Sewastopol - port nad Morzem Czarnym

Sewastopol to największe miasto Krymu i ważny port nad Morzem Czarnym, założony w 1783 r. jako baza floty wojennej. Od 2014 r. jest okupowany przez Rosję – aneksji nie uznaje większość państw świata, które traktują go jako miasto o specjalnym statusie w granicach Ukrainy. Poza wojskową historią słynie z ruin greckiego Chersonezu, wpisanych w 2013 r. na listę UNESCO, oraz z Bałakławy i skalnych klasztorów Inkermanu.

Uwaga: MSZ RP odradza wszelkie podróże na Krym. Opis zabytków dotyczy stanu sprzed okupacji i ma charakter krajoznawczy.

Ukraina | Sewastopol został założony w 1783 r. przez Grigorija Potiomkina (by elmaari na licencji Pixabay)

Gdzie leży Sewastopol i kto w nim mieszkał?

Sewastopol położony jest na Półwyspie Krymskim, w południowej części Ukrainy, nad Morzem Czarnym. W ukraińskim porządku prawnym jest miastem o specjalnym statusie, wydzielonym z Autonomicznej Republiki Krym. Ostatni ukraiński spis ludności (2001) wykazał 342 451 mieszkańców; rosyjskie władze okupacyjne podają w spisie z 2021 r. ok. 548 tys.

W skład Sewastopola wchodzą 4 regiony: bałakławski, gagariński, leniński i nachimowski. Bałakława i Inkerman, niegdyś osobne miasta, dziś wchodzą w skład metropolii sewastopolskiej.

Sewastopol to wielki port wojskowy z własną stocznią. Do 2014 r. stacjonowały tu zarówno marynarka wojenna Ukrainy, jak i dzierżawiąca bazę rosyjska Flota Czarnomorska – umowę z 2010 r., która przedłużała dzierżawę do 2042 r., Rosja wypowiedziała po zajęciu Krymu.

Port jest też ośrodkiem badania życia morskiego. Tutejsi badacze skupiają się przede wszystkim na poznawaniu życia oraz szkoleniu delfinów. Pierwotnie badania te zlecało wojsko – delfiny miały być przygotowywane do wykonywania tajnych operacji podwodnych.

Historia Sewastopola od 1783 roku do aneksji

Sewastopol został założony w 1783 r. przez Grigorija Potiomkina na polecenie Katarzyny II. Było portem wojennym, twierdzą oraz portem handlowym.

Nazwa miasta odzwierciedla popularny wówczas w Rosji trend przypominania o starogreckich korzeniach miast na Krymie poprzez nadawanie im greckich nazw.

Podczas wojny krymskiej (1853-56) Sewastopol był przez 11 miesięcy oblegany przez koalicję wojsk brytyjsko-osmańsko-francuskich. Siły koalicyjne zdobyły w końcu miasto.

Kolejne oblężenie, trwające 250 dni, miało miejsce w czasie II wojny światowej, w latach 1941–42. W lipcu 1942 r. miasto zostało zdobyte przez wojska niemiecko-rumuńskie, a 9 maja 1944 r. wyzwolone przez Armię Czerwoną.

W czasach ZSRR Sewastopol był miastem zamkniętym (ze względu na znaczenie wojskowe). Wszyscy oprócz mieszkańców miasta musieli starać się o pozwolenie tymczasowego wjazdu na jego teren. Status ten trwał aż do połowy lat 90.

W 1993 r. miasto było przedmiotem sporu między Federacją Rosyjską a Ukrainą. 27 lutego 2014 r. Rosja zajęła Sewastopol, a 18 marca 2014 r. ogłosiła jego aneksję, której społeczność międzynarodowa w większości nie uznaje.

Ukraina | Sobór Świętego Włodzimierza (by ID 12019 na licencji Pixabay)

Co zwiedzano w Sewastopolu? Chersonez i muzea

Sewastopol został całkowicie przebudowany po II wojnie światowej. W sercu miasta dominuje styl śródziemnomorski. Odrestaurowano niektóre budynki z początku XX w., np. Pocztę Główną czy Muzeum Sztuki.

Starsze budynki znajdują się głównie w centrum oraz we wschodniej części miasta. W części zachodniej dominuje architektura współczesna.

