Cypryjskie słodkości z łyżeczki

Glykó tou koutalioú (γλυκό του κουταλιού), po grecku „słodycze z łyżeczki”, to przetwory z całych lub pokrojonych owoców, a także warzyw i orzechów, zanurzonych w gęstym, słodkim syropie. Na Cyprze podaje się je gościom na małym talerzyku lub w miseczce, zwykle ze szklanką zimnej wody i kawą po cypryjsku, jako wyraz gościnności. Najbardziej typowe są glyko z niedojrzałych orzechów włoskich, skórki arbuza, fig, cytrusów i małych bakłażanów.

Cypr | Tradycyjny cypryjski przysmak podaje się w małych, kryształowych lub porcelanowych miseczkach (Cyprus desert, fruit in sirup + Halva by CTO Zurich na licencji CC BY 2.0)

Dlaczego glyko podaje się gościom?

Te słodkie, owocowe przetwory, podawane są łyżeczką do herbaty, w małych porcelanowych lub kryształowych miseczkach, jako dodatek do kawy, lodów, jogurtu czy sera. Zwyczaj ich podawania to wyraz gościnności gospodarzy oraz nieodłączny element towarzyszący przyjmowaniu gości. Owoców w syropie można spróbować także w tradycyjnych cypryjskich kawiarniach (kafeneion).

Z jakich owoców i warzyw robi się glyko?

Przetwory wyrabiane są z niemalże wszystkich owoców, również tych kwaśnych, cierpkich i często niedojrzałych. Jedynym warunkiem jest ich świeżość i jakość. Są to m.in. winogrona bezpestkowe, jagody, morele, jabłka, gruszki, wiśnie, granaty, figi, melony, arbuzy, pigwy, suszone śliwki i cytrusy takie jak bergamotki, pomarańcze, mandarynki, grejpfruty czy cytryny.

Prócz owoców wykorzystuje się również orzechy – włoskie, pistacje, laskowe; płatki dzikiej róży i warzywa takie jak małe bakłażany, pomidorki cherry, cukinie, a także zazwyczaj niejadalne części owoców – kwiaty i skórki cytrusów, skórki arbuzów lub cząstki owoców ze skórką.

Cypr | Słodkie przetwory wyrabiane są z niemalże ze wszystkich dostępnych na rynku owoców, a także orzechów, warzyw czy płatków dzikiej róży (Summer Fruits by travel oriented na licencji CC BY-SA 2.0)

Jak się robi cypryjskie glyko?

Owoce gotuje się powoli w wodzie z cukrem (od kilku godzin po nawet kilka dni) aż powstanie gęsty syrop. Bardzo istotna jest ilość cukru, nie może go być ani zbyt mało, bo wtedy owoce będą się szybko psuły, ani zbyt dużo, gdyż wówczas wytrąci się biały osad z cukru. Aby owoce zachowały soczysty kolor, dodaje się do nich wyciśnięty sok z cytryny. Podczas gotowania dodaje się także różnego rodzaju dodatki smakowe takie jak cynamon, mięta, liście pelargonii. Wszystkie te dodatki dorzuca się pod koniec gotowania, a następnie wybiera, by nie trafiły do słoików. Tak przygotowane owoce przelewa się wraz z syropem do słoików i wekuje.

Dobrze przyrządzone przetwory, składają się z całych i twardych owoców, które można rozgryźć, zanurzonych w gęstym syropie. Ważne jest by w trakcie procesu owoce nie straciły swojego kształtu (nie powstała miazga), koloru, aromatu i smaku.

Cypr | Istotą ich przyrządzania jest to, aby owoce zachowały swój kształt, kolor i smak (traditional desert_spoon sweets by CTO Zurich na licencji CC BY 2.0)

Te tradycyjne przetwory przygotowywane są głównie w domach, według starych receptur, ale można je również dostać w sklepach na terenie całego Cypru, dzięki funkcjonowaniu niewielkich przedsiębiorstw, specjalizujących się w ich produkcji.

Najbardziej typowe rodzaje glyko na Cyprze

Cypr słynie z kilku rodzajów tradycyjnie wyrabianych przetworów m.in. z niedojrzałych orzechów włoskich, moreli, wiśni, twardej skórki arbuza, czarnej odmiany figi, cytrusów (całe lub w plastrach), płatków dzikiej róży i małych odmian bakłażana.

Cypr | Na Cyprze bardzo popularne są przetwory z małych odmian bakłażana (Aubergines II by Stephanie Watson na licencji CC BY 2.0)

Glyko to tylko jeden z wielu cypryjskich smakołyków – przegląd pozostałych znajdziesz w artykule Desery i słodycze z Cypru, a sezonowość owoców, z których powstają przetwory, opisujemy w tekście o cypryjskich owocach.

Najczęstsze pytania o cypryjskie słodkości z łyżeczki

Jak podaje się glyko na Cyprze?

Tradycyjnie jedną lub dwie łyżeczki przetworu kładzie się na małym talerzyku lub w miseczce i podaje gościowi ze szklanką zimnej wody, często także z kawą. Glyko dodaje się również do jogurtu, lodów albo sera.

Gdzie kupić słodkości z łyżeczki?

Najwięcej domowych i rzemieślniczych przetworów sprzedają sklepy i stragany w górskich wsiach Troodos oraz targi w miastach. Słoiki od niewielkich wytwórni są też w supermarketach na terenie całego Cypru i sprawdzają się jako jadalna pamiątka.

Z czego robi się najbardziej typowe cypryjskie glyko?

Najbardziej charakterystyczne są przetwory z niedojrzałych, zielonych orzechów włoskich, twardej skórki arbuza, czarnych fig, całych małych cytrusów, płatków dzikiej róży oraz miniaturowych bakłażanów.