Święto Leli (Krasna Hirka) – wiosenne święto na Ukrainie

Święto Leli, nazywane też Krasną Hirką (Piękną lub Czerwoną Górką), to ludowe święto powitania wiosny, obchodzone na Ukrainie w pierwszą niedzielę po Wielkanocy, czyli w Niedzielę Tomaszową. Jego korzenie sięgają czasów przedchrześcijańskich, gdy na Rusi czczono wiosną Lelę – córkę Łady, bogini odradzającej się przyrody, młodości i miłości.

Ukraina | Ukraińcy świętują nadejście wiosny (20090627-DSC_0134 by Bo&Ko na licencji CC-BY-SA 2.0)

Czym jest Krasna Hirka?

Święto Pięknej Górki związane jest z odprowadzaniem zimy i spotkaniem wiosny. „Piękne górki” to wywyższenia terenu, które po stopnieniu śniegu pokrywają się zieloną wiosenną trawą. Na tych pięknych górkach (красных/красивых) młodzież prowadzi korowody i zabawy. Z tym świętem wiąże się zawsze smaczne jedzenie: korowaje i pierogi oraz obowiązkowe odświętne ubranie.

Piękna Górka była jednym z najpopularniejszych świąt dawnej Rusi. Po zakończeniu Wielkiego Postu uchodziła też za dobry czas na zawarcie małżeństwa, zaręczyny i tworzenie nowych par. Stare przysłowie mówi: „Kto na Pięknej Górce się ożeni, ten przez wiek się nie rozwiedzie”. O tym, jak wyglądały takie uroczystości, piszemy w tekście Wesele na Ukrainie.

Jak wyglądały obrzędy święta Leli?

Kiedyś obchody święta wyglądały w ten sposób: na zielonym wzgórzu ustawiano niewielką ławkę, drewnianą albo z darniny. Na niej sadzano najładniejszą dziewczynę, która odgrywała rolę Leli. Na prawo i lewo od dziewczyny ustawiano chleb, dzban z mlekiem, ser, masło, jajka i śmietanę. Dookoła ławki układano splecione wianki. Dziewczyny chodziły w korowodzie wokół ławki i śpiewały obrzędowe pieśni, które sławiły boginię, jako rodzicielkę i karmicielkę przyszłego urodzaju. Siedząca na ławce dziewczyna rozdawała swoim koleżankom wianki.

Ukraina - Kijów | Pani Wiosna? (DSCN0097 by Bo&Ko na licencji CC BY-SA 2.0)

Łada i Lela

Czasem w obchodach święta Leli brały udział dwie dziewczyny, symbolizujące Ładę i Lelę. W tym obrzędzie zachowało się najdawniejsze wyobrażenie bogini płodności w dwóch postaciach. Echa podobnego mitu występują na przykład w starogreckich opowieściach o Demeter i Persefonie. W gronie najważniejszych bogów Słowian występuje Łada wraz ze swoją córką albo pomocnicą.

Z czasem pierwotne znaczenie święta powoli ulegało zapomnieniu, a obchody przekształciły się w wiosenne święto, podczas którego dziewczęta witają nadejście wiosny. Krasna Hirka zamyka cykl wielkanocnych obchodów – o samych świętach piszemy w tekście Wielkanoc na Ukrainie.

Jak wyglądał strój Leli i same zabawy?

Według ukraińskiej Wikipedii dziewczęta zbierały się na łące w korowód i wybierały spośród siebie jedną, która miała być Lelą. Obwiązywano jej szyję, pierś, ręce i nogi ziołami, a na głowę wkładano wieniec ze świeżych kwiatów. Pod jej stopami układano zieleń, a wokół niej tańczono i śpiewano. Młodzież bawiła się też w gry obrzędowe, np. w „horiudubę”, które rozgrywano właśnie na wzniesieniach.

Dlaczego akurat wtedy brano śluby?

Termin święta wypadał po zakończeniu Wielkiego Postu, a przed nasileniem prac polowych. Dlatego okres od Pięknej Górki do dnia św. Jerzego Wiosennego uchodził za dobry czas na wesela i zaręczyny. Z tym okresem wiąże się przysłowie o małżeństwie zawartym „na Pięknej Górce”, cytowane wyżej.

Krasna Hirka a Radunica

Nazwa „Krasna Hirka” nie zawsze oznaczała niedzielę. W niektórych miejscowościach tak nazywano wtorek tygodnia Radunicy, czyli wiosennego wspomnienia zmarłych. Radunicę obchodzi się we wtorek po Antypaschy, na cmentarzach, gdzie rodziny jedzą wspólny posiłek przy grobach (jajka, wędliny, bliny, miód). Daty bywają też podawane różnie – ukraińska Wikipedia wspomina o 22 maja jako terminie obchodów w Ukrainie i na Białorusi – więc w praktyce o terminie decyduje lokalna tradycja i kalendarz kościelny.

Najczęstsze pytania o święto Leli

Kiedy obchodzi się Krasną Hirkę?

Tradycyjnie w pierwszą niedzielę po Wielkanocy (Antypascha, Niedziela Tomaszowa). Lokalnie nazwą tą określano też wtorek Radunicy.

Kim była Lela?

Imię pochodzi od obrzędowej postaci dziewczyny, która rozdawała wianki. Powiązanie jej z boginią Lelą, córką Łady, jest w ukraińskiej Wikipedii przedstawione jako przypuszczenie badaczy, a nie udokumentowany fakt.

Czy Krasna Hirka to święto cerkiewne?

Jest to święto ludowe, osadzone w kalendarzu cerkiewnym: przypada na Antypaschę i poprzedza dzień św. Jerzego Wiosennego.