Kawa po turecku

Kawa po turecku to bardzo drobno zmielona kawa gotowana z wodą (i ewentualnie cukrem) w małym tygielku zwanym cezve, podawana bez przecedzania, z fusami na dnie filiżanki i szklanką wody. Tradycja parzenia i picia kawy w Turcji sięga XVI w. i czasów Imperium Osmańskiego, a od 2013 r. widnieje na liście niematerialnego dziedzictwa ludzkości UNESCO jako symbol tureckiej gościnności i przyjaźni. Poniżej opisujemy jej historię, zwyczaje i przepis, dzięki któremu przygotujemy ją w domu.

Turcja | Tradycja picia i parzenia kawy jest bardzo ważnym elementem kultury tureckiej (Turkish Coffe by Jorge Cancela na licencji CC BY 2.0)

Historia kawy w Turcji

Kawa w Turcji pojawiła się na początku XVI wieku i szybko zyskała ogromną popularność na całym Bliskim Wschodzie. Arabski port Al-Mucha położony nad Morzem Czerwonym był jednym z najważniejszych ośrodków handlu ziarnami kawy. Otwarcie w połowie XVI wieku (ok. 1554 r.) pierwszej kawiarni w Stambule nie obyło się bez licznych kontrowersji i krytyki ze strony ortodoksyjnej części społeczeństwa. Pomimo tego już u schyłku XVI wieku picie kawy stało się codziennym zwyczajem zarówno wśród sułtanów jak i reszty społeczeństwa. Powstawało coraz więcej kawiarni, w których nie tylko można było napić się kawy, ale również spotkać i porozmawiać z sąsiadami, wymienić informacje, posłuchać muzyki czy opowiadań bajarzy. W tym czasie Turcja ugruntowała swą pozycję głównego pośrednika w handlu kawą i jako taki stała się prawdziwym kawowym imperium.

Proces parzenia i sposób podania kawy

Kawę w Turcji przyrządza się w tradycyjny sposób, który wymaga odpowiedniego przygotowania składników oraz specjalnej techniki parzenia. Najpierw świeżo palone ziarna kawy uciera się na drobny proszek, a następnie wsypuje do specjalnego mosiężnego tygielka, zalewa zimną wodą i – według upodobań – dodaje cukier. Tygielek z kawą ustawia się na małym ogniu i podgrzewa, aż na powierzchni pojawi się gęsta piana, po czym zdejmuje się go z ognia, zanim kawa zacznie wrzeć. Wielu Turków powtarza ten krok dwa lub trzy razy, za każdym razem doprowadzając kawę do spienienia, ale nie do wrzenia.

Zaparzoną kawę podaje się w malutkich filiżankach wraz ze szklaneczką wody. Aby przyrządzić 2 filiżanki tego mocnego napoju, potrzeba ok. 4 łyżeczek kawy. Cukier jest opcjonalny: zamawiając, mówi się sade (bez cukru), az şekerli (lekko słodzona), orta (średnio słodka) lub şekerli (słodka).

Znaczenie tradycji picia kawy

W Turcji kawę pija się w ciągu dnia, najczęściej w kawiarni – miejscu w którym można porozmawiać ze znajomymi lub spokojnie przeczytać gazetę czy książkę. Kawę serwuje się także przy okazji wszystkich ważnych uroczystości rodzinnych oraz świąt religijnych. Na co dzień Turcy częściej sięgają jednak po herbatę, którą piją o każdej porze dnia.

Tradycja parzenia i picia kawy w Turcji jest nierozerwalnie związana z kulturą tego kraju i stanowi jej ważny element, o czym świadczą literatura i muzyka turecka, gdzie znaleźć można wersy poświęcone temu napojowi.

Turcja | Ziarna kawy najlepiej zmielić bezpośrednio przed parzeniem, aby kawa miała intensywny aromat (Coffee beans - office stimulant by Lilian Wong na licencji CC BY-SA 2.0)

Przepis na kawę po turecku

Składniki:

• 200 ml zimnej wody (2 filiżanki)

• 4 łyżeczki tureckiej kawy (ziaren lub gotowej kawy mielonej na pył)

• cukier do smaku (od 0 do 2 łyżeczek na filiżankę)

Sposób przygotowania:

Kawę należy zmielić w młynku na bardzo drobny proszek, a następnie przesypać do tygielka lub małego rondelka. Dodajemy wodę i ewentualnie cukier, po czym mieszamy. Tygielek ustawiamy na małym ogniu i podgrzewamy, aż na powierzchni pojawi się piana – wówczas zdejmujemy go z ognia. Ważne jest, aby kawa nie zaczęła wrzeć. Kiedy piana opadnie, znów podgrzewamy do spienienia i znów odstawiamy. Po dwu- lub trzykrotnym spienieniu kawa jest gotowa i można ją przelać do filiżanek, dbając o to, by w każdej znalazła się część piany.

Oryginalny tygielek cezve i drobno mieloną kawę warto przywieźć z wakacji – to jedne z najlepszych jadalnych pamiątek z Turcji. Więcej tradycyjnych smaków opisujemy w artykule o kuchni tureckiej.

Turcja | Kawa po turecku musi być mocna i słodka (Sugar Cubes by Kurtis Garbutt na licencji CC BY 2.0)

Najczęstsze pytania

Czy kawę po turecku się gotuje?

Kawę podgrzewa się w tygielku cezve do momentu, gdy podniesie się gęsta piana, i zdejmuje z ognia tuż przed wrzeniem. Czynność tę powtarza się zwykle dwa lub trzy razy. Długie gotowanie niszczy pianę i nadaje kawie gorzki smak.

Ile kawy dać na jedną filiżankę po turecku?

Na jedną małą filiżankę (ok. 70–100 ml wody) wystarczają ok. 2 łyżeczki bardzo drobno zmielonej kawy. Cukier dodaje się do tygielka przed podgrzaniem, według upodobań.

Czy fusy pije się razem z kawą po turecku?

Nie. Kawy po turecku się nie przecedza, więc po nalaniu trzeba chwilę odczekać, aż fusy opadną na dno filiżanki. Pije się tylko płyn nad nimi, a z fusów niektórzy potem wróżą.