Ayran – turecki napój

Ayran (ajran) to schłodzony, lekko słony napój z jogurtu rozcieńczonego wodą, uważany za narodowy napój Turków – w 2013 r. ówczesny premier Recep Tayyip Erdoğan publicznie promował go jako napój narodowy. Jest wszechobecny: kupimy go w każdym sklepie spożywczym i barze, a najczęściej pije się go do kebabu i innych mięsnych dań.

Turcja | Za ojczyznę ayranu uważa się Turcję (Istanbul :: Ayran by tomislav medak na licencji CC BY 2.0)

Co to jest ayran?

Ayran to jogurt naturalny wymieszany z wodą i solą. Może być gęsty lub rzadki, a niektóre odmiany są gazowane. Najlepiej smakuje schłodzony. W niektórych tureckich barach podawany jest w tradycyjnych metalowych kubeczkach w kształcie tulipana, tam też jest robiony.

Ayran spożywa się podczas jedzenia. Gasi pragnienie i dobrze komponuje się z tłustymi, mięsnymi daniami. Znajdziemy go w każdym barze serwującym kebaby. W sklepach spożywczych znajduje się w lodówkach przy mleku, najczęściej sprzedawany jest w małych, plastikowych kubeczkach. Ciekawostką jest, że ayran można zamówić nawet w tureckich restauracjach McDonald’s. Inne popularne napoje opisujemy w artykule Tureckie napoje.

Skąd pochodzi ayran i od jak dawna Turcy go piją?

Ayran piją ludy tureckie od około tysiąca lat. Słowo pojawia się już w XI-wiecznym słowniku języków tureckich Kaşgarlego (Divanü Lügati’t-Türk), gdzie opisano je jako napój uzyskiwany z mleka. Według tureckiej prasy ayran powstał z rozcieńczania kwaśnego jogurtu wodą, co łagodziło jego kwaśność, a w Turcji pije się go podobno więcej niż w jakimkolwiek innym kraju.

Ayran bywa też tematem sporów politycznych. 26 kwietnia 2013 r. Recep Tayyip Erdoğan, wówczas premier, oświadczył w Stambule, że narodowym napojem Turków jest ayran, a nie piwo ani rakı – anyżówka, którą lubił Atatürk. Wypowiedź wywołała polemikę, a stowarzyszenie producentów tradycyjnych napojów alkoholowych zabiegało o uznanie rakı za napój narodowy.

Jak pić ayran w Turcji?

W Turcji ayran jest zwykłym dodatkiem do posiłku, a nie deserem czy napojem na wieczór. Najczęściej pije się go do mięsa z grilla i pieczywa, a także do böreka. W lokalach spotkamy kilka wersji:

• Ayran z butelki lub kubeczka – schłodzony, rzadki, zwykle bez dodatków; to wersja, którą dostaniemy niemal wszędzie.
• Yayık ayranı – ayran ubijany energicznie (yayık to kierzanka, w której robiło się go tradycyjnie), gęstszy i spieniony.
• Ayran gazowany – z dodatkiem wody gazowanej, który niektórzy wolą ze względu na lżejszy smak.

Przy pierwszej próbie trzeba się nastawić, że ayran jest wyraźnie słony i kwaśny, bliższy rozcieńczonej maślance niż jogurtowi owocowemu. Przemysłowo produkuje się go dwiema metodami: rozcieńcza się mleko przed fermentacją albo gotowy jogurt po fermentacji. Badacze z Turcji porównali obie metody w 2006 r. i nie znaleźli istotnej różnicy w składzie ani w ocenie konsumentów.

Ayran w innych krajach

Ayran popularny jest nie tylko w Turcji, choć to właśnie ona uważana jest za ojczyznę tego napoju. Albańczycy piją dhallë (z jogurtu, wody i soli), Irańczycy i Ormianie – Doogh (z pieprzem i miętą), a Hindusi – Lassi.

Turcja | Ayran – turecki napój (Ayran by Jun Seita na licencji CC BY 2.0)

Jak zrobić ayran?

Ayran kupimy w większych polskich sklepach spożywczych. Można go jednak zrobić samodzielnie w kilka minut. Potrzebny będzie jogurt (najlepiej gęsty, bałkański), szczypta soli i woda mineralna (wiele osób dodaje gazowaną) w proporcji 1:1. Według tureckich publikacji kulinarnych na miarę jogurtu przypada najwyżej półtorej miary wody, więc rzadszy ayran też jest w porządku. Całość mieszamy lub miksujemy i schładzamy. Możemy też dodać odrobinę pieprzu czy świeżej mięty.

Turcja | Domowy ayran z dodatkiem świeżej mięty (Naneli Ayran / Buttermilk mint by İnci Mercan na licencji CC BY-SA 2.0)

Najczęstsze pytania o ayran

Czym ayran różni się od kefiru i maślanki?

Ayran to jogurt rozcieńczony wodą i posolony, więc jest rzadszy i słony. Kefir i maślanka powstają z innych kultur bakterii i zwykle nie są solone, dlatego smak ayranu jest wyraźnie inny.

Czy ayran jest bezpieczny dla turysty?

Kupowany w sklepie lub barze jest zwykłym napojem mlecznym, który pije się w całej Turcji. Zawiera jednak sól, więc osoby na diecie niskosodowej powinny pić go z umiarem. Ayran szybko się psuje bez chłodzenia, dlatego wybieraj ten z lodówki.

Z czym pić ayran w Turcji?

Najczęściej do kebabu i innych dań z mięsa z grilla oraz do wypieków, np. böreka. Zamawia się go tak samo jak wodę do obiadu – wystarczy powiedzieć „ayran”.