Egipski makijaż: kohl, henna i pigmenty

W starożytnym Egipcie makijaż nosili kobiety, mężczyźni, a także dzieci. Podstawą był kohl – czarna pasta z galeny i sadzy, którą obrysowywano oczy – oraz zielony malachit, ochra i henna. Makijaż podkreślał urodę, ale miał też chronić oczy przed infekcjami, ostrym słońcem i muchami. Kohl noszono w Egipcie co najmniej od ok. 3100 r. p.n.e., niezależnie od pozycji społecznej.

Charakterystyczny rysunek oka wyrażał też cześć dla boga Horusa. Poprzez ten rysunek, nawiązujący do Oka Horusa – boga nieba przedstawianego jako sokół – makijaż zyskiwał także funkcję religijną.

Egipt | Królowa Nefretete (The iconic bust of Nefertiti in the Altes Museum, Berlin, Germany by Paul Mannix na licencji CC BY 2.0)

Produkty wykorzystywane przy makijażu

Kosmetyki w starożytnym Egipcie opierały się na dwóch podstawowych składnikach. Były to pigmenty pochodzenia roślinnego lub mineralnego oraz oleje (z owoców moringi, migdałów) lub maści na bazie tłuszczu zwierzęcego. Aby uzyskać kosmetyk najpierw minerały ścierano na proszek, a następnie na specjalnych do tego celu paletkach mieszano oba składniki do uzyskania pasty, którą następnie nakładano na twarz, oczy lub usta.

Zielony pigment pozyskiwano z minerału o nazwie malachit (ruda miedzi), czarny – z galeny (siarczek ołowiu), węgla lub piroluzytu (tlenek manganu). Mieszanka sproszkowanej galeny, sadzy i rud miedzi nosiła nazwę kohl. Z ochry (rodzaj glinki) otrzymywano pigment o barwie żółtej do brązowej. Prócz minerałów Egipcjanie korzystali również z suszonych liści krzewu zwanego lawsonią bezbronną – pigment pozyskiwany z tej rośliny to popularna także dziś henna, której poświęciliśmy osobny artykuł: henna – najstarszy kosmetyk koloryzujący.

Akcesoria do makijażu w starożytnym Egipcie

Egipcjanie, zwłaszcza ci zamożni, dysponowali szerokim asortymentem akcesoriów do makijażu oraz do przechowywania maści, olejów i pigmentów. Pigmenty przechowywano w specjalnie stworzonych do tego celu pojemnikach w kształcie tuby. Maści i oleje przechowywano w niewielkich naczynkach, przeważnie glinianych lub jak w przypadku zamożnych Egipcjan – z kości słoniowej. Do mieszania pigmentów wykorzystywano specjalne palety. Kosmetyki aplikowane były za pomocą patyczków i szpatułek wykonanych z drewna lub kości słoniowej oraz przy użyciu pędzli.

Jak malowano twarz: jasna cera i rumieńce z ochry

Starożytni mieszkańcy Egiptu mieli obsesję na punkcie jasnej cery. Bladość skóry była w tamtych czasach wyznacznikiem wysokiej pozycji społecznej i domeną arystokracji. Aby uzyskać bardzo jasną cerę nakładano na twarz i ciało biały pigment kredowy. Jednocześnie policzki podkreślano czerwoną ochrą, aby nadać im zdrowego wyglądu. Niektóre kobiety rysowały też na twarzy delikatne błękitne żyłki, które miały jeszcze bardziej uwydatnić jasność i subtelność skóry.

Egipt | Henna służyła dawnym mieszkańcom Egiptu do barwienia paznokci rąk i stóp (Pile of Henna by Darla دارلا Hueske na licencji CC BY-ND 2.0)

Makijaż oczu: od zielonego malachitu do czarnego kohlu

W makijażu egipskim główny akcent stawiano na oczy, podkreślając je czarnym i zielonym pigmentem. W epoce Starego Państwa na powiekach dominował kolor zielony. Pokrywano nim całe powieki, aż pod łuki brwiowe, z czasem ograniczając makijaż do łuków i kącików. W późniejszym okresie (Nowe Państwo) oczy zaczęto obrysowywać za pomocą kohlu, wyciągając kreskę w zewnętrznych kącikach aż po skronie. Taki makijaż nadawał oczom kształt migdałów lub kociego oka. Brwi malowano na czarno, lub też golono i rysowano czarnym barwnikiem, nadając im pożądany kształt.

W 2010 r. francuscy badacze przeanalizowali 52 pojemniki z kosmetykami przechowywane w Luwrze. Oprócz galeny znaleźli w nich związki ołowiu – laurionit i fosgenit – których nie ma naturalnie w Egipcie, więc musiały być wytworzone celowo. Autorzy badania przypuszczają, że śladowe ilości tych związków mogły pobudzać odporność komórek skóry i chronić oczy przed infekcjami; to hipoteza, a nie dowód. Dziś kohl zawierający ołów uważa się za szkodliwy dla zdrowia, zwłaszcza dzieci.

Czerwone usta: ochra i henna

Usta musiały być wyraźnie zaznaczone i o intensywnej barwie. W tym celu obrysowywano ich kontur a następnie za pomocą ochry lub henny barwiono na kolor od pomarańczowego po czerwony.

Paznokcie barwione henną

W starożytnym Egipcie dużą wagę przywiązywano także do pielęgnacji dłoni i stóp. Popularnym zabiegiem kosmetycznym było barwienie paznokci henną na żółto, pomarańczowo i czerwono.

Egipt | Czerwone usta, czarne brwi i obrysowane kohlem oczy to elementy typowe dla egipskiego makijażu (Cleopatra Make-Up by Global Panorama na licencji CC BY-SA 2.0)

Pielęgnacja ciała i pachnidła

Makijaż był tylko częścią codziennej troski o wygląd, obok starannie dobranego stroju i biżuterii, o których piszemy w tekście o ubiorze starożytnych Egipcjan. Starożytni Egipcjanie skrupulatnie pielęgnowali swoje ciała: kobiety martwiły się zmarszczkami, a mężczyźni łysieniem. W zachowanych zapiskach szczegółowo opisano zabiegi pielęgnacji włosów oraz sposoby przygotowywania maści i kremów, w tym kremów przywracających młodość, które przyrządzano m.in. z wosku, oliwy z oliwek i cyprysu.

Bardzo popularne były wonne kąpiele, a na wielkie uroczystości pod peruki wkładano stożki nasycone pachnidłami. Do mycia ciała używano past odtłuszczających i pieniących się, przygotowywanych z mieszaniny popiołu i gliny.

Egipt | Starożytne grobowce kryją prawdziwe bogactwo informacji na temat zwyczajów pielęgnacyjnych dawnych Egipcjan (Take me to Cleopatra by Javcon117* na licencji CC BY-SA 2.0)

Najczęstsze pytania o egipski makijaż

Z czego robiono kohl?

Z mieszanki sproszkowanej galeny (siarczek ołowiu), sadzy i rud miedzi. Czarną pastą obrysowywano oczy, a zielony pigment pozyskiwano z malachitu.

Czy w starożytnym Egipcie malowali się też mężczyźni?

Tak, makijaż nosili kobiety, mężczyźni i dzieci. Miał podkreślać urodę, chronić oczy przed słońcem, muchami i infekcjami oraz nawiązywać do Oka Horusa.

Czym Egipcjanie barwili usta i paznokcie?

Usta barwiono ochrą lub henną na kolor od pomarańczowego po czerwony. Paznokcie rąk i stóp farbowano henną na żółto, pomarańczowo i czerwono.