Roślinność i uprawy w Turcji

Roślinność Turcji zmienia się wraz z klimatem: wybrzeża porasta śródziemnomorska makia, góry nad Morzem Czarnym – wilgotne lasy liściaste, a wnętrze Anatolii – stepy. Kraj ma jedną z najbogatszych flor w tej części świata, z ok. 3000 gatunków endemicznych, a lasy zajmują ok. 30% jego powierzchni (2023). W przeszłości Anatolia była jednak krainą bardziej zieloną niż obecnie – dzisiejszy wygląd szaty roślinnej to wynik zmian klimatycznych i działalności człowieka.

Turcja | Malatya to słynny „morelowy region” Turcji (apricots Malatya, Turkey byOsman Sahin na licencji CC BY-ND 2.0)

Szata roślinna a klimat

Roślinność na terenie Turcji różnicuje się wraz z regionami klimatycznymi. Inaczej będzie się prezentowała flora na wybrzeżu Morza Śródziemnego, a inaczej wewnątrz Anatolii.

Najbardziej zieloną częścią Turcji jest Region Czarnomorski, którego klimat ma bardziej cechy klimatu umiarkowanego niż podzwrotnikowego (więcej w artykule Klimat i pogoda w Turcji).

Pod względem naturalnej szaty roślinnej możemy wyróżnić trzy główne obszary w Turcji:

• obszar europejsko-syberyjski (tereny nadczarnomorskie oraz część Regionu Marmara);
• obszar śródziemnomorski (Tracja, zachodnia Anatolia, Region Egejski i południowa część Regionu Marmara);
• obszar irańsko-turański (środkowa i wschodnia Anatolia).

Flora śródziemnomorska

Flora obszaru śródziemnomorskiego to przede wszystkim makia – roślinność wtórna, powstała na miejscu zniszczonych jeszcze przez Rzymian lasów dębowych. Należą do niej karłowate dęby i cedry, drzewa oliwne i różnego rodzaju krzewy (głównie oleandry, mirty, wawrzyny). Na obszarze tym powszechne są także sosny, jawory, kasztany jadalne, palmy oraz drzewa owocowe (figowce, bananowce, drzewa pomarańczowe).

Stepy w środkowej Anatolii

Wnętrze Anatolii, czyli obszary, gdzie sumy opadów są niższe niż na wybrzeżach, w dużej części pokrywają stepy. Na stepach trawiastych roślinność najbujniej rozkwita wiosną, latem zaś usycha. Niektóre obszary wyżyn Anatolijskiej i Armeńskiej zajmują jeszcze bardziej suche obszary półpustynne.

Turcja | Na południowym wschodzie Turcji uprawia się pistacje (by Alexas_Fotos na licencji Pixabay)

Lasy w Turcji – Góry Pontyjskie i Taurus

Lasy pokrywają ok. 30% obszaru Turcji (ok. 23 mln ha, dane z 2023 r.), choć znaczna ich część to lasy mocno przerzedzone. Występują przede wszystkim w rejonach górskich, gdzie panuje klimat bardziej wilgotny niż na terenach niżej położonych. W Górach Pontyjskich rosną przede wszystkim lasy dębowe i bukowe; nie brakuje tam jednak i drzew iglastych, takich jak sosny i jodły. W górach Taurusu spotkać można cedry libańskie, a w najwyższych partiach – drzewiaste jałowce. Najcenniejsze zespoły leśne chroni sieć parków narodowych Turcji.

Rośliny endemiczne – flora, której nie ma poza Turcją

W Turcji występuje ok. 3000 gatunków roślin endemicznych, czyli nie rosnących poza określonym obszarem – w tym wypadku Turcją oraz wyspami Morza Egejskiego. Jest to prawie 1/3 całej flory tureckiej. Najwięcej roślin endemicznych występuje w rejonie Antalyi oraz starych masywów górskich, takich jak Uludağ czy Ilgaz Dağ. Tak bogatą florę Anatolia zawdzięcza swojemu położeniu geograficznemu i ukształtowaniu terenu, które uchroniły półwysep w czasie er lodowcowych. Podczas gdy lodowiec zniszczył endemiczne rośliny w Europie, Anatolia była obszarem peryferyjnym i cieplejszym – swoistym „schronem” dla flory.

Turcja | Tulipan jest narodowym kwiatem tureckim (by smuldur na licencji Pixabay)

Tulipany i inne kwiaty Turcji

Rośliną uważaną za narodowy kwiat turecki jest tulipan (tur. lale). To właśnie z imperium osmańskiego pochodziły pierwsze tulipany przywiezione w XVI w. do Europy Zachodniej, w tym do Holandii. Kwiat był tak ceniony na dworze sułtanów, że początek XVIII w. nazywa się w Turcji „epoką tulipanów” (Lale Devri).

Oprócz tulipanów zobaczymy w Turcji licznie rosnące maki, krokusy, lilie, przebiśniegi czy goryczki.

Co uprawia się w Turcji?

Do najczęściej spotykanych roślin uprawnych w Turcji należą zboża, ziemniaki, rośliny strączkowe, pomidory, winorośl, cytryny, buraki cukrowe i słoneczniki, a także morele – słynnym „morelowym regionem” jest Malatya (zob. Morelowy zawrót głowy). Charakterystyczne dla Regionu Czarnomorskiego są przede wszystkim orzechy laskowe i kukurydza, dla południowego wschodu natomiast pistacje. Tureckie plantacje herbaty znajdują się głównie na północnym wschodzie kraju, nad Morzem Czarnym, w okolicach Rize.

Najczęstsze pytania

Ile gatunków roślin endemicznych rośnie w Turcji?

Ok. 3000, czyli prawie jedna trzecia całej flory kraju. Najwięcej występuje w rejonie Antalyi oraz w starych masywach górskich, takich jak Uludağ czy Ilgaz Dağ.

Jaki jest narodowy kwiat Turcji?

Tulipan. Pierwsze tulipany do Europy Zachodniej trafiły z Imperium Osmańskiego w XVI w., a początek XVIII w. nazywa się w Turcji „epoką tulipanów” (Lale Devri).

Co uprawia się w Turcji?

Zboża, ziemniaki, pomidory, winorośl i cytryny, a regionalnie: morele w Malatyi, orzechy laskowe nad Morzem Czarnym, pistacje na południowym wschodzie i herbatę w okolicach Rize.