Bakczysaraj - „miasto-muzeum”

Bakczysaraj (Bachczysaraj) to niewielkie miasto w południowo-zachodniej części Krymu, w latach 1532–1783 stolica Chanatu Krymskiego – stąd w przewodnikach nazywane „miastem-muzeum”. Najważniejsze zabytki to Pałac Chanów z Fontanną Łez, wykuty w skale Monastyr Uspieński i skalne miasto Czufut-Kale, a nazwę miasta tłumaczy się z tureckiego jako „pałac w sadzie”.

Stan na 2026: Bakczysaraj, podobnie jak cały Krym, od 2014 r. znajduje się pod okupacją Rosji. Polskie MSZ odradza wszelkie podróże na Ukrainę, a wjazd na Krym od strony Rosji jest według prawa ukraińskiego nielegalny. Poniższy tekst ma charakter krajoznawczy.

Przez teren miasta przepływa rzeka Czuruksu (Zgniła Woda), która dzieli je na dwie części: starą – pełną zabytków i muzeów oraz nową – z nowoczesną zabudową. To miejsce o urzekającej lewantyńskiej atmosferze.

Ukraina | Bakczysaraj (2012_0610_19_Bakhchysara by Peter Collins na licencji CC BY-SA 2.0)

Historia miasta

W średniowieczu na terenie dzisiejszego miasta mieściła się tatarska wioska (do dziś Bakczysaraj zamieszkuje wielu Tatarów).

Pierwsza wzmianka o ośrodku miejskim pochodzi z 1502 r. W 1532 r. chan Sahib I Girej przeniósł tu swoją rezydencję.

Bakczysaraj posiada w kalendarium swych dziejów bardzo chlubne daty. Na szczególną uwagę zasługują lata 1532–1783, kiedy to był on stolicą Chanatu Krymskiego. Z tego właśnie okresu pochodzi największa ilość zabytków miasta, przede wszystkim Pałac Chanów (XVI w.), meczet (XVIII w.) i harem. Wszystkie te budowle są malowniczo ulokowane w sercu bujnego ogrodu, tuż obok cmentarza dynastii chanów krymskich.

Gdy po 1783 r. miasto wcielono do Rosji, straciło ono wiele ze swej świetności i stało się typowym ośrodkiem kupiecko-rzemieślniczym.

W 1954 r. Bakczysaraj, tak jak cały Krym, został włączony do Ukraińskiej SRR.

Zwiedzanie - Pałac Chanów

Największą atrakcją turystyczną miasta (a zarazem całego Półwyspu Krymskiego) jest wspomniany już Pałac Chanów, ulokowany na lewym brzegu rzeki Czuruksu. W skład pałacowego kompleksu wchodzą m. in.:

• Wielki Meczet Chański (1736-1740) – najważniejsza muzułmańska świątynia Krymu (w czasie modłów obowiązuje tu zakaz wstępu dla kobiet),
• Cmentarz chanów, gdzie znalazło spoczynek 16 krymskich władców,
• Łaźnia Żółtej Piękności,
• Pałac właściwy – tzw. saraj ze wspaniałymi malowidłami słynnego Omera, z zabytkowymi bramami i zachwycającymi komnatami (m. in. Salą Dywanu).
• Dziedziniec Fontann ze wspaniałą Złotą Fontanną z 1733 r. i Fontanną Łez datowaną na lata 1734-1764.
• Muzeum Archeologii Miast Pieczar,
• Muzeum Historii i Kultury Tatarów Krymskich.

Wrażenia z odwiedzin w Pałacu Chanów przepięknie opisał w swym poemacie Aleksander Puszkin:

Dość mając już północnych złud, Zapominając uczty miłe - w Bakczysaraju odwiedziłem ten zapomniany pałac-gród. wśród przejść, podsieni, ciemnych schodów stąpałem tam, gdzie bicz narodów - Tatarzyn uczty swoje miał i po napadach i zdobyczach w lenistwie luksusowym trwał. I dotąd jeszcze tu słodyczą żyją komnaty, żyje sad. Igrają wody, róże płoną, Dojrzewa w słońcu winne grono, Na ścianach błyszczy złota ślad.

(A. Puszkin, Fontanna Bachczysaraju i drobne utwory, Łódz 1947)

Ukraina - Bakczysaraj | “Zapomniany pałac-gród…” (2012_0610_15_Bakhchysara by Peter Collins na licencji CC BY-SA 2.0)

Monastyr Uspienski

Zwiedzając miasto nie można także ominąć imponującego, wykutego w skale Monastyru Uspieńskiego, czyli klasztoru Zaśnięcia NMP. Budowla ta przez długi czas była głównym ośrodkiem chrześcijaństwa na Krymie. Przypuszcza się, że jej budowę rozpoczęto już w VIII w. Obecna budowla to efekt prac renowacyjnych z 1850 r. We wnętrzach wciąż zachowały się cele mnichów z XV-XVI w. i XIV-wieczna cerkiew jaskiniowa.

Skalne miasto Czufut-Kale (Çufut Qale)

Niesamowity kompleks mieszkalnych pieczar znajduje się w odległości ok. 2,5 km od Bakczysaraju. Prawdopodobnie osiedle to funkcjonowało od VI do XIX w. Miasteczko było umocnione murami i do jego wnętrza prowadziło kilka bram.

Od XVI w. miasto zamieszkiwali Karaimi. Znajdują się tu więc zabytkowe karaimskie świątynie (kenesy) i dom Abrahama Firkowicza – słynnego uczonego tego ludu.

Wycieczkę po Bakczysaraju łączono dawniej z pobytem w Sewastopolu, Jałcie lub stolicy półwyspu, Symferopolu. Więcej o kulinarnych tradycjach miejscowych Tatarów przeczytasz w artykule Kuchnia tatarska.

Najczęstsze pytania

Co oznacza nazwa Bakczysaraj?

Z języka krymskotatarskiego tłumaczy się ją jako „pałac w sadzie” (lub „w ogrodzie”). Nazwa odnosi się do rezydencji chanów wśród ogrodów.

Co warto zobaczyć w Bakczysaraju?

Najważniejszy jest Pałac Chanów z Fontanną Łez i Wielkim Meczetem Chańskim, a poza nim wykuty w skale Monastyr Uspieński i skalne miasto Czufut-Kale, ok. 2,5 km od miasta.

Czy Bakczysaraj można dziś zwiedzać?

Nie. Od 2014 r. miasto jest okupowane przez Rosję, a MSZ odradza wszelkie podróże na Ukrainę (stan na 2026). Wjazd na Krym od strony Rosji jest według prawa ukraińskiego nielegalny.