z udziałem teściowej

„Czoboty” (czyli: buty) to zabawny ukraiński obrzęd weselny. Krewni smarują błotem nogi teściowej i w takich „butach” przedstawiają ją nowo upieczonemu zięciowi. Uklęknąwszy przed matką żony zięć ma obowiązek umyć jej nogi (trafiają się bohaterowie, co i masaż stóp zdążą zrobić), a potem nałożyć nowe pantofle, specjalnie przeznaczone na ten dzień. Ostatni akord tej czynności to szybki taniec pod melodię „czoboty wy moje” – o tradycjach tanecznych przeczytasz w tekście o ludowym tańcu ukraińskim.

Ten obrzęd weselny wypełniany jest nie tylko dla rozrywki. Podczas tego przedstawienia zięć symbolicznie wyraża swoje uznanie i szacunek dla matki dziewczyny.

Rzucanie bukietu przez pannę młodą

Ten obyczaj weselny jest popularny w wielu zakątkach świata i przybył na Ukrainę prawdopodobnie z Zachodu. Panna młoda rzuca bukiet, przekazując w taki sposób „sztafetę” jednej z koleżanek, która powinna go schwytać. Przy czym ważne jest, aby wszystko odbywało się uczciwie i sprawiedliwie, bez uprzedniego dogadywania się między dziewczynami i uciekania przed przeznaczeniem. Wszak ostatnimi czasy dziewczęta coraz mniej spieszą się z wyjściem za mąż.

Wesele na Ukrainie | Jednym z niezwykle ciekawych i zabawnych obyczajów weselnych są tzw. „czoboty” (Mud Fest 2008 by Hypnotica Studios Infinite na licencji CC BY 2.0)

Wiązanie chusty pannie młodej

Wiązanie pannie młodej chusty na głowie można zaliczyć do najbardziej sentymentalnych obrzędów weselnych. Ta tradycja, to symbol przechodzenia od dziewictwa do dorosłego zamężnego życia. Od dawien dawna zdejmowano wianek z głowy panny młodej i po rozpleceniu dziewczęcego warkocza, zawiązywano jej chustkę.

Chociaż przebieg weselnego obrzędu nieco się zmienił, to jego podstawa pozostała taka, jak przed wiekami. Pod wolne melodie, przy zapalonych świecach, świekra (matka męża) albo i sam pan młody (w niektórych regionach) zdejmuje welon z głowy panny młodej i kładzie na niej czerwoną chustę. Młoda kręci się, obraca głowę, niby próbuje wyrwać się i nie poddawać – daje w ten sposób znać, że nigdy w pełni i bez reszty nikomu się nie podporządkuje. Ale „oprawcy”, nie patrząc na jej starania, zakrywają jej głowę. Po tym dziewczyna już nie jako narzeczona, ale jako żona żegna się ze swymi niezamężnymi przyjaciółkami w symbolicznym tańcu, okrywając każdą z nich po kolei welonem.

Niegdyś tradycyjne ukraińskie wesele mogło trwać nawet tydzień.

To oczywiście tylko niektóre z tradycyjnych obrzędów, istniejących na terytorium Ukrainy. Każdy region ma poza tym swoje osobliwości. Coś, co nadaje weselnej uroczystości specyficzny koloryt i pewną tajemniczość. Więcej o dawnych zwyczajach przeczytasz w artykule Ukraińskie obyczaje – dusza narodu.

Wesele na Ukrainie | Złocisty korowaj (Korovai 2020 G1 by George Chernilevsky, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)

Najczęstsze pytania

Co to jest korowaj?

To wielki weselny chleb, przypominający kołacz, którym rodzice i goście witają młodą parę po ślubie. Zdobią go figurki z ciasta: dwa ptaki oznaczają parę młodą, a wianki z barwinka – miłość i czystość.

Do czego służy rusznik na ukraińskim weselu?

To haftowany lniany ręcznik, na którym para staje przy ołtarzu. Gdy kapłan wiąże im ręce, nazywa się „związkowym”, bo związał ze sobą ich losy.

Ile trwało tradycyjne ukraińskie wesele?

Dawniej nawet tydzień. Dziś większość par zachowuje najważniejsze obrzędy, jak błogosławieństwo chlebem i solą czy obsypanie ziarnem lub monetami.