Maślenica w dawnym Kijowie

Maślenica (po ukraińsku Масниця, Masnycia, zwana też Kołodijem) to tydzień poprzedzający prawosławny Wielki Post, obchodzony zabawami, jedzeniem blinów i paleniem słomianej kukły zimy. Wypada w ósmym tygodniu przed prawosławną Wielkanocą, więc zwykle w lutym lub na początku marca. Stare święto łączy tradycje pogańskie i chrześcijańskie, a w Kijowie jego dawną oprawę odtwarzał m.in. Park Ruś Kijowska – Centrum Kultury i Historii dawnej Rusi.

Maslenica | Maślenica (Maslenica), czyli prawosławne ostatki, to najweselsze ludowe święto trwające przez cały tydzień – symbolem święta są naleśniki, smażone na ulicznych stoiskach (Масленица- Блины - Maslenitsa- Pancakes (9534853715) by spoilt.exile, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 2.0)

Kościół włączył pogańską Maślenicę do listy swoich świąt, nazywając ją „tygodniem mięsopustnym”, jako że przypada w tygodniu poprzedzającym Wielki Post.

Według jednej z wersji, nazwa „Maślenica” powstała dlatego, że w tym tygodniu, według prawosławnego zwyczaju, mięso już wyłączano z diety, natomiast można było jeszcze spożywać produkty mleczne.

Jakie zabawy ludowe towarzyszyły Maślenicy?

Maślenica (Maslenica), to najweselsze ludowe święto, ciągnące się przez cały tydzień. Jego nieodłączną częścią była jazda końmi, którym nakładano w tym czasie najlepszą uprząż. Chłopcy, którzy zamierzali się żenić, specjalnie na tę okazję kupowali sanie. Równie popularne było zjeżdżanie z lodowych gór. Do innych obyczajów wiejskiej młodzieży, praktykowanych w czasie Maślenicy, należały skoki przez ognisko i zdobywanie śniegowej twierdzy.

Dlaczego na Maślenicę pali się kukłę zimy?

Na przestrzeni wieków Maślenica zachowała charakter ludowej zabawy. Wszystkie tradycje z nią związane mają na celu przegnanie zimy i rozbudzenie przyrody ze snu. Symbolem Maślenicy był słomiany chochoł ubrany w damską odzież, z którym bawiono się, a na koniec palono go w ognisku razem z blinem, który chochoł trzymał w ręce.

Bliny na Maślenicę – tradycja i dodatki

Bliny stanowią podstawowy poczęstunek i są nierozerwalnie związane z Maślenicą. Ukraińcy pieką je każdego dnia począwszy od poniedziałku, a najwięcej – od czwartku do niedzieli. Tradycja pieczenia blinów istniała na Rusi jeszcze w czasach pogańskich. Przecież właśnie boga słońca Jaryłę wzywano, aby przegonił zimę, a okrągły, rumiany blin bardzo przypomina letnie słońce.

Każda gospodyni miała zwyczajowo swój własny przepis na bliny, który przechodził z pokolenia na pokolenie, z matki na córkę. Używano głównie mąki pszennej, gryczanej, owsianej lub kukurydzianej, dodając pszennej kaszy, ziemniaków, dyni, jabłek i śliwek. Tradycyjnie bliny je się ze śmietaną, z jajkami, ikrą i innymi dodatkami od rana do samego wieczora.

Maslenica | Popularnymi zabawami w czasie Maślenicy są skoki przez ognisko i zdobywanie śniegowej twierdzy – na zdjęciu twierdza ze śniegu i zespół śpiewaczy w ludowych strojach, skansen Małe Korely (Снежная крепость на Масленицу. Малые Корелы, Русский Север, 2019 by FrolovaAlex, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 4.0)

Dzień po dniu – co robiono w tygodniu Maślenicy?