Na terenie Sewastopola znajdują się ruiny miasta antycznego, Chersonezu Taurydzkiego, wpisane w 2013 r. na listę światowego dziedzictwa UNESCO (zob. Ukraińskie obiekty na liście UNESCO).

Chersonez był miastem greckim, założonym przez kolonistów z Heraklei Pontyjskiej w Bitynii.

Według niektórych źródeł, Chersonez był miejscem chrztu Rusi w 988 r.

Ruiny Chersonezu odkryto w XIX w. Wśród zachowanych zabytków (niektóre zostały zrekonstruowane) znajdują się teatr grecki, bazyliki (z V, VI, VII i X w.), baptysterium z VI w. (przypuszczalne miejsce chrztu księcia ruskiego Włodzimierza), cysterny.

Na wzgórzu nad Chersonezem stoi sobór św. Włodzimierza, ukończony w 1892 r., a także budynki klasztorne z tej samej epoki. Na terenie stanowiska działa muzeum, w którym wystawiane są przedmioty codziennego użytku oraz dzieła sztuki znalezione wśród ruin.

W Sewastopolu odwiedzić można też muzea i pomniki poświęcone czasom wojny krymskiej, II wojnie światowej (np. Muzeum Diorama), a także Muzeum Floty Czarnomorskiej.

Ukraina | Wybrzeże Sewastopolu (by astoki78 na licencji Pixabay)

Bałakława – dawna osada Greków i Genueńczyków

Bałakława to starożytna, licząca ponad 3000 lat osada. Była istotnym ośrodkiem handlowym Grecji, stacjonowali tu też Rzymianie. W średniowieczu miasto znajdowało się pod kontrolą Bizancjum, a następnie Genui. W 1475 r. znalazło się w granicach Imperium Osmańskiego. Współczesna nazwa miasta pochodzi z języka tureckiego i oznacza „gniazdo ryb” („Balıklava”).

Miasto zostało włączone do Sewastopola w 1957 r.

Na terenie Bałakławy znajdują się pozostałości po osadnictwie rzymskim (np. ruiny świątyni Jowisza oraz fortu) oraz ruiny twierdzy genueńskiej. Forteca ta była inspiracją jednego z mickiewiczowskich Sonetów Krymskich pt. „Ruiny zamku w Bałakławie”.

Przed 2014 r. dla zwiedzających udostępnione były również tereny byłej radzieckiej bazy okrętów podwodnych.

Inkerman – twierdza Kałamita i skalne klasztory

Inkerman znajduje się 5 km na wschód od Sewastopola. Miasto słynie z dwóch zabytkowych kompleksów: twierdzy oraz wykutych w skale klasztorów.

Twierdza Kałamita została wzniesiona w VI w. n.e. Broniła dostępu do Chersonezu. W XV w. została przebudowana. Do XVIII w. stacjonowali tu Turcy. Dzisiaj ruiny potężnej budowli obronnej są atrakcją turystyczną.

Klasztory inkermańskie to zespół średniowiecznych, wykutych w skale klasztorów prawosławnych. Obejmuje niemal 400 pomieszczeń. Pierwsze udokumentowane budowle sakralne z tego terenu pochodzą z X–XI w.

Inne skalne zabytki Krymu opisujemy w artykule o Bakczysaraju.

Ukraina | Kwiecisty Sewastopol (by astoki78 na licencji Pixabay)

Najczęstsze pytania o Sewastopol

Do kogo należy Sewastopol?

Zgodnie z prawem międzynarodowym Sewastopol jest częścią Ukrainy, gdzie ma status miasta specjalnego. Rosja zajęła go 27 lutego 2014 r. i ogłosiła aneksję 18 marca 2014 r., której większość państw nie uznaje.

Co warto zobaczyć w Sewastopolu?

Jedynym obiektem z listy UNESCO są ruiny greckiego Chersonezu Taurydzkiego, wpisane w 2013 r. na listę UNESCO, z teatrem, bazylikami i XIX-wiecznym soborem św. Włodzimierza. W okolicy leżą Bałakława z ruinami twierdzy genueńskiej oraz Inkerman ze skalnymi klasztorami i twierdzą Kałamita.

Czy można pojechać do Sewastopola?

MSZ RP odradza wszelkie podróże na Krym, okupowany przez Rosję od 2014 r. Wjazd na półwysep od strony Rosji jest według prawa ukraińskiego nielegalny, dlatego opis w tym artykule ma charakter krajoznawczy.