Oko Proroka - symbol Turcji

Oko Proroka to turecki amulet nazar boncuğu – niebieski szklany koralik z „okiem” w środku, który ma odbijać złe spojrzenie. Wiara w nazar, czyli „złe oko”, jest żywa w wielu krajach muzułmańskich: to urok rzucany świadomie lub nieświadomie samym spojrzeniem na człowieka, zwierzę, dom czy przedmiot. Według ludowych wierzeń szczególnie silne uroki rzucają osoby o niebieskich oczach.

Turcja | Amulet nazar boncuğu chroni przed złym urokiem (IMG_7585 by Brian Jeffery Beggerly na licencji CC BY 2.0)

Jak działa ochrona przed złym spojrzeniem?

Specyfiką turecką jest ochrona przed złym okiem za pomocą Oka Proroka, którego zadaniem jest „przechwycenie” złego spojrzenia zanim wyrządzi ono krzywdę. Oko nie powinno być ukryte – należy je nosić lub zawieszać w widocznym miejscu, wówczas działa skutecznie.

Według popularnego wierzenia, jeśli koralik pęknie, oznacza to, że uderzyło w właściciela wyjątkowo silne spojrzenie, a amulet przyjął je na siebie.

Z czego zrobiony jest amulet nazar boncuğu?

Turcy nazywają ten amulet nazar boncuğu (czyli koralik na nazar). Jest on okrągły lub kulisty, wykonany z ręcznie formowanego szkła. Tradycyjnie ma koncentryczne kręgi w kolorach ciemnoniebieskim, białym, jasnoniebieskim i czarnym, czasem z żółtą lub złotą obwódką. Czarna „źrenica” znajduje się w centrum.

Niebieski kolor ma w tureckiej tradycji pochłaniać złą energię. Wierzenie to wiąże się z tym, że w basenie Morza Śródziemnego jasne oczy zawsze były rzadkością, a ich właścicielom przypisywano zdolność rzucania uroku samym spojrzeniem. Dawniej koraliki wytwarzano w specjalnych warsztatach, zwanych po turecku göz ocağı (dosłownie „piec oczu”), które zajmowały się wyłącznie takimi amuletami.

Od kiedy istnieje wiara w złe oko?

Amulety w kształcie oka nie są wynalazkiem tureckim. Najstarsze znane przykłady pochodzą z ok. XVI w. p.n.e., a podobne ozdoby znano w starożytnej Mezopotamii, Egipcie, Grecji, Fenicji, Persji i Rzymie. Wiara w złe oko opisywana jest także w tekstach starożytnych Greków. Dziś podobne amulety spotkamy m.in. w Grecji, gdzie nazywa się je máti („oko”), oraz w Iranie, ale to w Turcji spotyka się je najczęściej – na domach, samochodach i nawet na samolotach Turkish Airlines. W 2018 roku znak 🧿 trafił do standardu Unicode jako emotikon „nazar amulet”.

Co na to islam?

Wiara w złe oko ma w islamie oparcie w hadisie, w którym Mahomet mówi: „wpływ złego oka jest faktem”. Wielu uczonych muzułmańskich zaleca jednak obronę słowem: modlitwą, recytacją wybranych sur Koranu albo formułą maşallah wypowiadaną przy komplementach, a zawieszanie szklanych oczu uznaje za zabobon. Nie przeszkadza to jednak Turkom zawieszać i przyczepiać nazar boncuğu dosłownie wszędzie.

Turcja | „Boncuki” bywają elementem wyposażenia wnętrz (May God Bless You by KorayGokhan  na licencji CC BY-ND 2.0)

Wszechobecne Oko Proroka

„Boncuki” są więc elementem biżuterii (bransoletek, wisiorków, korali, kolczyków), są noszone jako breloczki, zawieszane nad drzwiami domów i w środku na ścianach, przyczepiane do samochodów, przyklejane do telefonów komórkowych, a nawet malowane na samolotach.

Spotyka się nawet oczy wmurowane w chodniki! Oko przyczepia się także niemowlętom nad łóżeczkami bądź zawiesza dzieciom na szyi.

Oko Proroka, spotykane w Turcji na każdym kroku, stało się jednym z najbardziej charakterystycznych symboli tego kraju. Występuje w ilościach nieprzebranych na różnego rodzaju pamiątkach z Turcji, a najtaniej kupuje się go na tureckich bazarach. Na potrzeby turystyki wykonuje się oczy w przeróżnych kolorach, jednak oryginalny nazar boncuğu powinien być niebieski.

Turcja | Szklane amulety nazar boncuğu na stoisku z pamiątkami (Evil Eye by Leslie Seaton na licencji CC BY 2.0)

Najczęstsze pytania

Dlaczego oko proroka jest niebieskie?

W tureckiej tradycji niebieski kolor ma pochłaniać złą energię. Wierzenie wiąże się z tym, że jasne, niebieskie oczy były w regionie rzadkością, a ich właścicielom przypisywano zdolność rzucenia uroku spojrzeniem.

Jak po turecku nazywa się oko proroka?

Amulet nazywa się nazar boncuğu, czyli koralik chroniący przed nazar – złym spojrzeniem. Nazwa „Oko Proroka” funkcjonuje w polskich opisach, w samej Turcji używa się nazwy tureckiej.

Gdzie najlepiej kupić nazar boncuğu?

Na tureckich bazarach i w sklepach z pamiątkami, gdzie amulety sprzedaje się jako breloczki, bransoletki, zawieszki i magnesy. Więcej o zakupach piszemy w artykule o pamiątkach z Turcji.