Turcja – flaga, godło, hymn
Opublikowano:
Aktualizacja:
Flaga Turcji to czerwony prostokąt z białym półksiężycem i pięcioramienną gwiazdą – w obecnej formie znana od 1844 roku, a ustawowo zatwierdzona w 1936 roku. Hymnem państwa jest „İstiklal Marşı” („Marsz Niepodległości”) ze słowami Mehmeta Akifa Ersoya, a godło, choć nieuregulowane prawnie, powtarza motyw półksiężyca z gwiazdą. Od 2022 roku państwo posługuje się też na arenie międzynarodowej nazwą „Türkiye”.
Turcja | Turecka flaga (ensign; Türkiye by Global Jet na licencji CC BY 2.0)
Jak wygląda flaga Turcji i skąd się wzięła?
Flaga Turcji to czerwony prostokąt o proporcjach 2:3 z białym półksiężycem oraz białą, pięcioramienną gwiazdą, umieszczonymi nieco na lewo od środka. Chociaż wygląd flagi został oficjalnie zatwierdzony ustawą nr 2994 z 29 maja 1936 roku, ma ona starszy rodowód. W obecnej formie pojawiła się w roku 1844, natomiast czerwień z półksiężycem (choć niekoniecznie białym) występowały na sztandarach Imperium Osmańskiego już dużo wcześniej.
Po turecku flaga nazywa się Türk bayrağı, a potocznie Ay Yıldız („księżyc-gwiazda”) lub Al Bayrak („czerwona flaga”). Wisi w urzędach państwowych, od szkół po ministerstwa, widnieje na mundurach wojskowych, a podczas pogrzebów okrywa się nią trumnę. Turcy darzą ją dużym szacunkiem, dlatego w rozmowach o fladze, Atatürku czy wojsku lepiej zachować ostrożność – więcej w artykule Grzeczność i zwyczaje tureckie.
Choć półksiężyc kojarzy się nam z symbolem islamu, o pochodzeniu flagi krążą różne historie i legendy, niekoniecznie ściśle związane z religią. Jedna z nich wywodzi czerwień flagi od krwi żołnierzy poległych w wojnie turecko-greckiej w latach 1919-1922. Kiedy ich towarzysze odnaleźli ciała, na niebie świeciły ponoć księżyc i gwiazda polarna. O tym okresie piszemy więcej w artykule Historia Turcji w pigułce.
O wiele starsza opowieść wywodzi natomiast symbole półksiężyca i gwiazdy widocznych na tureckiej fladze z proroczego snu Osmana, założyciela dynastii osmańskiej.
Czy Turcja ma godło?
Godło Turcji nie jest oficjalnie zatwierdzone żadnym aktem prawnym. W 1925 roku ministerstwo edukacji ogłosiło konkurs na godło, który wygrał projekt Namıka İsmaila: czerwona tarcza z białym półksiężycem i gwiazdą, szarym wilkiem i pochodnią. Nigdy jednak nie zarejestrowano go jako oficjalnego i nie był później używany.
W praktyce państwo posługuje się półksiężycem z gwiazdą z flagi: widnieje on na paszportach i dowodach osobistych. Logo o ustalonym wyglądzie jest używane przez wiele instytucji rządowych, a także przez ambasady. Ma ono kształt owalny i przedstawia biały półksiężyc oraz gwiazdę na czerwonym tle. Półksiężyc jest zwrócony ku górze, a nie w prawo jak na fladze. Na obrzeżach owalu widnieje biały napis „Türkiye Cumhuriyeti” („Republika Turecka”). Nazwa „Türkiye” obowiązuje od czerwca 2022 roku także w ONZ i dokumentach międzynarodowych – zamiast angielskiego „Turkey”. Osobną sprawą jest pieczęć prezydenta, której wygląd reguluje ustawa: przedstawia dużą 16-ramienną gwiazdę otoczoną szesnastoma gwiazdami pięcioramiennymi, symbolizującymi 16 wielkich imperiów tureckich. Więcej podstawowych informacji o państwie znajdziesz w artykule Turcja – podstawowe wiadomości o kraju.
Turcja | Jedna z legend wywodzi czerwień tureckiej flagi od krwi żołnierzy poległych w wojnie turecko-greckiej (Türkei by hydro-xy na licencji CC BY-SA 2.0)
Hymn Turcji – „İstiklal Marşı”
Hymnem Republiki Tureckiej jest „İstiklal Marşı”, czyli „Marsz Niepodległości”. Od 1983 roku jest to również hymn Tureckiej Republiki Cypru Północnego, uznawanej za odrębne państwo jedynie przez Turcję.
Autorzy i historia hymnu
Autorem słów hymnu jest poeta Mehmet Akif Ersoy, melodii natomiast – Osman Zeki Üngör. Tekst hymnu zatwierdzono oficjalnie 12 marca 1921 r. w Wielkim Zgromadzeniu Narodowym. Na ogłoszony wcześniej konkurs nadesłano 724 wiersze; Ersoy początkowo nie chciał w nim startować z powodu nagrody pieniężnej, ale parlament przekonał go do napisania tekstu.
Z melodią komisje państwowe miały więcej problemów. Pierwotnie przyjęto w 1924 r. muzykę skomponowaną przez Alego Rıfata Çağataya, ale już w 1930 r. parlament zatwierdził na stałe melodię Üngöra, obowiązującą do dziś. W 1932 r. rząd zlecił muzykowi Edgarowi Manasowi jej zharmonizowanie i orkiestrację.
O czym jest hymn
Hymn liczy dziesięć zwrotek, ale podczas oficjalnych uroczystości śpiewa się tylko dwie pierwsze. Zaczyna się od słów: „Nie bój się! Czerwona flaga, która dumnie powiewa w blasku tego zmierzchu, nigdy nie zgaśnie” – flaga jest więc obecna także w tekście hymnu. Słowa opowiadają o dumie narodowej Turków, poświęceniu, prawości i sile narodu, a także o wolności, do której Turcy mają prawo i za którą będą walczyć. Hymn rozbrzmiewa podczas uroczystości państwowych i wojskowych oraz świąt narodowych (więcej o nich w artykule Święta religijne i państwowe).
Najczęstsze pytania o symbole Turcji
Jak wygląda flaga Turcji?
To czerwony prostokąt o proporcjach 2:3 z białym półksiężycem i pięcioramienną gwiazdą, umieszczonymi nieco na lewo od środka. Ustawę o fladze (nr 2994) uchwalono 29 maja 1936 r., a w obecnej formie flaga znana jest od 1844 r.
Czy Turcja ma oficjalne godło?
Nie, godło nie zostało zatwierdzone żadnym aktem prawnym. Państwo i instytucje posługują się półksiężycem z gwiazdą z flagi, który widnieje m.in. na paszportach i dowodach osobistych.
Ile zwrotek ma turecki hymn i kto go napisał?
Hymn „İstiklal Marşı” ma dziesięć zwrotek, a w oficjalnych uroczystościach śpiewa się tylko dwie pierwsze. Słowa napisał Mehmet Akif Ersoy, a melodię skomponował Osman Zeki Üngör.