Cały tydzień Maślenicy nazywany był nie inaczej, jak „szeroka, wesoła, bojarowa Maślenica, pani Maślenica”. Do tej pory każdy dzień tygodnia Maślenicy ma swoją nazwę, która mówi, co w danym dniu należy robić:

• Poniedziałek – „powitanie” święta. W tym dniu budowano i przygotowywano do zjeżdżania lodowe górki. Dzieci stroiły chochoła Maślenicy.
• Wtorek – „przygrywka”. W tym dniu rozpoczynały się wesołe zabawy. Od rana chłopcy i dziewczęta zjeżdżali z górek, jedli bliny. Bywało, że dobierały się pary narzeczonych, ale na wesele trzeba było czekać na okres po Wielkanocy.
• Środa – „łakomczuch”. Na pierwszym miejscu wśród potraw są oczywiście bliny.
• Czwartek – „pohulanka”. W tym dniu, aby pomóc słońcu przegnać zimę, organizowano jazdę końmi „po słońcu” – czyli zgodnie z ruchem wskazówek zegara wokół wsi. Głównym zadaniem męskiej części towarzystwa była obrona albo zdobywanie śniegowego miasteczka.
• Piątek – „wieczór teściowej”, kiedy to zięć jedzie do teściowej „na bliny”.
• Sobota – „szwagrowe posiaduszki”. W tym dniu odwiedzano wszystkich krewnych i goszczono się blinami.
• Niedziela – końcowy „dzień wybaczania”, kiedy proszono krewnych i znajomych o wybaczenie przewin i obraz, a potem – jak każe tradycja – śpiewano wesoło i tańczono odprowadzając „panią Maślenicę”. W tym dniu palono na ogromnym ognisku słomianą kukłę, symbolizującą odchodzącą zimę. Ustawiano ją w centrum ogniska i żegnano się żartami, pieśniami, tańcami. Wypominano zimie mrozy i głodowanie i dziękowano za wesołe zabawy. Kiedy zima już spłonęła, świętowanie kończyła finałowa zabawa: skoki młodzieży przez ognisko.

Maslenica | Tradycje związane z Maślenicą mają na celu przepędzenie zimy i rozbudzenie przyrody ze snu – na zdjęciu wysoka kukła Maślenicy w parku (Maslenitsa кукла by Nord2024, Wikimedia Commons, na licencji CC0 1.0)

Czysty Poniedziałek – pierwszy dzień Wielkiego Postu

Pożegnanie z Maślenicą następowało w pierwszy dzień Wielkiego Postu – Czysty Poniedziałek. Ten dzień uważano za dzień oczyszczenia z grzechów i skromnego jadła. W Czysty Poniedziałek obowiązkowo kąpano się w bani, a kobiety myły naczynia i „parzyły” sprzęt do mleka.

Maślenica w Kijowie – festiwal ludowy

Obchody „Maślenica w dawnym Kijowie” organizowane w Parku Ruś Kijowska nawiązywały do starych tradycji – w 2012 r. odbyły się 25–26 lutego. W programie były teatralizowane „Zawody zimy z wiosną” oparte na średniowiecznych obrzędach, a goście mogli bezpłatnie pojeździć konno. Termin i program kolejnych edycji zależą od daty prawosławnej Wielkanocy, dlatego warto sprawdzić je u organizatora przed wyjazdem.

Inne ukraińskie święta i związane z nimi zwyczaje opisujemy w artykule Najważniejsze święta na Ukrainie.

Najczęstsze pytania

Kiedy wypada Maślenica?

Maślenica trwa przez tydzień poprzedzający prawosławny Wielki Post, czyli w ósmym tygodniu przed prawosławną Wielkanocą. Ponieważ data Wielkanocy się zmienia, Maślenica przypada zwykle w lutym albo na początku marca. Kończy ją Niedziela Przebaczenia, a następnego dnia – w Czysty Poniedziałek – zaczyna się post.

Czym Maślenica różni się od polskich ostatków?

Oba święta żegnają karnawał przed postem, ale Maślenica trwa cały tydzień, a każdy jej dzień ma własną nazwę i zwyczaje. Mięsa już się wtedy nie jada, za to króluje nabiał i bliny. Tydzień kończy spalenie słomianej kukły symbolizującej zimę.

Co je się podczas Maślenicy?

Przede wszystkim bliny – pieczone codziennie, a najwięcej od czwartku do niedzieli. Przyrządza się je z mąki pszennej, gryczanej lub owsianej i podaje ze śmietaną, jajkami, ikrą, masłem albo na słodko. Mięso jest już w tym tygodniu wykluczone z diety.